Hareketli yatak biyofilm reaktörü (MBBR)

0 görüntülenme

Hareketli yatak biyofilm reaktörü, İngilizce moving bed biofilm reactor adının kısaltmasıyla MBBR, mikroorganizmaların reaktör suyunda hareket eden taşıyıcıların yüzeyinde biyofilm oluşturarak arıtma yaptığı biyolojik prosestir. Taşıyıcılar aerobik bölümlerde havalandırmayla, oksijensiz çalıştırılan bölümlerde ise uygun karıştırıcılarla dolaştırılır. Çıkıştaki tutucu elekler taşıyıcıları reaktörde bırakırken suyun ve kopmuş biyokütlenin sonraki ünitelere geçmesine izin verir. Böylece arıtma işlevinin önemli bölümü, suyla birlikte kolayca uzaklaşmayan yüzeye bağlı mikroorganizmalar tarafından gerçekleştirilir.[1][3]

MBBR, belediye ve endüstriyel atık sularda organik yükün azaltılması, amonyumun oksitlenmesi veya uygun bölümlendirmeyle azot giderimi için kullanılabilir. Mevcut biyolojik arıtmanın önüne, arkasına ya da yeni bir arıtma hattına yerleştirilebilir. Bununla birlikte taşıyıcı eklenmesi tek başına hedef çıkış kalitesini sağlamaz: biyolojik dönüşüm, oksijen ve madde taşınımı, hidrolik düzen ve katı ayırma birlikte değerlendirilir. Adı benzer olan membran biyoreaktörde, yani MBR’de, belirleyici unsur membranla katı–sıvı ayırmadır; MBBR’de membran bulunması zorunlu değildir.[3][4]

Taşıyıcı ortam ve reaktörün yapısı

MBBR’nin temel bileşenleri biyolojik tank, taşıyıcı ortam, taşıyıcıyı hareket ettiren havalandırma veya karıştırma sistemi ve taşıyıcı tutucu elemanlardır. Taşıyıcı yalnız mikroorganizmaların üzerine yerleştiği bir parça değildir; geometrisi, korunaklı boşlukları ve hareket davranışı biyofilmin hangi bölgelerde gelişebileceğini belirler. Yaygın tasarımlarda kullanılan plastik elemanlar, su içinde dolaşabilecek ve tutucu eleklerden geçmeyecek biçimde seçilir. Taşıyıcının dış görünüşünden çok, biyofilm gelişimine elverişli yüzeyi ve reaktörün hidrodinamiği önemlidir.[1][3]

Korunan yüzey ve hareketin işlevi

Taşıyıcının bütün geometrik yüzeyi aynı ölçüde etkin değildir. Birbirine ve tank yüzeylerine temas eden kısımlar daha fazla aşınma ve sıyırmaya uğrarken iç kanallar veya korunaklı bölmeler biyofilmin kalmasını kolaylaştırır. Bu nedenle toplam yüzey alanı ile tasarımda kullanılan korunan veya etkin biyofilm yüzey alanı birbirine karıştırılmaz. Rusten ve çalışma arkadaşlarının incelediği taşıyıcılarda, toplam alanın etkin biyofilm alanından belirgin biçimde daha büyük olduğu özellikle belirtilmiştir.[2]

Hareket, çözünmüş maddelerin taşıyıcı çevresine taşınmasını sağlarken kesme kuvvetleri aşırı biyofilm birikimini sınırlar. Ancak sürekli hareket, biyofilmin hiç kopmadığı veya taşıyıcıların bakım gerektirmediği anlamına gelmez. Reaktörde kalması amaçlanan unsur taşıyıcı üzerindeki işlevsel biyokütledir; büyüme ve kopma sonucunda suya geçen katılar ayrıca yönetilir. Tutucu elek bu ince biyokütleyi süzen bir arıtma filtresi değil, taşıyıcı boyutuna göre çalışan bir mekanik engeldir.[2][3]

Sabit yatak ve IFAS ile ayrım

Buradaki “yatak”, kum filtresindeki gibi yerinde duran, suyun içinden süzüldüğü sıkı bir tabakayı anlatmaz. Taşıyıcılar tank hacminde dolaşır; bu nedenle granüler filtrelerdeki yatak yüksekliği veya geri yıkama genleşmesi kavramları doğrudan MBBR boyutlandırmasına taşınamaz. MBBR’nin taşıyıcıları tutması ile çıkış suyundaki askıda maddeleri ayırması farklı işlemlerdir.[2][9]

Saf MBBR, temel arıtma kapasitesini korumak için son çöktürmeden aktif çamur geri devrine dayanmaz. Buna karşılık integrated fixed-film activated sludge, yani IFAS, taşıyıcıdaki biyofilm ile kontrollü olarak tutulan askıda aktif çamuru birlikte kullanır. Ayrım, tankta hiçbir askıda mikroorganizma bulunup bulunmaması değildir; askıda biyokütlenin prosesin tasarlanmış bir bileşeni olup olmadığıdır. Bu nedenle mevcut aktif çamur havuzuna taşıyıcı eklenmiş ve çamur geri devri sürdürülen bir düzen otomatik olarak saf MBBR sayılmaz.[1]

