Terim Kütüphanesi

Sözlüğümüzdeki tüm terimlerin kronolojik listesi. Toplam 729 terim kayıtlı.

Yapay sulak alanlar
31 Eki 2026 • aritmapedia
Yapay sulak alanlar, atık sudaki kirleticilerin bitki, dolgu ve mikroorganizma etkileşimleriyle azaltıldığı mühendislik sistemleridir. Akış düzeni, oksijen koşulları, yükleme ve kullanılabilir arazi; arıtma kapasitesini ve işletme sınırlarını belirler.
Anammox
31 Eki 2026 • aritmapedia
Anammox, amonyumun nitrit kullanılarak oksijensiz koşullarda başlıca azot gazına dönüştürüldüğü biyolojik süreçtir. Atık su arıtımında karbon ve havalandırma gereksinimini azaltabilen bu yaklaşımın başarısı, nitrit üretimi, biyokütle tutulması ve çıkış hedeflerinin birlikte yönetilmesine bağlıdır.
Anaerobik çürütme
31 Eki 2026 • aritmapedia
Anaerobik çürütme, organik maddelerin oksijensiz ortamda mikroorganizmalar tarafından dönüştürülerek çamurun stabilize edildiği ve biyogaz üretildiği prosestir. Başarısı besleme özellikleri, bekletme süresi, sıcaklık ve mikrobiyal dengenin birlikte yönetilmesine bağlıdır.
Su analizinde iyon dengesi kontrolü
30 Eki 2026 • aritmapedia
Su analizinde iyon dengesi kontrolü, ölçülen katyon ve anyonların eşdeğer yük toplamlarını karşılaştıran bir veri tutarlılığı değerlendirmesidir. Eksik analizleri, birim hatalarını ve bazı analitik sapmaları araştırmaya yardımcı olur; tek başına bütün sonuçların doğruluğunu veya suyun güvenliğini kanıtlamaz.
Antimon
30 Eki 2026 • aritmapedia
Antimon, sularda başlıca Sb(III) ve Sb(V) biçimlerinde bulunan bir metaloid kirleticidir. Kaynakları jeolojik çözünme, endüstriyel faaliyetler ve suyla temas eden malzemelerdir. Ölçümü ve giderimi, toplam derişimin yanında türleşmeye, pH'a ve su matrisine bağlıdır.
Hareketli yatak biyofilm reaktörü (MBBR)
30 Eki 2026 • aritmapedia
Hareketli yatak biyofilm reaktörü (MBBR), mikroorganizmaların su içinde hareket eden taşıyıcılara tutunarak organik madde ve azot dönüşümlerini gerçekleştirdiği biyolojik arıtma prosesidir. Performansı korunan taşıyıcı yüzeyi, biyofilmde madde taşınımı, havalandırma ve sonraki katı ayırma basamağıyla belirlenir; MBR'den farklı olarak membran filtrasyonu tanımın zorunlu parçası değildir.
Bakteriyofajlar
30 Eki 2026 • aritmapedia
Bakteriyofajlar, bakterileri enfekte ederek çoğalan virüslerdir. Su mikrobiyolojisinde belirli faj grupları dışkısal kirliliğin araştırılmasında ve arıtma proseslerinin viral giderim ya da inaktivasyon performansının değerlendirilmesinde kullanılır; ancak bütün insan virüslerini temsil etmezler.
Hücre dışı polimerik maddeler (EPS)
30 Eki 2026 • aritmapedia
Hücre dışı polimerik maddeler (EPS), mikroorganizmaların çevresinde bulunan çok bileşenli organik matrisi oluşturur. Biyofilm bütünlüğü, aktif çamur floklarının ayrılabilirliği ve membran kirlenmesi üzerindeki etkileri, yalnız miktarlarına değil bileşimlerine, bağlanma biçimlerine ve su ortamına bağlıdır.
Anoksik koşullar
30 Eki 2026 • aritmapedia
Anoksik koşullar, serbest moleküler oksijenin bulunmadığı veya biyolojik kullanım açısından tükendiği ortamları belirtir. Atıksu arıtımında terim özellikle nitrat ya da nitritin elektron alıcısı olarak kullanılabildiği oksijensiz bölgeler için kullanılır; yalnız oksijen ölçümü süreç etkinliğini kanıtlamaz.
N-nitrozodimetilamin (NDMA)
30 Eki 2026 • aritmapedia
N-nitrozodimetilamin (NDMA), suya endüstriyel kaynaklardan girebilen ve özellikle kloraminasyon sırasında azotlu organik öncüllerden oluşabilen bir nitrozamindir. Kontrolü; öncül yönetimi, güvenilir eser analizleri ve suya özgü doğrulanmış arıtma bariyerlerini birlikte gerektirir.
