Teknik Bilgiler
| CAS Numarası | 7681-57-4 |
|---|---|
| Kimyasal Formülü | Na₂S₂O₅ |
| Molekül Ağırlığı | 190,1 g/mol |
| Yoğunluk | 2,36 g/cm³ |
Sodyum metabisülfit, Na2S2O5 formüllü, beyaz veya hafif sarımsı kristal/toz biçiminde bulunan inorganik bir indirgen tuzdur. İngilizcede sodium metabisulfite veya sodium metabisulphite; ayrıca sodyum disülfit ve sodyum pirosülfit adlarıyla anılır. Su arıtımındaki başlıca önemi, suda oluşturduğu bisülfit türleri aracılığıyla oksitleyici klor kalıntılarını indirgemesidir. Bu özellik, deklorinasyonda ve oksidasyona duyarlı ters ozmoz membranlarının ön işleminde kullanılır.[1][5]
Sodyum metabisülfit ile sodyum bisülfit aynı kimyasal madde değildir: birincisinin formülü Na2S2O5, ikincisininki NaHSO3‘tür. Bununla birlikte metabisülfit suya alındığında bisülfit oluşturduğundan, uygun biçimde hazırlanmış çözeltilerde arıtma işlevleri büyük ölçüde ortaklaşır. Katı ürünün kütlesi, hazır çözeltinin hacmi ve çözeltideki etkin indirgeme kapasitesi bu nedenle birbirinin yerine doğrudan kullanılamaz.[4][5]
Uygulamanın başarısı yalnız kimyasalın eklenmesine değil; oksitleyici türünün tanınmasına, ürün saflığına, karıştırmaya ve çıkış ölçümüne bağlıdır. Gereğinden fazla sülfit kullanılması ise çözünmüş oksijeni ve pH’ı düşürebilir; dolayısıyla deklorinasyon, sınırsız kimyasal fazlasıyla güvence altına alınan bir işlem değildir.[6]
Kimyasal kimlik ve sodyum bisülfitten farkı
Sodyum metabisülfitin CAS numarası 7681-57-4, molar kütlesi yaklaşık 190,1 g/mol‘dür. İyonik bileşiminde iki sodyum iyonuna karşılık bir disülfit/metabisülfit anyonu bulunur. Formüldeki iki kükürt atomunun ortalama yükseltgenme basamağı +4’tür; bu nedenle arıtma kimyasında madde, indirgenmiş kükürdün S(IV) havuzuna katkı veren bir bileşik olarak değerlendirilir.[1][6]
Katının yoğunluğu ile torba veya siloda kapladığı hacim aynı fiziksel büyüklükle açıklanmaz. BASF güvenlik bilgi formunda katı ürün yoğunluğu 20 °C’de 2,36 g/cm³, yığın yoğunluğu ise 1.000–1.200 kg/m³ olarak ayrı verilmiştir. Yığın yoğunluğu, taneler arasındaki boşlukları da içerir ve ürünün tane yapısına bağlıdır. Bu değerlerden hiçbiri, farklı derişimlerde hazırlanmış dozaj çözeltilerinin yoğunluğu olarak kullanılamaz.[2]
Bisülfit ile neden karıştırılır?