Biyofilmde organik madde ve besin maddesi dönüşümleri

Biyofilmdeki reaksiyonlar, kirleticinin su içinde bulunmasının yanında mikroorganizmaların bulunduğu bölgeye ulaşmasına da bağlıdır. Organik maddeler, amonyum ve oksijen önce taşıyıcı çevresine taşınır, ardından biyofilme nüfuz eder. Film kalınlaştığında bütün biyokütle aynı oksijen ve substrat derişimine maruz kalmaz. Bu yüzden daha kalın biyofilm veya daha yüksek tutunmuş katı kütlesi her durumda daha yüksek arıtma hızı anlamına gelmez; kullanılabilir yüzey ve madde taşınımı birlikte değerlendirilir.[2]

Karbonlu organik maddelerin giderimi

Aerobik karbon gideriminde heterotrof mikroorganizmalar biyolojik olarak kullanılabilir organik maddeleri enerji ve yeni hücre üretimi için tüketir. Kimyasal oksijen ihtiyacı, KOİ, farklı özellikteki organik bileşenleri birlikte temsil ettiğinden toplam KOİ’nin tamamı MBBR’de aynı hızla giderilemez. Çözünmüş ve kolay biyobozunur kısım ile kolloidal veya askıda bulunan kısım arasındaki ayrım, biyolojik reaktörün ve sonraki ayırmanın görevlerini belirler. Helness ve çalışma arkadaşlarının yüksek hızlı arıtma yaklaşımında MBBR çözünmüş biyobozunur organiklere, koagülasyon ve flotasyon ise partiküler ve kolloidal maddelere yönelik kullanılmıştır.[8]

Organik yük, nitrifikasyonla da etkileşir. Hızlı büyüyen heterotrofların oksijen ve yüzey kullanımı, amonyum oksitleyen toplulukların etkinliğini sınırlayabilir. Belediye atık suyuyla yapılan özgün pilot çalışmada, ön çöktürülmüş su ile ham atık suya dayanan farklı düzenlerin nitrifikasyon hızları aynı bulunmamıştır. Bu sonuç yalnız “MBBR kullanılıyor” bilgisinin kapasiteyi açıklamadığını; ön arıtımın ve besleme matrisinin de önemli olduğunu gösterir.[6]

Nitrifikasyon ve alkalinite

Klasik nitrifikasyonda amonyum önce nitrite, ardından nitrata oksitlenir. Bu işlem toplam azotu bütünüyle sudan uzaklaştırmak yerine azotun kimyasal biçimini değiştirir. Biyokütle sentezi ihmal edildiğinde toplam oksidasyon aşağıdaki basitleştirilmiş denklemle gösterilebilir:[1]

$$\mathrm{NH_4^+ + 2O_2 \rightarrow NO_3^- + 2H^+ + H_2O}$$

Denklemde amonyum, oksijen, nitrat, hidrojen iyonu ve su molar oranlarla gösterilmiştir. Bu yaklaşımda oksijen gereksinimi oksitlenen amonyum azotu başına yaklaşık 4,57 g O2/g N, alkalinite tüketimi ise CaCO3 eşdeğeri olarak yaklaşık 7,14 g/g N’dir. Bunlar toplam tesis hava debisini veya kimyasal dozunu doğrudan veren katsayılar değildir; organik madde oksidasyonu, biyokütle sentezi ve gerçek oksijen aktarımı ayrıca hesaba katılır.[1]

Denitrifikasyon ve özel azot giderimi düzenleri

Toplam azot giderimi hedeflendiğinde nitratın uygun elektron vericisi varlığında azot gazına indirgenebildiği anoksik bir bölüm kurulabilir. Ön denitrifikasyon düzeninde nitratça zengin su aerobik bölümden giriş tarafındaki anoksik bölüme geri gönderilir. Bu, son çöktürmeden çamur geri devriyle aynı şey değildir. Çamur geri devri olmadan iç nitrat geri devriyle çalıştırılmış anoksik–aerobik MBBR araştırmaları bulunmaktadır. Dolayısıyla “MBBR geri devir gerektirmez” ifadesi bütün hidrolik geri devirleri dışlayan bir kural olarak okunamaz.[17]

Yüksek amonyumlu bazı yan akımlarda kısmi nitritasyon ve anammox için tasarlanmış MBBR düzenleri de kullanılır. Üreticinin ANITA Mox açıklamasında, biyofilmin dış kısmında aerobik nitritasyon ve iç kısmında anammox dönüşümü birlikte ele alınır. Bu özel biyolojik kurgu, sıradan bir aerobik MBBR’nin kendiliğinden aynı azot giderimini sağlayacağı anlamına gelmez; hedef mikrobiyal topluluk ve besleme koşulları farklıdır.[16]

