Kritik membran akısı

0 görüntülenme

Kritik membran akısı veya İngilizce adıyla critical flux, belirli bir membran, besleme sıvısı ve hidrodinamik koşul altında kirlenmenin saptanabilir hâle geldiği ya da kirlenme davranışında tanımlanmış bir geçişin oluştuğu permeat akısıdır. İlk yaklaşım, başlangıçta altında zamana bağlı performans kaybının görülmediği bir akı bulunabileceği düşüncesine dayanır. Sonraki çalışmalar, kirlenmenin başlangıcı, hızlanması ve hidrolik olarak geri döndürülemeyen birikimin ortaya çıkması için farklı tanımlar kullanılabildiğini göstermiştir.[1][2]

Su arıtmada kavramın önemi, membran alanından elde edilen üretim ile kirlenme yükü arasındaki ilişkiyi deneysel olarak incelemeye olanak vermesidir. Bununla birlikte kritik akı, membranın tek başına değişmez bir malzeme özelliği veya bütün sular için geçerli bir tasarım sınırı değildir. Sonucun anlamı, kullanılan ölçüte ve deney koşullarına bağlıdır.[3][7]

Kritik akının altında işletme, özellikle karmaşık atıksuların filtrasyonunda, uzun süre hiç kirlenme oluşmayacağını garanti etmez. Sürdürülebilir akı ise kabul edilebilir kirlenme, temizlik ihtiyacı ve proses süresiyle birlikte değerlendirilen bir işletme kavramıdır; kısa süreli bir deneyde bulunan kritik akıyla özdeş değildir.[1][7]

Kavramın anlamı ve kritik akı biçimleri

Membran akısı, membran alanı başına geçen permeat debisidir. Kritik akı değerlendirmesinde aynı büyüklük kullanılır; ancak amaç debiyi tanımlamaktan çok, debi arttırıldığında filtrasyon davranışının nerede değiştiğini belirlemektir. Akı \(J\), permeat debisi \(Q_p\) ve kullanılan membran alanı \(A_m\) arasındaki ilişki şöyledir:

$$J=\frac{Q_p}{A_m}$$

Debi L/h, alan m2 alındığında akı L/(m2·h) olur. Kritik değer çoğunlukla \(J_c\) ile gösterilir. Bu gösterim, eşik değerinin hangi yöntemle bulunduğunu açıklamaz; dolayısıyla yalnız bir sayı ve birim verilmesi yeterli bir tanımlama değildir.

Güçlü ve zayıf biçim

Güçlü biçimde kritik akı, düşük akı bölgesindeki filtrasyonun temiz su referansına karşılık gelen dirençle yürüdüğü ideal duruma dayanır. Besleme süspansiyonuyla ölçülen akı-basınç davranışı, uygun referans koşullarında temiz membran davranışından ayrılmaya başladığında kritik koşula ulaşılır. Burada referansın ne olduğu önemlidir: farklı sıcaklık veya sıvı özelliklerinde elde edilmiş iki eğrinin doğrudan karşılaştırılması, kirlenme dışında nedenlerle de farklılık gösterebilir.[1][5]

Zayıf biçim, membranla temasın başlangıcında adsorpsiyon gibi nedenlerle bir direnç artışının bulunmasına izin verir. Düşük akılarda yaklaşık sabit kalan bu başlangıç direncinden sonra, akı-basınç ilişkisinin doğrusal davranıştan ayrılması aranır. Böylece güçlü biçimdeki temiz su çizgisine bağlılık yerine, koşullandırılmış sistemin düşük akı davranışı referans alınır. Zayıf biçim, hiçbir kirlenmenin bulunmadığı anlamında yorumlanmamalıdır.[5]

Geri dönüşümsüzlük, eşik akı ve sınırlayıcı akı

Geri dönüşümsüzlük için kritik akı, akı veya basınç geri düşürüldüğünde önceki performansın geri kazanılamadığı birikimin başlangıcını araştırır. Buradaki geri dönüşümsüzlük, uygulanan basınç azaltma, dinlendirme veya başka bir fiziksel geri dönüş işlemine göredir; kimyasal temizlikle de giderilemeyecek kalıcı hasarla aynı şey değildir.[2]