Sodyum bisülfit, NaHSO3 formülü ve 7631-90-5 CAS numarasıyla ayrı tanımlanır. Metabisülfitin suda bisülfit oluşturması, ticari ve işletmesel dilde iki adın yakın kullanılmasına yol açar. Ancak bu yakınlık, kuru metabisülfit ile sulu bisülfit ürününün aynı bileşimde olduğu anlamına gelmez. Hazır bisülfit çözeltisi su ve başka kükürtlü bileşenler de içerir; ürün özellikleri çözeltinin derişimine göre değerlendirilir.[4][5]
Ayrımı anlamanın en kullanışlı yolu, satın alınan madde ile suya verildikten sonraki türleri ayırmaktır. Satın alınan katı metabisülfit, belirli bir formül kütlesine sahip tuzdur. Suya verildikten sonra ise arıtma reaksiyonuna katılan bisülfit ve sülfit türlerinin bulunduğu çözelti oluşur. Böylece iki ürün aynı hedef reaksiyonu sağlayabilse de eşit kilogramları veya eşit litreleri eşdeğer kabul edilemez.[4][5]
Benzer adlı diğer maddeler
Sodyum sülfit, Na2SO3 formüllü başka bir S(IV) tuzudur; metabisülfit ve bisülfitten ayrı ürün kimliğiyle değerlendirilir. Sodyum hidrosülfit adıyla bilinen sodyum ditionit ise Na2S2O4 formüllüdür ve metabisülfit değildir. Sülfat da indirgeme için kullanılan bu türlerle aynı işlevi taşımaz: sülfitin oksidasyon ürünüdür. Bu ayrımlar nedeniyle ürün kabulünde yalnız benzer ticari ada değil, formüle, CAS kimliğine ve analiz belgesine bakılması gerekir.[4][6][8]
Ticari formlar ve ürün kalitesinin değerlendirilmesi
Metabisülfit katı kristal veya toz olarak tedarik edilip tesiste çözündürülerek kullanılabilir. Buna karşılık hazır bisülfit çözeltisi, çözündürme işlemini kimyasal tedarik zincirine taşır. Kuru ürün için tartım ve çözündürme düzeni; hazır sıvı içinse depolama, transfer ve derişime bağlı hacimsel dozlama düzeni gerekir. Seçim yalnız ambalaj fiyatına göre değil, tesisteki hazırlama olanakları ve ürünün doğrulanabilir etkin içeriği üzerinden yapılmalıdır.[2][4][6]
Ticari katı, ideal formülde gösterilen saf maddeyle bütünüyle özdeş kabul edilmez. Ürüne göre sülfit, sülfat, tiyosülfat, çözünmeyen maddeler veya iz metaller bulunabilir. Örneğin incelenen INEOS ürün belgesi, metabisülfit içeriğinin yanında çözünmeyen madde, demir, arsenik, kurşun ve tiyosülfat sınırlarını ayrı ayrı bildirir. Bu yaklaşım, yalnız ana madde yüzdesinin değil, kullanım noktasını etkileyebilecek safsızlıkların da değerlendirilmesi gerektiğini gösterir.[3]
Yüzde değerinin raporlama esası
Ürün belgelerindeki her yüzde aynı büyüklüğü ifade etmez. İncelenen spesifikasyonda metabisülfit içeriği kütlece %98,7–100,0; SO2 olarak tayin ise %66,5–67,2 aralığında verilmiştir. İkinci değer, ürünün üçte birinin etkisiz olduğu anlamına gelmez; aynı indirgeme kapasitesinin farklı kimyasal eşdeğer üzerinden ifade edilmesidir. Bu aralıklar ilgili üretici ürününe aittir, bütün metabisülfitler için ortak şartname değildir.[3]
Doz hesabından önce analiz sonucunun “Na2S2O5 olarak”, “NaHSO3 olarak” veya “SO2 eşdeğeri olarak” mı verildiği belirlenmelidir. Aynı şekilde kütlece yüzde ile hacim başına derişim ayrılmalıdır. Örneğin bir sıvının kütle kesrini bilmek, yoğunluğu bilinmeden litre başına etkin madde miktarını vermez. Bu, farklı ürünlerin karşılaştırılmasında temel bir kütle dengesi gereğidir.[3][4]
Saflık sınıfı ve kullanım uygunluğu