Fosfor bakımından da taşıyıcı varlığı tek başına ileri giderim garantisi oluşturmaz. Düşük fosfor çıkışı gerektiğinde ayrı bir biyolojik fosfor giderim düzeni veya metal tuzlarıyla kimyasal giderim değerlendirilebilir. Kimyasal olarak tutulan fosforun sudan uzaklaştırılması, oluşan katıların etkin ayrılmasına bağlıdır.[1]

Giriş suyu ve proses kurgusu

MBBR seçimi yalnız günlük ortalama debi ve tek bir KOİ sonucuyla yapılmaz. Karbon giderimi ile nitrifikasyon farklı biyolojik hedefler olduğundan giriş suyunun organik ve azotlu bileşenleri ayrı değerlendirilir. Çözünmüş ve partiküler yükün dağılımı ön arıtımın görevini; amonyum, organik yük ve sıcaklık ise nitrifikasyon basamağının çalışma koşullarını etkiler. Özellikle endüstriyel uygulamada giriş suyunun değişkenliği, başka bir tesiste elde edilmiş giderim yüzdesinin doğrudan kullanılmasını engeller.[6][11]

Ön arıtımın amacı biyolojik reaktöre yalnız daha temiz su vermek değildir; taşıyıcı hareketini ve sonraki işlemleri bozabilecek maddeleri kontrol etmektir. Gerekli işlemler atık suya göre değişir. Ratcliffe ve çalışma arkadaşlarının kimya endüstrisi uygulamasında dengeleme, yağ ayırma, flotasyon, nötralizasyon ve metal çöktürme gibi işlemler MBBR’nin önünde yer almıştır. Bu karmaşık akış, söz konusu atık su için geliştirilmiştir; bütün MBBR tesislerinin aynı üniteleri gerektirdiğini göstermez.[11]

Organik yük azaltma ve nitrifikasyonu ayırmak

Bir MBBR, mevcut biyolojik arıtmanın önünde organik yük azaltma amacıyla çalıştırılabilir. Başka bir uygulamada ise karbon giderilmiş suya sonradan nitrifikasyon sağlamak için eklenebilir. Bu iki görev aynı taşıyıcı hacmi veya aynı işletme yaklaşımıyla eşdeğer değildir. Ön arıtmada yüksek organik yükün karşılanması öncelik kazanırken son nitrifikasyonda düşük çıkış amonyumuna ulaşmak ve buna uygun biyofilm topluluğunu korumak öne çıkar.[3][7]

Arıtma hattı kurulurken hedefler girişten çıkışa kadar birlikte düşünülür. Örneğin karbon giderimi için yapılan biyolojik dönüşüm, kopan biyokütlenin tutulmasını gerektirirken toplam azot hedefi anoksik dönüşümü ve akımlar arası bağlantıyı gündeme getirir. Laboratuvar ölçekli anoksik–aerobik araştırmada, iki bölümün ayrı karıştırma ve havalandırma koşullarıyla işletilmesi bu işlevsel ayrımı göstermektedir. Çalışmada bulunan hava/su oranı veya bekletme süresi ise başka ölçeğe doğrudan aktarılabilecek bir standart değildir.[17]

Endüstriyel matris ve sıcaklık sınırları

Sıcaklık etkisi yalnız “sıcaklık yükselince reaksiyon hızlanır” biçiminde yorumlanamaz. Shore ve çalışma arkadaşlarının belirli bir endüstriyel ikincil çıkış suyuyla yaptığı laboratuvar çalışmasında 35 ve 40 °C’de amonyak giderimi sağlanırken 45 °C’de biyolojik arıtım gözlenmemiştir. Bu bulgu bütün MBBR’ler için sabit bir üst sıcaklık sınırı değildir; yüksek sıcaklığın, topluluğun uyumunun ve atık su bileşiminin birlikte denenmesi gerektiğini gösterir.[12]

Mineral bileşim de yalnız biyolojik aktivite açısından önemli değildir. Belirli bir süt endüstrisi tesisinin üretici vaka belgesinde, yüksek kalsiyum ve fosforla ilişkili kabuklaşmanın taşıyıcıları ağırlaştırarak tank dibine çökerttiği bildirilmiştir. Böyle bir durumda çözüm yalnız daha fazla taşıyıcı veya daha fazla hava eklemek değildir; mineral birikiminin nedeni ve ortamın hareket davranışı birlikte incelenir.[10]