Eşik akı, düşük ve görece kararlı kirlenme hızının daha hızlı kirlenme rejimine geçtiği koşulu tanımlamak için kullanılır. Güçlü biçimdeki kritik akıdan farklı olarak eşik altında sıfır kirlenme gerektirmez. Yağ-su emülsiyonlarıyla yapılan mikrofiltrasyon deneylerinde kritik akı ile eşik akı arasında kararlı ek direnç oluşabilmesi bu ayrımı göstermiştir; aynı rejim yapısının her besleme için bulunacağı varsayılamaz.[5]

Sınırlayıcı akı ise basınç arttırıldığında akının artık çok az arttığı yüksek basınç bölgesini anlatır. Kirlenmenin ilk saptandığı noktayla bu bölge birbirinden farklıdır. Bir membranın üretiminin basınç artışına yanıt vermemesi, kritik akının o anda ilk kez aşıldığını göstermez.[1]

Kirlenmeyle ilişkisi ve fiziksel mekanizma

Filtrasyon sırasında permeat yönündeki su hareketi, membranın tuttuğu maddeleri yüzeye doğru taşır. Buna karşılık yüzeyden uzaklaşmayı sağlayan difüzyon, akışın oluşturduğu dağıtıcı etkiler ve parçacık etkileşimleri birikimi sınırlayabilir. Kritik koşul, bu karşıt etkilerin belirli bir membran-besleme sisteminde nasıl dengelendiğiyle ilişkilidir. Kolloidal sistemlerde yüzeydeki yoğunlaşmanın itici etkileşimlerle dengelenememesi, dağılmış bir tabakadan daha sıkı bir birikime geçişe yol açabilir.[2][9]

Konsantrasyon polarizasyonu, tutulan maddelerin membran yakınında yığın sıvıdakinden daha yüksek derişime ulaşmasıdır. Bu durum, tek başına kalıcı bir kirlenme tabakası oluştuğunu kanıtlamaz. Basınç azaltıldığında veya filtrasyon kesildiğinde dağılabilen yoğunlaşma ile geride hidrolik direnç bırakan birikimin ayrılması gerekir. Espinasse ve çalışma arkadaşlarının yaklaşımı, bu ayrımı artan ve azalan basınç uygulamalarından yararlanarak incelemiştir.[2]

Bu nedenle ölçülen basınç artışının tümünü tek bir kek tabakasına bağlamak uygun değildir. Özellikle kolloidal dispersiyonlarda, yüzeye yakın bölgenin ozmotik etkisi ile oluşmuş tabakanın hidrolik direnci farklı katkılar sağlayabilir. Hangi katkının baskın olduğunu belirlemek için yalnız son basınç değerinden daha fazla bilgi gerekir.[2][9]

Ortalama akı ve yerel kritik koşullar

Modül için hesaplanan akı, kullanılan toplam alanın ortalamasıdır. Yüzeyin bütün noktalarında aynı geçirgenlik, aynı kesme etkisi veya aynı birikim eğilimi bulunduğunu göstermez. Bacchin ve çalışma arkadaşlarının dağılım modeli, keskin tek bir geçiş yerine farklı bölgelerde farklı kritik koşullar bulunmasının, deneyde görülen kademeli performans değişimini açıklayabileceğini göstermiştir.[3]

Bu yaklaşımın önemli sonucu, ilk yerel birikimin bütün modülün ortalama ölçümünde hemen fark edilmeyebilmesidir. Küçük bir alanın kirlenmesi toplam debiyi veya basıncı ölçülebilir düzeyde değiştirmeyebilir. Dolayısıyla basınç eğrisinden bulunan görünür başlangıç, yüzeydeki ilk birikim olayıyla zorunlu olarak aynı değildir.[3]

Bundan çıkarılabilecek ölçümsel sonuç, kritik akının hem fiziksel olaya hem de kullanılan gözlem aracına bağlı bir deneysel değer olduğudur. Daha hassas bir basınç ölçümüyle daha erken değişim saptanması, membranın fiziksel davranışının değiştiği anlamına gelmez; önceki yöntemin algılayamadığı bir bölgenin görünür hâle gelmesi de mümkündür.