Teknik kalite, gıda kalitesi veya laboratuvar kalitesi ibaresi, tek başına belirli bir su arıtma tesisine uygunluk kararı değildir. Uygunluk değerlendirmesinde ürün spesifikasyonu, parti analiz sertifikası, ek katkılar ve ekipman üreticisinin şartları birlikte ele alınır. Güvenlik bilgi formu tehlike iletişimi içindir; partiye ait etkin içerik ve safsızlık sonuçlarının yerine geçmez.[2][3]
İçme suyu uygulamalarında NSF/ANSI/CAN 60 gibi standartlar, arıtma kimyasalından ve onun safsızlıklarından suya geçebilecek maddelerin sağlık etkilerine odaklanır. Standardın varlığı ile belirli bir ürünün sertifikalandırılmış olması farklıdır. Böyle bir uygunluk, kimyasalın her suda aynı dozda çalışacağını veya membran kirlenmesini önleyeceğini de göstermez. Kullanım ülkesinin gereklilikleri ve tedarik edilen ürünün kapsamı ayrıca doğrulanmalıdır.[10]
Sulu ortam davranışı ve deklorinasyon mekanizması
Metabisülfitin suya alınması, aşağıdaki toplam dönüşümle gösterilir. Denklem, bir mol metabisülfitten iki mol bisülfit eşdeğeri oluştuğunu ifade eder; çözeltide yalnız ayrık NaHSO3 molekülleri bulunduğu anlamına gelmez.[5]
$$\mathrm{Na_2S_2O_5 + H_2O \rightarrow 2NaHSO_3}$$
Sulu ortamda bisülfit ve sülfit arasındaki dağılım asit–baz koşullarına bağlıdır. Bu nedenle toplam indirgen kükürt miktarı ile tek bir iyon türünün derişimi aynı kavram değildir. Arıtma bakımından ortak özellik, S(IV) türlerinin elektron vererek sülfata yükseltgenebilmesidir. Serbest klorun hipokloröz asit ve hipoklorit biçimleri ise bu reaksiyonda indirgenir.[5][6]
Klorun klorüre indirgenmesi
Hipokloröz asit için toplam iyonik reaksiyon aşağıdaki biçimde yazılabilir. Burada HSO3− bisülfit, HOCl hipokloröz asit, SO42− sülfat ve Cl− klorürdür. Denklem, üretici belgesindeki toplam reaksiyonun iyonik gösterimidir.[5]
$$\mathrm{HSO_3^- + HOCl \rightarrow SO_4^{2-} + Cl^- + 2H^+}$$
Bu dönüşüm, klor atomunun sudan fiziksel olarak uzaklaştırılması değildir; oksitleyici klorun klorüre çevrilmesidir. Aynı zamanda indirgen kükürt sülfata dönüşür. Ürün tarafındaki H+, pH düşüşü potansiyelini gösterir; gerçek pH değişimi suyun tamponlama kapasitesi ve diğer reaksiyonları bilinmeden hesaplanamaz. Dolayısıyla “klor giderildi” ifadesi, bütün çözünmüş tuzların veya daha önce oluşmuş tüm klorlu organik maddelerin giderildiği şeklinde yorumlanmamalıdır.[5][6]
Teorik gereksinimin anlamı
Bir mol metabisülfit iki mol bisülfit eşdeğeri verdiğinden, teorik olarak iki mol Cl2 eşdeğeri serbest kloru indirger. Molar kütlelerden hesaplanan oran yaklaşık 1,34 mg saf metabisülfit/mg Cl2 eşdeğeri‘dir; DuPont belgesi de bu teorik değeri bildirir. Paydadaki değer, HOCl’nin gerçek kütlesi değil, klor analizinin Cl2 olarak raporlandığı eşdeğer kütledir.[1][5]
Bu oran, saf ve etkin madde için reaksiyon bilançosudur; evrensel işletme dozu değildir. Ürün saflığı, stok çözeltinin etkinliğini kaybetmesi, başka oksitleyiciler ve karıştırma yetersizliği gerçek tüketimi değiştirebilir. Üretici belgelerinde verilen işletme fazlaları da kendi uygulama bağlamından çıkarılarak bütün sulara aktarılmamalıdır.[3][5]
Çözünmüş oksijenle rekabet
Bisülfit yalnız klorla değil, çözünmüş oksijenle de reaksiyona girebilir. Aşağıdaki toplam denklem oksijen tüketimi ile asit oluşumunu birlikte gösterir; reaksiyonun hızını veya belirli sürede tamamlanacağını tek başına belirlemez.[2][8]