Boyutlandırma ve havalandırma tasarımı

MBBR boyutlandırmasında tank hacmi, taşıyıcı doluluğu ve biyofilmin kullanabileceği yüzey birbirinin yerine geçen büyüklükler değildir. Önce hedef dönüşüm ve buna karşılık gelen kirletici yükü tanımlanır; ardından uygun koşullarda doğrulanmış yüzeysel dönüşüm hızıyla gerekli alan değerlendirilir. Taşıyıcı miktarı bu alanı sağlamanın bir yoludur, fakat tankın hidrolik ve oksijen aktarım kapasitesinden bağımsız artırılamaz.[2][11]

Yüzey alanı ve doluluk oranı

Alan hesabının temel geometrik ilişkisi aşağıdaki biçimde yazılabilir. Bu, tek başına bir biyolojik performans modeli değil, aynı hacim tanımları kullanıldığında geçerli bir alan bilançosudur:[2]

$$A = a_{\mathrm{p}} f V$$

Burada \(A\) tasarımda dikkate alınan korunan alanı, m2; \(a_{\mathrm{p}}\) birim yığın taşıyıcı hacmi başına korunan alanı, m2/m3 taşıyıcı; \(f\) ondalık doluluk oranını; \(V\) ise doluluk tanımında esas alınan reaktör çalışma hacmini, m3, gösterir. \(f\), taşıyıcıların yığın hacminin bu reaktör hacmine oranıdır; polimerin gerçek katı hacim oranı değildir. Teknik belgede alan zaten birim reaktör hacmi başına verilmişse dolulukla ikinci kez çarpılmaz.

Bu ayrım teklif ve tasarım karşılaştırmalarında önemlidir. Bir belgede toplam geometrik alan, diğerinde korunan alan kullanılıyorsa rakamların büyük veya küçük olması tek başına taşıyıcı üstünlüğünü göstermez. Benzer biçimde aynı korunan alanı sağlayan iki ortamın dolaşımı, biyofilm tutma davranışı veya oksijen aktarımına etkisi eşit kabul edilemez. Alan bilançosu yalnız geometrik karşılaştırmayı düzenler; biyolojik uygunluk ayrıca kanıtlanır.[2][5]

Yük, giderim hızı ve bekletme süresi

Yüzey yükü ile gerçekleşen giderim hızını ayırmak için aşağıdaki bilanço ifadeleri kullanılabilir. Ratcliffe ve çalışma arkadaşlarının çalışmasında da yük ve giderim, biyofilm yüzeyi başına ayrı büyüklükler olarak değerlendirilmiştir.[11]

$$L_A = \frac{Q S_{\mathrm{in}}}{A}, \qquad r_A = \frac{Q(S_{\mathrm{in}}-S_{\mathrm{out}})}{A}$$

Burada \(Q\) debi, m3/gün; \(S_{\mathrm{in}}\) ve \(S_{\mathrm{out}}\) aynı analitik temelde giriş ve çıkış derişimleri, g/m3; \(L_A\) uygulanan yüzey yükü ve \(r_A\) gözlenen net yüzeysel giderim hızı, g/(m2·gün), birimindedir. Amonyum azotu kullanılıyorsa sonuç g N/(m2·gün), KOİ kullanılıyorsa g KOİ/(m2·gün) olarak belirtilir. Sayısal olarak 1 mg/L, 1 g/m3‘e eşittir.

Bu basit ifadeler kararlı veya uygun zaman aralığında ortalanmış, karşılaştırılabilir akımları varsayar. Geri devirli bir bölümün hesabında yalnız tesis giriş debisini kullanmak yerine o bölümün gerçek akım bilançosu kurulur. Ayrıca giriş yükü, giderilmiş yük değildir: çıkış derişimi sıfır kabul edilmedikçe iki büyüklük eşit olmaz. Benzer nedenle nominal hidrolik bekletme süresi olan \(\theta_H=V/Q\), tek başına istenen giderimi kanıtlamaz. Bu ifade gün biriminde bir hacim/debi oranıdır; reaksiyon kinetiğini ve kısa devre akımlarını içermez.

Taşıyıcı ekleyerek alanın artırılması, doluluk sınırının aşılabileceği anlamına gelmez. Serbest dolaşım için yeterli boşluk gerekir. Uygun üst doluluk; taşıyıcı geometrisi, tank biçimi, karıştırma ve elek düzeniyle doğrulanır. Bir taşıyıcı ailesi için verilmiş doluluk önerisi başka bir ortama evrensel kural olarak taşınmamalıdır.[2]

Havalandırmanın iki görevi

Aerobik MBBR’de havalandırma hem biyolojik oksijen talebini karşılar hem taşıyıcıları dolaştırır. Bu görevlerden biri sağlanırken diğeri yetersiz kalabilir. Daigger ve Boltz, oksijen transferinin taşıyıcı doluluğu, hava debisi ve difüzör batma derinliğiyle ilişkisini vurgulamış; tam ölçekli gerçek atık su koşullarına ait veri gereksinimini belirtmiştir. Dolayısıyla yalnız temiz suda ölçülmüş bir aktarım değeri veya genel bir hava/su oranı, tasarımın tamamı olarak kabul edilmez.[5]