Dağılım yaklaşımı da evrensel bir hesap algoritması değildir. Özgün çalışmada normal dağılım kabulüyle lateks ve protein sistemleri incelenmiştir. Gerçek bir tesiste kritik koşulların aynı dağılıma uyduğu, yalnız bu modelin başarılı olması nedeniyle kabul edilemez.[3]

Deneysel belirleme yaklaşımları

Akı basamaklama

Akı basamaklama deneyinde permeat akısı düşük bir değerden başlayarak kademeli arttırılır. Her basamakta akı yaklaşık sabit tutulurken transmembran basıncı, yani membranın iki tarafı arasındaki etkin basınç farkı izlenir. Başlangıçtaki basınç değişimi, basamak boyunca basınç artış hızı ve ortalama basınç ayrı göstergeler olarak değerlendirilebilir.[4]

Temel soru, daha yüksek akının yalnızca beklenen anlık basınç artışını mı oluşturduğu, yoksa zamanla ek basınç gereksinimine de yol açıp açmadığıdır. Her akı artışında basıncın yükselmesi tek başına kirlenme kanıtı değildir; daha fazla su geçirmek zaten daha yüksek itici güç gerektirebilir. Kirlenme yorumu için basamak içindeki gelişim ve önceki davranıştan sapma incelenir.

Basınç basamaklama

Basınç basamaklama yönteminde basınç kademeli değiştirilir ve her basamakta akının zamanla gelişimi kaydedilir. Akının azalması veya akı-basınç ilişkisindeki değişim araştırılır. Akı ve basınç kontrollü yöntemler aynı fiziksel büyüklükleri incelese de deney boyunca maddelerin yüzeye taşınma geçmişleri aynı değildir. Amaral ve çalışma arkadaşları, ekipmanlarının kontrol ve ölçüm olanakları nedeniyle tezgâh ölçeğinde basınç, pilot ölçekte akı basamaklaması kullanmıştır.[7]

Bu örnek, yöntemin yalnız kuramsal tercihle değil, düzeneğin hangi değişkeni güvenilir biçimde kontrol edebildiğiyle de belirlendiğini gösterir. İki yöntemden çıkan değerler karşılaştırılırken kontrol biçimi açıkça belirtilmelidir.

Artan-azalan basamaklar ve geri dönüş deneyleri

Yalnız artan basamaklar uygulamak, oluşan değişimin geri dönüp dönmediğini göstermez. Basıncı önceki bir düzeye geri getiren deneyler, aynı basınçta önce ve sonra elde edilen akıyı karşılaştırabilir. Önceki performans geri kazanılmıyorsa bir histerezis, başka bir deyişle işletme geçmişine bağlı farklılık ortaya çıkar. Kare dalga biçimindeki basınç uygulaması, geri dönüşümlü yoğunlaşma ile kalan ek direnci ayırmak üzere geliştirilmiştir.[2]

Dinlendirme veya fiziksel temizleme içeren protokollerde geri kazanımın hangi işlemden sonra değerlendirildiği yazılmalıdır. İşlem değiştirildiğinde ölçülen özellik de değişebilir: yalnız basınç azaltma sonrasındaki geri dönüş ile durulama sonrasındaki geri dönüş aynı deneysel soru değildir.