$$\mathrm{2HSO_3^- + O_2 \rightarrow 2SO_4^{2-} + 2H^+}$$
Bu nedenle hava ile temas eden stok çözeltisi başlangıçta tartılan ürünün tüm indirgeme kapasitesini korumayabilir. Benzer biçimde, arıtılan suda kalan fazla sülfit oksijen tüketebilir. Klor tüketimi ile oksijen giderimi aynı hedef olmadığından, birinde gerekli olan kimyasal fazlası diğerinde istenmeyen sonuç doğurabilir.[2][6][8]
Arıtma uygulamaları ve membran korumadaki sınırlar
Ters ozmoz ön işlemi
Oksidasyona duyarlı RO ve NF membranlarında deklorinasyon, besleme suyundaki oksitleyici kalıntının membrana ulaşmadan tüketilmesini amaçlar. Metabisülfit, bu amaçla kullanılabilen kimyasal indirgenlerden biridir; aktif karbon ise alternatif bir yaklaşım olabilir. Bunlar aynı ekipman veya işletme gereksinimlerine sahip değildir. Seçim, mevcut ön işlem düzeni ve korunacak membranın teknik şartlarıyla yapılır.[5]
Kimyasal koruma, eksik ön işlemin tamamının yerine geçmez. Klorun indirgenmesi; askıda katı, sertlik, organik madde veya biyolojik kirlenme potansiyelinin aynı anda giderildiği anlamına gelmez. Bir koruma işlevinin yerine getirilmesi ile bütün membran besleme koşullarının sağlanması ayrı değerlendirmelerdir. Bu nedenle deklorinasyonun başarısı, yalnız toplam kimyasal tüketimi üzerinden değil, korunan noktadaki su kalitesi üzerinden doğrulanmalıdır.[5][7]
DuPont, kendi FilmTec uygulamalarında safsızlıkları kontrol edilmiş, kobaltla aktive edilmemiş ürün ister. Belge ayrıca bazı metal kirlenmeleri ve yüksek oksijen varlığında bisülfit kimyasının istenmeyen oksidatif süreçlerle ilişkili olabileceğini bildirir. Bu sınır, “indirgen madde ne kadar fazla olursa membran o kadar iyi korunur” yaklaşımının geçerli olmadığını gösterir.[5]
Atık su deklorinasyonu
Atık su uygulamasında amaç, dezenfeksiyondan sonra kalan oksitleyici klorun alıcı ortama etkisini azaltmaktır. Deklorinasyon noktası, gerekli dezenfeksiyon temasından sonraki işlem olarak değerlendirilir. Serbest klor ile bağlı klor aynı analitik ve kinetik davranışı göstermeyebilir; kloramin içeren sularda yalnız serbest klor sonucunun düşük olması yeterli kontrol kanıtı değildir.[6][7]
Burada hedefler arasında denge gerekir: klor kalıntısını azaltırken fazla indirgenle çözünmüş oksijenin gereksiz tüketilmemesi ve pH’ın bozulmaması beklenir. Uygun sonuç, yalnız kimyasalın varlığına değil, çıkışın ilgili kalite koşullarını karşılamasına bağlıdır. EPA’nın tarihsel deklorinasyon belgesi bu proses risklerini açıklar; ancak güncel bir tesisin deşarj sınırlarını belirleyen belge yerine kullanılamaz.[6]
Membran saklama ile sürekli dozlamanın ayrılması
Metabisülfit, bazı membranların işletme dışı bekletilmesinde koruyucu çözelti bileşeni olarak da kullanılır. Buradaki amaç, sürekli besleme hattında klor tüketmekten farklıdır. Membran türü, önceki kirlenme durumu, sıcaklık, hava teması ve saklama süresi koruma düzenini belirler. Üreticinin önerdiği saklama derişimi, işletme sırasında arıtılan suya verilecek doz olarak kullanılamaz.[9]