Çözünmüş oksijen ayar noktası da bütün MBBR’ler için aynı değildir. Kalıntı amonyum hedefi, organik yük ve mevcut işletme durumu birlikte değerlendirilir. Oksijenin düşük bulunması yalnız hava miktarının azlığına, yüksek bulunması ise taşıyıcı hareketinin yeterliliğine kesin kanıt sayılmaz. Havalandırma seçimi; biyolojik sonuç, dolaşım gözlemi ve enerji kullanımı üzerinden birlikte doğrulanır. İncelenen yayınların erişilebilir bölümleri, bütün taşıyıcılara uygulanabilecek tek bir difüzör yerleşim algoritması sunmamaktadır.[5]

Devreye alma, izleme ve işletme

Yeni taşıyıcıların tanka konulması, hedef biyolojik kapasitenin hemen oluştuğu anlamına gelmez. Devreye almada tutunma, topluluğun seçilmesi ve biyofilmin besleme koşullarına uyumu gerçekleşir. Karbon giderimi için oluşmuş bir topluluk ile nitrifikasyona uygun topluluk aynı gelişim hızına sahip olmayabilir. Young ve çalışma arkadaşlarının düşük sıcaklık araştırması, önceden kolonize taşıyıcı kullanımını ve ilk kopma döneminden sonra nitrifikasyon topluluğunun toparlanmasını göstermiştir.[7]

Aşılama, başlangıcı destekleyebilir; ancak bir çalışmada ilk nitrifikasyonun gözlendiği süre tam tasarım kapasitesine erişme süresiyle eş tutulamaz. Kabul değerlendirmesi yalnız taşıyıcının renk değiştirmesine veya görünür film oluşmasına değil, hedef yük altında kalıcı çıkış kalitesine dayanmalıdır. Araştırmadaki sıcaklık, başlangıç biyokütlesi ve besleme özellikleri farklıysa aynı takvim beklenmez.[7]

Yükün kademeli artırılması özellikle değişken endüstriyel akımlarda önem kazanabilir. Ratcliffe ve çalışma arkadaşlarının tam ölçekli uygulamasında, pilot bulgulara dayanan aşamalı bir devreye alma planı kullanılmıştır. Bu yaklaşımın aktarılabilir yönü belirli gün sayısı değil, yük artışının gözlenen biyolojik yanıtla ilişkilendirilmesidir. Besin gereksinimi veya pH düzeltmesi de gerçek atık suya göre belirlenir; sabit bir kimyasal ilave reçetesi olarak alınmaz.[11]

Su kalitesi ve biyokütlenin birlikte izlenmesi

İzleme programı proses hedefine göre kurulur. Karbon ve azot giderimi birlikte değerlendiriliyorsa KOİ, amonyum azotu, toplam azot ve gerektiğinde fosfor; işletme koşulları için pH, çözünmüş oksijen ve sıcaklık birlikte izlenebilir. Anoksik ve aerobik bölümlerden ayrı örnek alınması, yalnız nihai çıkışı ölçmeye göre dönüşümün hangi aşamada aksadığını anlamayı kolaylaştırır. Al-Aboodi ve çalışma arkadaşlarının deney düzeninde bu parametreler ve bölüm örnekleri birlikte kullanılmıştır.[17]

Saf MBBR’de yalnız karışık sıvı askıda katı madde derişimini izlemek, taşıyıcıya bağlı biyokütleyi temsil etmez. Taşıyıcı örnekleriyle tutunmuş kütle ve biyolojik sonuçlar birlikte değerlendirilebilir. Shore ve çalışma arkadaşları taşıyıcı başına kuru biyokütle ölçmüş; parçalar arasında önemli değişkenlik bulunduğunu bildirmiştir. Bu nedenle az sayıda taşıyıcıdan elde edilen tek sonuç bütün tankın kesin biyokütle envanteri gibi sunulmaz.[12]

Tutunmuş biyokütlenin fazla görünmesi de aktivitenin yüksek olduğuna tek başına kanıt değildir. Aynı çalışmada moleküler mikrobiyolojik ölçümlerle amonyak arıtımı arasında her koşulda kesin bir ilişki kurulamamıştır. Rutin proses değerlendirmesinde, biyokütle miktarı veya mikrobiyal belirteçler gerçek giriş–çıkış sonuçlarının yerine geçmez; bunları açıklamak için kullanılır.[12]