Doğrudan gözlem ve kütle dengesi

Doğrudan gözlem yöntemleri, uygun deney hücrelerinde yüzeydeki parçacık birikimini izler. Kütle dengesi yaklaşımı ise giriş, çıkış ve sistemdeki madde miktarlarını kullanarak tutulmuş veya birikmiş maddeyi değerlendirmeye çalışır. Bu yöntemler, basınç değişimini beklemek yerine birikimin kendisine ilişkin bilgi sağlayabilir; ancak optik erişim, parçacıkların ayırt edilebilirliği ve analitik ölçüm belirsizliğiyle sınırlıdır.[1]

Bu yöntemlerde bulunan kritik değerlerin farklı olması zorunlu olarak çelişki değildir. Yüzeyde ilk parçacığın görülmesi, saptanabilir ek direnç oluşması ve fiziksel işlemden sonra kalıntı bulunması farklı kabul ölçütleridir. Deney sonucu, hangi olayın başlangıcını temsil ettiğiyle birlikte adlandırılmalıdır.

Ölçüm verisinin değerlendirilmesi ve deney protokolü

Sabit akı deneylerinde sık kullanılan gösterge, basıncın zamana göre değişimidir:

$$r_P=\frac{\mathrm{d}(\mathrm{TMP})}{\mathrm{d}t}$$

Burada \(r_P\) basınç değişim hızını, \(\mathrm{TMP}\) transmembran basıncını, \(t\) zamanı gösterir. Basınç kPa ve zaman saat olarak kullanılırsa sonuç kPa/h olur. Bu eğim, tanımlanmış değerlendirme aralığında hesaplanmalıdır; basamak değişiminin ilk geçici cevabını içeren eğim ile sonraki bölümden elde edilen eğim aynı anlama gelmeyebilir. Başlangıç sıçraması, ortalama basınç ve basamak içi eğimin ayrı değerlendirilmesi bu nedenle yararlıdır.[4]

Bir protokolde ölçülebilir kabul edilen en küçük eğim, bütün membranlar için fiziksel kirlenme sınırı sayılamaz. Kullanılan sensörün çözünürlüğü ve kararlılığı, veri toplama sıklığı ve değerlendirme süresiyle ilişkilidir. Düşük akılarda basınç farkları küçük olduğunda bu sorun özellikle önem kazanır. Model yağ-su emülsiyonlarıyla yapılan bir çalışmada, düşük akı ölçümlerinde basınç sensörü belirsizliğinin arttığı ve kanal basınç kaybının ölçülen farka katkı verdiği açıkça gösterilmiştir.[6]

Direnç yaklaşımı

Ozmotik basınç katkısının ihmal edilebildiği ve sıvı akışının Darcy yaklaşımıyla temsil edildiği bir düşük basınç filtrasyon değerlendirmesinde toplam hidrolik direnç şöyle yazılabilir:

$$R_t=\frac{\mathrm{TMP}}{\mu J}$$

Burada \(R_t\) toplam hidrolik direnç, \(\mu\) dinamik viskozite, \(J\) akıdır. SI birimleriyle basınç Pa, viskozite Pa·s ve akı m/s kullanıldığında direnç m−1 olur. Bu bağıntı, basınç değişiminin sıvı viskozitesinden mi yoksa direnç artışından mı kaynaklandığını tartışmak için bir çerçeve sağlar. Ozmotik etkiler önemliyse bunları ihmal eden biçim kullanılmamalıdır; ayrıca hesaplanan toplam direnç tek başına belirli bir kirlenme mekanizmasını tanımlamaz.[2][4]

Basamak süresi ve deney geçmişi

Kısa basamaklar, yavaş gelişen değişimin belirginleşmesine yeterli zaman bırakmayabilir. Daha uzun basamaklar ise deney süresince beslemenin veya membran durumunun değişmesi olasılığını artırır. Navaratna ve Jegatheesan’ın çalışması, farklı basamak sürelerini ve sürekli/aralıklı işletmeyi karşılaştırmıştır; erişilen özet, tek bir kısa deney süresinin bütün uzun dönem davranışı temsil ettiği sonucunu desteklememektedir.[8]

Bu nedenle protokol seçimi bir denge problemidir. Deney, değişimi saptayacak kadar uzun; karşılaştırılan koşulları koruyabilecek kadar kontrollü olmalıdır. Evrensel bir basamak süresi veya artış büyüklüğü vermek yerine, kullanılan değerler ve seçim gerekçesi açıklanmalıdır.