Uranyum
30 Eki 2026 • aritmapedia
Uranyum, yeraltı suyuna çoğunlukla kayaç ve minerallerin suyla etkileşimi sonucunda geçen doğal radyoaktif bir elementtir. Suda hareketliliği pH, redoks koşulları ve karbonat-kalsiyum kompleksleriyle değişir. İçme suyunda kimyasal böbrek toksisitesi, radyolojik aktiviteden ayrı değerlendirilir; analiz ve arıtma bu ayrımı korumalıdır.
Magnezyum hidroksit
30 Eki 2026 • aritmapedia
Magnezyum hidroksit, Mg(OH)₂ formüllü, suda sınırlı çözünen bir inorganik bazdır. Arıtmada asit nötralizasyonu ve metal hidroksit çöktürmesi için kullanılır; etkinliği çözünme hızı, karıştırma, temas süresi, suyun bileşimi ve katı ayırma koşullarına bağlıdır.
Ardışık kesikli reaktör (SBR)
30 Eki 2026 • aritmapedia
Ardışık kesikli reaktör (SBR), atık suyun dolum, reaksiyon, çöktürme ve üst su boşaltımı aşamalarıyla aynı tankta arıtıldığı aktif çamur düzenidir. Başarısı çevrim kontrolüne, biyokütlenin korunmasına ve kesikli çıkışın tesisin diğer üniteleriyle uyumuna bağlıdır.
Su laboratuvarında kalite güvencesi ve kalite kontrol
30 Eki 2026 • aritmapedia
Su laboratuvarında kalite güvencesi ve kalite kontrol, analiz sonuçlarının amaçlanan kullanım için yeterli güvenilirlikte olduğunu gösteren planlı faaliyetler ve deneysel kontroller bütünüdür. Körler kontaminasyonu, duplikatlar kesinliği, geri kazanım deneyleri matris etkisini, referans malzemeler ise sonuçların referans değerlere uyumunu değerlendirir.
Tespit ve tayin sınırı (LOD ve LOQ)
30 Eki 2026 • aritmapedia
Tespit sınırı, düşük düzeydeki analit sinyalinin arka plandan ayrılabilmesini; tayin sınırı, miktarının kabul edilebilir performansla belirlenebilmesini ifade eder. Tespit edilemedi sonucu sıfır konsantrasyon kanıtı değildir; kullanılan yöntem, raporlama sınırı ve numuneye özgü koşullarla birlikte değerlendirilir.
Demir ve mangan bakterileri
29 Eki 2026 • aritmapedia
Demir ve mangan bakterileri, metal oksidasyonu ve mineral birikimiyle ilişkili farklı bakteri gruplarıdır. Kuyularda ve tesisatta biyofilm, renk, koku ve tıkanmaya yol açabilirler; ancak metal yüksekliği veya renkli tortu tek başına bakteriyel etkinliği kanıtlamaz. Değerlendirme, su kimyası, uygun örnekleme, mikroskobik veya moleküler bulgular ve işletme koşullarının birlikte incelenmesini gerektirir.
Anaerobik koşullar
28 Eki 2026 • aritmapedia
Anaerobik koşullar, moleküler oksijenin kullanılabilir olmadığı biyolojik ortamlardır. Atıksu mühendisliğinde anoksik koşullardan nitrat ve nitritin kullanılabilirliğiyle ayrılır; fermantasyon, anaerobik solunum ve metanlaşma aynı süreç değildir.
Mikrosistin-LR
28 Eki 2026 • aritmapedia
Mikrosistin-LR, bazı siyanobakterilerin ürettiği halkalı peptit yapılı bir toksindir. İçme suyu yönetiminde hücre içindeki toksinin sağlam hücrelerle uzaklaştırılması ile çözünmüş toksinin adsorpsiyon, oksidasyon veya uygun membranlarla giderilmesi ayrı değerlendirilir.
Perklorat
28 Eki 2026 • aritmapedia
Perklorat, ClO₄⁻ biçiminde bulunan, doğal ve insan kaynaklı girdilerle suya ulaşabilen kararlı bir inorganik anyondur. İzlenmesinde kromatografik yöntemler; gideriminde ise su koşullarına bağlı olarak anyon değişimi, biyolojik indirgenme ve ters osmoz öne çıkar.
Selenyum
27 Eki 2026 • aritmapedia
Selenyum, sularda başta selenat ve selenit olmak üzere farklı kimyasal biçimlerde bulunabilen bir iz elementtir. Doğal kayaç ayrışması, madencilik, fosil yakıt süreçleri ve sulama drenajı sulara taşınmasına yol açabilir. Ölçümü ve giderimi yalnız toplam derişime değil; türleşmeye, su kimyasına ve arıtma kalıntılarının yönetimine bağlıdır.