İşletme sorunlarını ayrıştırmak

Amonyum çıkışı yükseldiğinde sıcaklık, organik yük ve oksijen koşulları birlikte değerlendirilir. Rusten, Hem ve Ødegaard’ın pilot çalışması, sıcaklık etkisinin oksijenle sınırlı koşullarda beklenenden farklı görünebildiğini ortaya koymuştur. Bu nedenle tek bir mevsim katsayısıyla yapılan açıklama yeterli olmayabilir. Ön arıtım veya giriş yükündeki değişikliğin nitrifikasyon üzerindeki etkisi de kontrol edilir.[6]

Taşıyıcıların tank dibinde birikmesi veya dolaşımının bozulması görüldüğünde yalnız biyolojik aşırı büyüme varsayılmaz. Üretici tarafından belgelenmiş süt endüstrisi örneği, mineral kabuklaşmasının da benzer fiziksel sonuca yol açabildiğini gösterir. Bu bulguya dayanarak inceleme, su kimyasını ve taşıyıcı üzerindeki birikimi de kapsar; fakat belirli bir tesisteki neden başka bir tesiste ölçüm yapılmadan kabul edilmez.[10]

Çıkış bulanıklığı veya askıda katı artışı ise biyolojik çözünmüş madde gideriminden ayrı incelenir. MBBR çıkışı kopan biyokütle ve girişten taşınan partikülleri içerdiğinden, kötü katı ayırma iyi çalışan bir biyolojik basamağın nihai çıkışını bozabilir. Bu nedenle işletme kayıtlarında biyolojik reaktör çıkışı ile son ayırma çıkışı birbirinden ayrılır.[9]

Katı ayırma ve artık çamur yönetimi

MBBR’de organik maddenin bir bölümü yeni biyokütleye dönüşür ve taşıyıcıdan ayrılan biyofilm parçaları suyla taşınır. Taşıyıcıların tankta tutulması bu ince katıların tutulduğu anlamına gelmez. Sonraki ayırma basamağı; yerçekimiyle çöktürme, flotasyon, membran veya uygun başka bir düzen olabilir. Seçim, çıkış partiküllerinin özellikleri ve istenen su kalitesiyle ilişkilendirilir.[3][9]

MBBR çıkışındaki biyokütlenin, klasik aktif çamur floklarıyla aynı çökelme davranışını göstereceği varsayılmaz. Nof ve çalışma arkadaşlarının teknik bildirisinde, kopan biyokütle ve giriş partiküllerinin boyut dağılımı ile morfolojisinin aktif çamurdan farklı olabileceği açıklanmıştır. Bu nedenle mevcut çöktürme tankının uygunluğu yalnız biyolojik tank kapasitesinden hareketle belirlenemez; ayırma basamağı ayrıca değerlendirilir.[9]

Koagülasyon ve fosfor giderimiyle etkileşim

Koagülasyon ve flokülasyon, uygun koşullarda ince parçacıkların ayrılmasını destekleyebilir. Helness ve çalışma arkadaşlarının yaklaşımı biyolojik çözünmüş organik giderimiyle geliştirilmiş partikül ayırmayı birleştirmiştir. Ancak çalışmada kullanılan kimyasal türü, dozu ve hidrolik süreler yalnız o deneysel kurguya aittir. Bunlar değişken endüstriyel sular veya bütün belediye atık suları için doğrudan işletme reçetesi oluşturmaz.[8]

Kimyasal fosfor giderimi eklendiğinde, fosforun çözeltiden katı faza aktarılmasıyla iş bitmez. Katının son sudan ayrılması gerekir. Biyolojik büyümeden gelen çamurla kimyasal çökeltiler aynı çamur hattına ulaşabiliyorsa, toplam artık yönetimi yalnız biyolojik reaktörün ürettiği kütle üzerinden açıklanamaz.[1][15]

Çamurun sonraki işlemleri

Saf MBBR’de aktif çamur geri devrinin zorunlu olmaması, çamur oluşmadığı veya çamur hattının gereksiz olduğu anlamına gelmez. Ayrılan katılar, seçilen yönetim yoluna göre stabilizasyon ve susuzlaştırma gibi işlemler gerektirebilir. EPA’nın teknik açıklamasında stabilizasyon patojen, koku ve uçucu katıların azaltılmasıyla; susuzlaştırma ise fazla suyun uzaklaştırılmasıyla ilişkilendirilir. Bu iki işlem farklı amaçlara hizmet eder ve birbirinin yerine geçmez.[15]

Çamurun yararlı kullanımı, bertarafı veya başka bir işleme gönderilmesi atığın niteliğine ve geçerli ülke kurallarına bağlıdır. MBBR kökenli olması tek başına tarımsal kullanıma uygunluk kanıtı değildir. Burada kullanılan 1999 tarihli EPA belgesi temel işlemleri açıklamak için değerlendirilmiştir; tarihsel ABD mevzuat özeti güncel Türkiye yükümlülükleri olarak kullanılmamıştır.[15]