Bir raporda en azından şu bilgiler birlikte bulunmalıdır:

  • Membran tipi, modül geometrisi ve akı hesabında kullanılan alan.
  • Membranın yeni, kullanılmış, fiziksel olarak yıkanmış veya kimyasal olarak temizlenmiş olması.
  • Besleme kaynağı, sıcaklığı ve deney sırasında değiştirilen özellikleri.
  • Basamak büyüklüğü, süresi ve artan-azalan basamak sırası.
  • Havalandırma, çapraz akış ve fiziksel temizleme koşulları.
  • Kritik değer için kullanılan sayısal veya gözlemsel kabul ölçütü.
  • Tekrar deneyleri, sensör belirsizliği ve geçişin bulunduğu aralık.

Bu liste bir standart protokol iddiası değildir; deney sonucunun yeniden yorumlanabilmesi için bir raporlama çerçevesidir. Geçiş iki basamak arasındaysa, yapay bir kesinlik üretmek yerine o aralığın bildirilmesi daha açıklayıcıdır.

Proses, membran ve besleme matrisi bağımlılığı

Besleme matrisi, filtrasyona giren suyun veya süspansiyonun birlikte bulunan bileşenlerini ve bunların etkileşimlerini ifade eder. Kritik akıyı belirleyen yalnız toplam katı madde miktarı değildir. Parçacıkların kararlılığı, çözünmüş ve kolloidal bileşenlerin varlığı, membranla etkileşim ve uygulanan akış koşulları da önem taşır. Aynı membran adı altında ölçülmüş iki değerin farklı olması, bu değişkenlerden kaynaklanabilir.[2][7]

Kolloidal kararlılık etkisi, kontrollü lateks deneylerinde tuz ilavesiyle incelenmiştir. Bu deneylerde amaç, iyonik ortamın parçacık etkileşimlerini değiştirerek birikime geçişi nasıl etkilediğini belirlemektir. Böyle bir sonuçtan bütün gerçek sularda tuzluluk artışının aynı oranda kritik akı düşüreceği çıkarılamaz; model süspansiyonun bileşimi ve etkileşimleri tanımlıdır, gerçek su matrisi ise farklı olabilir.[2]

Membranın kullanım geçmişi de karşılaştırmanın parçasıdır. Temizlenmiş bir modülün ölçümüyle işletme sırasında koşullandırılmış bir modülün ölçümü farklı başlangıç durumlarını temsil eder. Amaral ve çalışma arkadaşlarının uzun dönem incelemesinde, kritik akının temizlikten sonra belirli aralıklarla ölçülmesi, aradaki bütün işletme süresinde aynı kritik değerin korunduğunu göstermemiştir.[7]

Hidrodinamik koşullar ve modül ölçeği

Çapraz akış hızı veya batık sistemde membran çevresindeki havalandırma, yüzeyden uzaklaştırıcı etkileri değiştirir. Bununla birlikte yalnız toplam hava debisinin eşit olması, farklı modüllerde aynı yerel koşulların oluştuğunu göstermez. Pilot sonuçların gerçek ölçeğe aktarılmasında modül uzunluğu ve karşılaştırılabilir havalandırma koşullarının önemli olduğu endüstriyel MBR çalışmasında özellikle belirtilmiştir.[7]

Buradan çıkan tasarım ilkesi, küçük bir deney hücresinde bulunan değerin yalnız membran alanı oranıyla büyütülemeyeceğidir. Alan artışı üretim hesabını değiştirir; yerel akışın, besleme dağılımının ve birikim koşullarının benzerliğini ise tek başına sağlamaz. Ölçek aktarımı, bu iki sorunun ayrı değerlendirilmesini gerektirir.