MMS teknik açıklaması, koruyucu çözeltinin pH ve mikrobiyolojik durumunun düzenli izlenmesini; metabisülfit oksidasyonuna bağlı pH düşüşünde çözeltinin yenilenmesini belirtir. Kendi yaklaşımında pH 3 veya altı değişim ölçütüdür; bu değer tüm membranlar için genel çalışma sınırı değildir. Ayrıca bazı membran türleri kuru saklanabildiğinden, bütün membranlara aynı saklama yöntemi uygulanamaz.[9]
Dozlama sisteminin seçimi ve işletme tasarımı
Dozlama tasarımında ilk soru, hangi oksitleyicinin hangi noktada ve hangi raporlama esasıyla ölçüldüğüdür. Serbest klor, toplam klor ve diğer oksitleyici kalıntılar tek bir belirsiz “klor değeri” altında toplanmamalıdır. İkinci soru, verilen kimyasal miktarının kuru ürün, etkin metabisülfit veya ticari çözelti olarak mı ifade edildiğidir. Bu iki tanım netleşmeden pompa kapasitesi karşılaştırması anlamlı olmaz.[3][4][7]
Etkin madde bilançosu
Saflık etkisi, yalnız saf metabisülfit eşdeğeri üzerinden tanımlanmış bir katı ürün için aşağıdaki ideal bağıntıyla gösterilebilir. Bu denklem bir tasarım başlangıcıdır; sahadaki tüm tüketimleri veya kontrol payını kapsayan doğrulanmış doz modeli değildir.[3][5]
$$D_{\mathrm{ürün,teorik}}=\frac{1{,}34\,C_{\mathrm{Cl_2}}}{w}$$
Burada \(D_{\mathrm{ürün,teorik}}\), mg/L cinsinden teorik ticari katı ürün miktarı; \(C_{\mathrm{Cl_2}}\), mg/L Cl2 eşdeğeri olarak giderilecek serbest klor; \(w\) ise ürünün etkin metabisülfit kütle kesridir. Kütlece yüzde, hesapta yüzde sayısı olarak değil, 0 ile 1 arasındaki kesir olarak kullanılır. Bağıntı; başka oksitleyici tüketimi, çözeltideki etkinlik kaybı ve karışım kusuru olmadığı varsayımına dayanır.
Analiz sonucu SO2 eşdeğeri veya NaHSO3 olarak verilmişse bu değer doğrudan \(w\) yerine konulamaz. Önce aynı kimyasal eşdeğer esasına dönüştürülmelidir. Sülfit gibi başka indirgen bileşenler içeren bir karışım için de yalnız ana madde saflığı, toplam etkin kapasiteyi eksiksiz temsil etmeyebilir. Bu durumda ürünün doğrulanmış etkinlik tayini esas alınır.[3][4]
Debiden kimyasal beslemeye geçiş
Doğrulanmış uygulama derişimi bilindiğinde etkin madde kütle debisi aşağıdaki birim dönüşümüyle bulunur:
$$\dot m_{\mathrm{etkin}}=\frac{Q\,D_{\mathrm{etkin}}}{1000}$$
Burada \(Q\), m³/h cinsinden su debisi; \(D_{\mathrm{etkin}}\), mg/L cinsinden etkin metabisülfit eşdeğeri; \(\dot m_{\mathrm{etkin}}\), kg/h cinsinden etkin madde beslemesidir. Paydadaki 1000, m³–L ve mg–kg dönüşümlerinin birleşiminden gelir. Bu ilişki yalnız kütle bilançosudur; gerekli derişimin nasıl seçileceğini belirlemez.
Pompa hacim debisi için stok çözeltinin etkin madde kütle kesri ve yoğunluğu da gerekir:
$$q=\frac{\dot m_{\mathrm{etkin}}}{\rho_{\mathrm{çözelti}}\,w_{\mathrm{etkin}}}$$
Burada \(q\) L/h, \(\rho_{\mathrm{çözelti}}\) kg/L ve \(w_{\mathrm{etkin}}\) kg etkin metabisülfit eşdeğeri/kg çözelti birimindedir. Paydanın birimi kg etkin madde/L olduğundan sonuç L/h olur. Yoğunluk, ilgili çözelti derişimi ve sıcaklığı için alınmalıdır; katı yoğunluğu bu hesapta kullanılamaz.[2][4]
Karıştırma ve kontrol
Hızlı reaksiyon, yetersiz karıştırmanın önemsiz olduğu anlamına gelmez. Besleme kesitinin bir bölümünde kimyasal fazlası bulunurken başka bölümünde oksitleyici kalabilir. DuPont kendi düzeninde iyi karıştırma, uygun enjeksiyon noktası ve kimyasal çözeltinin ayrı filtrasyonunu vurgular.[5]