MBR ile farkı, çıkış hedefleri ve yeniden kullanım sınırları

MBBR ile MBR arasındaki temel fark, birinin diğerinden mutlak olarak daha gelişmiş olması değil, prosesin hangi işlevle tanımlandığıdır. MBBR yüzeye bağlı biyolojik büyümeyi hareketli taşıyıcılarla gerçekleştirir. MBR ise biyolojik arıtmayı membranla katı–sıvı ayırmayla birleştirir. Bu nedenle MBBR’nin taşıyıcı tutucu eleği ile MBR’nin membranı eşdeğer ayırma elemanları değildir.[3][4]

Özellik MBBR MBR
Tanımlayıcı unsur Hareketli taşıyıcı üzerinde biyofilm Biyolojik arıtmayla bütünleşmiş membran ayırma
Biyokütlenin tutulması Taşıyıcı ve üzerindeki biyofilm reaktörde tutulur Membran biyokütle katılarının ayrılmasını sağlar
Çıkış katılarının kontrolü Ayrı bir ayırma basamağına bağlıdır Membran filtrasyonu prosesin parçasıdır
Özgün işletme konusu Taşıyıcı dolaşımı ve tutucu elekler Membran kirlenmesi, temizleme ve yenileme

Tablo proses ayrımını gösterir; belirli iki tesisin maliyet veya enerji sıralamasını vermez. EPA’nın MBR bilgi notunda membran kirlenmesi, temizleme ve yenileme önemli işletme konuları olarak açıklanır. Aynı belge, membranın katı ayırmadaki başarısının çözünmüş bütün bileşenlerin giderildiği anlamına gelmediğini de belirtir.[4]

Deşarj hedefi ile yeniden kullanım hedefi

Bir tesis için organik madde ve amonyum sınırlarını karşılamak yeterli olabilirken başka bir kullanımda toplam azot, askıda katı, bulanıklık veya mikrobiyolojik kalite belirleyici olabilir. MBBR sonrasına membran, filtrasyon veya dezenfeksiyon eklenmesi bu nedenle ayrı bir çıkış hedefi kararına dayanır. “Biyolojik olarak arıtılmış” ifadesi belirli bir yeniden kullanım sınıfını veya içilebilirliği kendiliğinden tanımlamaz.[4][13]

MBBR biyolojik bir bariyerdir; tek başına doğrulanmış bir dezenfeksiyon basamağı olarak kabul edilmez. Yeniden kullanım hattında patojenler, suyun kullanım biçimi ve insan maruziyeti birlikte değerlendirilir. Depolama ve dağıtım sırasında yeniden büyüme veya yeniden kirlenme de kontrol konusudur. Bu nedenle yalnız tesis çıkışındaki bir analiz, bütün kullanım zincirinin sürekli uygunluğunu kanıtlamaz.[13][14]

Biyolojik arıtımın başarılı olması çözünmüş tuzluluğun giderildiğini de göstermez. EPA yeniden kullanım kılavuzu, olağan atık su arıtımının çözünmüş tuzları uzaklaştırmadığını ve sulamada tuzluluğun ayrıca değerlendirilmesi gerektiğini açıklar. Bitki, toprak ve sulama koşulları uygunluk kararına dahildir. Benzer biçimde mikrokirletici veya özel endüstriyel kalite hedefleri, yalnız KOİ ve amonyum ölçümlerinden çıkarılamaz.[13]

Kullanım türü ve hukuki kapsam

Avrupa Birliği’nin 25 Mayıs 2020 tarihli 2020/741 sayılı Tüzüğü, 26 Haziran 2023’ten itibaren uygulanan tarımsal sulama amaçlı yeniden kullanım çerçevesinde kalite sınıfları, izleme, izin ve risk yönetimi gereklerini düzenler. Ek I, kullanım ve sulama yöntemine göre farklı sınıflar tanımlar; Madde 5 ise bütün yeniden kullanım sistemi için risk yönetim planını ele alır. Bu çerçeve belirli bir MBBR modelinin sertifikası veya MBBR çıkışının otomatik uygunluk belgesi değildir.[14]

AB düzenlemesi Türkiye’deki bir projenin doğrudan izin koşulu olarak aktarılmaz. Türkiye’de veya başka bir ülkede tasarım hedefleri belirlenirken kullanım türüne ve tesis yerine uygulanacak hükümler ayrıca doğrulanır. Ayrıca EPA’nın 2012 belgesi bir teknik rehberdir; kendi bildirimine göre bağlayıcı mevzuat değildir. Ülke, belge tarihi ve hukuki nitelik belirtilmeden tek bir “yeniden kullanım sınırı” tablosu oluşturmak yanıltıcı olur.[13][14]