Kontrol düzeni açısından debi ve giriş kalıntısına dayalı ileri besleme, çıkış ölçümüyle yapılan geri beslemeden farklı bilgi sağlar. Numune taşıma ve analiz gecikmesi nedeniyle düzeltme sinyali, o anda membrandan geçen suyu tam olarak temsil etmeyebilir. Bu nedenle arıza yanıtı, pompanın çalışıyor görünmesinden bağımsız olarak değerlendirilir; debi değişimi, ürün değişimi ve ölçüm gecikmesi aynı işletme mantığında ele alınır.[6]
Ölçüm, doğrulama ve proses izleme
Deklorinasyonun doğrulanmasında temel ölçüm, hedef noktada kalan oksitleyicidir. DPD gibi kolorimetrik yöntemler yaygın olmakla birlikte serbest klor ve toplam klor yöntemleri aynı analitik kapsamda değildir. Kloramin veya başka oksitleyiciler bulunan bir matriste, yöntemin verdiği sinyalin hangi türlerden oluştuğu değerlendirilmelidir. Hach uygulama notu, serbest klor ölçümünde diğer oksitleyicilerden kaynaklanabilen çapraz duyarlılığa dikkat çeker.[7]
“Sıfır” veya “tespit edilmedi” sonucu da yöntemden bağımsız mutlak yokluk ifadesi değildir. Sonucun anlamı kullanılan yöntemin çalışma aralığı, tayin kabiliyeti ve numune koşullarıyla birlikte okunur. Özellikle düşük kalıntı hedeflerinde, uygun olmayan ölçüm aralığıyla alınmış sonuç bir koruma sisteminin başarısını kanıtlamaz. Analitik hedef, ölçülmek istenen tür ve beklenen derişimle eşleştirilmelidir.[6][7]
Kalıntı sülfitin izlenmesi
Sülfit ölçümü, deklorinasyon sonrasında indirgen fazlası bulunup bulunmadığını değerlendirmeye yardımcı olur. İyodometrik yöntemin ilkesinde sülfit, iyodu iyodüre indirgerken kendisi sülfata yükseltgenir. Sülfit tükendikten sonra fazla iyot, nişastayla renkli son nokta oluşturur. Bu kimyasal ilke, stok çözeltinin ve proses numunesinin değerlendirilmesinde kullanılabilir; ancak her uygulama için uygun çalışma aralığı ayrıca seçilmelidir.[8]
Ölçülen sülfit kalıntısı, daha önce eklenen metabisülfit miktarının tamamını göstermez. Bir bölümü klorla veya oksijenle reaksiyona girerek sülfata dönüşmüş olabilir. Benzer biçimde sülfat analizi de tek başına mevcut indirgeme kapasitesini göstermez. Stok derişimi, dozlanan kütle ve çıkıştaki indirgen kalıntısı farklı soruları yanıtlar; aynı parametre gibi raporlanmamalıdır.[6][8]
ORP ve numunenin temsil ediciliği
Oksidasyon–indirgeme potansiyeli, yani ORP, redoks durumunu izlemek için yardımcı sinyal sağlayabilir. Bununla birlikte ORP, doğrudan mg/L klor ölçümü değildir. Dolayısıyla bir üretici kılavuzundaki mV eşik değeri başka bir suya otomatik olarak aktarılamaz. ORP alarmı, doğrudan oksitleyici ölçümü ve işletme koşullarıyla birlikte doğrulanmalıdır.[5][7]
Numune hattı da ölçüm sisteminin parçasıdır. EPA belgesi, hatta gelişen biyolojik birikimin klor tüketerek analiz sonucunu olduğundan düşük gösterebileceğini belirtir. Böyle bir durumda analizör doğru çalışsa bile alınan numune ana hattı temsil etmeyebilir. Bu nedenle numune akışı, hat temizliği ve taşıma süresi, cihaz kalibrasyonundan ayrı düşünülmez.[6]
İşletme kayıtlarında su debisi, giriş ve çıkış kalıntısı, stok hazırlama bilgisi, pompa beslemesi, pH ve gerektiğinde çözünmüş oksijen birlikte değerlendirilir. Örneğin tüketimin artması tek başına suyun daha fazla klor içerdiğini kanıtlamaz; stok etkinliğinin azalması veya besleme sorunu da aynı gözlemi oluşturabilir. Arıza araştırması, bir ölçümü otomatik doz artışına çevirmek yerine bu olasılıkları ayırmalıdır.[2][6][8]
Depolama, kimyasal uyumluluk ve SDS güvenliği
Katı metabisülfit kuru, serin ve havalandırılmış yerde; kapları kapalı tutularak depolanır. Nem ve hava teması, ürünün korunması açısından önemlidir. Hazırlanmış çözeltide ise başlangıç derişiminin zaman boyunca değişmeden kaldığı varsayılmamalıdır. Hazırlama tarihi, kullanılan ürün partisi ve etkin derişim kaydı, yalnız tank hacmini bilmekten daha anlamlı bir işletme izlenebilirliği sağlar.[2][8]
Çözelti hazırlama işlemi, ürünün güvenlik bilgi formu ve tesis prosedürüne göre yürütülür. Hazırlama tankının amacı kontrollü çözündürme ve homojen derişim sağlamaktır; oksijene maruziyeti azaltmak ile çalışma alanının gerekli havalandırmasını sağlamak birbirine karıştırılmamalıdır. Kapalı kaplarda oksijen tüketimi söz konusu olabileceğinden, tank içine giriş ayrı bir kapalı alan güvenliği değerlendirmesi gerektirir.[2]
Asitler ve oksitleyicilerle uyumsuzluk
Metabisülfitin asitlerle teması kükürt dioksit açığa çıkmasına yol açabilir. Aşağıdaki toplam denklem bu tehlikenin kimyasal temelini gösterir; deney veya hazırlama talimatı değildir.[1][2]
$$\mathrm{Na_2S_2O_5 + 2H^+ \rightarrow 2Na^+ + 2SO_2 + H_2O}$$
Bu nedenle asitler, oksitleyiciler ve metabisülfit için yanlış bağlantı veya yanlış dolum olasılığı önlenmelidir. Seyreltik su akımında kontrollü deklorinasyon yapılabilmesi, konsantre hipoklorit ile konsantre indirgen çözeltinin aynı tankta güvenle karıştırılabileceği anlamına gelmez. Depolama ayrımı ve kimyasal hatların açık tanımlanması, reaksiyonun amaçlandığı yer dışında gerçekleşmesini önlemeye yöneliktir.[1][2]
Malzeme seçimi ve maruziyet
Malzeme uygunluğu yalnız “plastik” veya “paslanmaz” adıyla belirlenmez. BASF formu, kendi ürünü için HDPE, LDPE ve belirli paslanmaz çelik sınıflarını uygun kap malzemeleri arasında sayar. Bu bilgi bütün elastomerlere, pompa diyaframlarına veya farklı sıcaklık ve derişimlere genellenemez. Islanan her bileşen, gerçek ürün ve çalışma koşulları için doğrulanmalıdır.[2]
Güvenlik bilgi formlarında ciddi göz hasarı ve yutulduğunda zararlılık gibi tehlikeler bildirilir. Toz ve sıçrama maruziyetinin kontrolü, uygun göz/yüz koruması ve işe uygun kişisel koruyucu donanım önemlidir. ILO/WHO kartı, hassas kişilerde astım benzeri reaksiyonlar görülebileceğini de belirtir. Karttaki bazı bilgilerin bisülfit analojisine dayandığı açıklandığından, genel güvenlik bilgisi ürünün güncel SDS’siyle birlikte değerlendirilmelidir.[1][2]
Ürünün yanıcı olmaması, bütün kimyasal tehlikelerden arınmış olduğu anlamına gelmez. Isıyla bozunma, asitle gaz çıkışı ve oksitleyicilerle reaksiyon ayrı risklerdir. Benzer biçimde bir taşıma sınıflandırması, işyerindeki maruziyet ve depolama önlemlerinin yerine geçmez; ilgili ülke, ürün ve belge sürümü esas alınır.[1][2]
Döküntü ve çevresel yönetim
Dökülen kimyasalın veya kullanım dışı çözeltinin kontrolsüz biçimde drenaja verilmesi uygun değildir. Fazla indirgen su ortamında oksijen tüketebilir; oksidasyon sonunda sülfata dönüşmesi, ilk boşaltımın çevresel açıdan önemsiz olduğu anlamına gelmez. Döküntü yönetimi ve bertaraf, ürün SDS’si, tesisin acil durum planı ve uygulanabilir yerel kurallara göre yürütülmelidir.[2][6]