Sonuç olarak MBBR’nin yeterliliği taşıyıcı miktarı veya tek bir giderim yüzdesiyle değil, seçilmiş arıtma göreviyle değerlendirilir. Biyolojik dönüşümün doğrulanması, katıların ayrılması ve gerekiyorsa kullanım risklerine yönelik ek bariyerlerin kurulması ayrı fakat bağlantılı görevlerdir. Bu ayrım korunduğunda MBBR, arıtma ve geri kazanım hattının işlevi tanımlanmış bir bileşeni olarak değerlendirilebilir; bütün su kalite sorunlarını tek başına çözen bir ünite olarak değil.[8][14]

Kaynakça

  1. US EPA — Nutrient Control Design Manual, EPA/600/R-10/100, Ağustos 2010 — https://nepis.epa.gov/Exe/ZyPURL.cgi?Dockey=P1008KTD.TXT
  2. Rusten, Eikebrokk, Ulgenes ve Lygren — Design and operations of the Kaldnes moving bed biofilm reactors, Aquacultural Engineering 34, 322–331, 2006 — https://www.lagazzettadellekoi.it/wp-content/uploads/2017/03/MBBR.pdf
  3. Veolia Water Technologies — AnoxKaldnes Moving Bed Biofilm Reactor — https://www.veoliawatertechnologies.co.uk/products/anoxkaldnes-mbbr
  4. US EPA — Wastewater Management Fact Sheet: Membrane Bioreactors, 2007 — https://www.epa.gov/sites/production/files/2019-08/documents/membrane_bioreactor_fact_sheet_p100il7g.pdf
  5. Daigger ve Boltz — Oxygen Transfer in Moving Bed Biofilm Reactor and Integrated Fixed Film Activated Sludge Processes, Water Environment Research 90, 615–622, 2018 — https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.2175/106143017X15054988926596
  6. Rusten, Hem ve Ødegaard — Nitrification of municipal wastewater in moving-bed biofilm reactors, Water Environment Research 67, 75–86, 1995 — https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.2175/106143095X131213
  7. Young ve diğerleri — Rapid start-up of nitrifying MBBRs at low temperatures: nitrification, biofilm response and microbiome analysis, 2017 — https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28168528/
  8. Helness ve diğerleri — High-rate wastewater treatment combining a moving bed biofilm reactor and enhanced particle separation, Water Science and Technology 52, 117–127, 2005 — https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16459783/
  9. Nof, Assulin, Galer ve Garza Carreón — Improving Particles Separation After Moving Bed Biofilm Reactor Systems by Media Clarifier — https://www.aqwise.com/wp-content/uploads/2020/07/Media-Clarifier-Article_WEFTEC-final.pdf
  10. Veolia Water Technologies — Retrofits Wastewater Treatment Facility with New Scaling-Resistant Solution, süt endüstrisi vaka belgesi — https://vertassets.blob.core.windows.net/download/bf87bef7/bf87bef7-561d-4a42-8250-b2a9fcc80a06/z_mbbr_dairycasestudy02_14_2017r.pdf
  11. Ratcliffe ve diğerleri — Treatment of High Strength Chemical Industry Wastewater Using MBBR and Powdered Activated Carbon Technology, WEFTEC 2006 — https://netl.doe.gov/sites/default/files/netl-file/Ratcliffe-et-al.pdf
  12. Shore, M’Coy, Gunsch ve Deshusses — Application of a moving bed biofilm reactor for tertiary ammonia treatment in high temperature industrial wastewater, Bioresource Technology 112, 51–60, 2012 — https://deshusses.pratt.duke.edu/sites/deshusses.pratt.duke.edu/files/u31/pdf/ja92.pdf
  13. US EPA — 2012 Guidelines for Water Reuse, EPA/600/R-12/618, Eylül 2012 — https://nepis.epa.gov/Exe/ZyPURL.cgi?Dockey=P100FS7K.TXT
  14. Avrupa Parlamentosu ve Konsey Tüzüğü (AB) 2020/741 — Suyun yeniden kullanımı için asgari gereklilikler, 25 Mayıs 2020 — https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?qid=1780992699473&uri=CELEX%3A32020R0741
  15. US EPA — Biosolids Generation, Use, and Disposal in the United States, EPA530-R-99-009, Eylül 1999 — https://www.epa.gov/sites/production/files/2018-12/documents/biosolids-generation-use-disposal-us.pdf
  16. Veolia Water Technologies — ANOXKALDNES ANITA Mox: Ammonia Removal — https://www.anz.veoliawatertechnologies.com/solutions/services/anoxkaldnes-anita-mox
  17. Al-Aboodi, Hassan ve Al-Shammari — Performance of Combined A/O Moving-Bed Biofilm Reactors for Biological Nutrients Removal from Domestic Wastewater under Different Gas/Water Ratios, 2020 — https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1155/2020/9632010
Ayrı bir editör inceleme kaydı bulunmuyor.

Arıtmapedia · https://aritmapedia.com/terim/hareketli-yatak-biyofilm-reaktoru-mbbr/

Okuma listesi için giriş yap WhatsApp