Çapraz akış ve ölü uçlu filtrasyon

Çapraz akışta yüzey boyunca hareket eden akım, birikimi sınırlayan bir uzaklaştırma yolu sağlar. Ölü uçlu filtrasyonda ise tutulan maddenin çevrim içinde birikmesi nedeniyle yalnız akı değil, çevrim boyunca süzülen hacim de kritik hâle gelebilir. Bessiere ve çalışma arkadaşları, lateks ve kil süspansiyonlarında kritik süzülen hacim belirlemiş; geri dönüşümsüz birikime geçişin akı ve hacim birlikte değerlendirilerek açıklanabileceğini göstermiştir.[9]

Bu nedenle aynı akıyla çalışan iki ölü uçlu çevrim, farklı sürelerde yürütülüyorsa aynı kirlenme yükünü temsil etmez. Çapraz akışta bulunan tek bir kritik akı değerinin ölü uçlu filtrasyona doğrudan taşınması uygun değildir. Buradaki karşılaştırma, akının yanı sıra çevrim hacmini ve fiziksel temizleme sonrasındaki kalan direnci de içermelidir.[9]

Bu ayrımlar, kritik akının membranın nominal gözenek boyutundan veya bir katalog geçirgenliğinden tek başına hesaplanamayacağını gösterir. Kritik koşul, membran ile besleme ve işletme biçiminin birlikte oluşturduğu sistemin davranışıdır.

Sürdürülebilir akı ve tasarımda kullanım

Sürdürülebilir akı, belirlenmiş işletme süresinde kirlenme hızının, temizlik ihtiyacının ve bunların ekonomik ve çevresel sonuçlarının kabul edilebilir kaldığı akı olarak ele alınır. Kritik akı fiziksel veya deneysel bir geçişi tanımlarken sürdürülebilir akı bir işletme politikası da içerir. Hangi sıklıkta temizliğin kabul edildiği, üretimin ne kadar süre korunacağı ve hangi basınç gelişiminin tolere edildiği belirtilmeden sürdürülebilirlik tanımı eksik kalır.[1]

Bu ayrım nedeniyle sürdürülebilir akı, kritik akının her durumda sabit bir yüzdesi olarak verilemez. İncelenen olay parçacık birikimi olsa bile uzun dönem işletmeyi başka bir bileşen sınırlayabilir. Tersine, belirli bir fiziksel temizleme düzeniyle yönetilebilen düşük düzeyli birikim, işletme açısından kabul edilebilir olabilir. Önemli olan aynı sayıyı farklı adlarla kullanmak değil, kabul ölçütlerini açıkça ayırmaktır.

Kısa deneyden uzun dönem doğrulamaya

Basamak deneyi, ayrıntılı bir işletme denemesi için başlangıç bölgesini seçmeye yardımcı olur. Bunun ardından aday akıda daha uzun çalışma, basınç gelişiminin izlenmesi ve fiziksel temizleme sonrasındaki geri kazanımın değerlendirilmesi gerekir. Kısa ve uzun süreli MBR deneylerinin karşılaştırılması, işletme biçiminin ve dinlendirmenin sonuca etkisini incelemenin önemini göstermektedir; ancak erişilen özetten bütün sistemler için geçerli bir doğrulama süresi çıkarılamaz.[8]

Bu kanıtlardan türetilen bir tasarım değerlendirmesi şu sırayla kurulabilir:

  1. Temsil edici besleme ve tanımlanmış membran başlangıç durumuyla kritik davranış bölgesi belirlenir.
  2. Bulunan geçişin güçlü, zayıf, eşik veya geri dönüşümsüzlük ölçütlerinden hangisine dayandığı açıklanır.
  3. Aday işletme akıları, gerçekçi filtrasyon ve fiziksel temizleme çevrimleriyle denenir.
  4. Üretim miktarı, basınç eğilimi ve temizlik sonrası kalan performans birlikte değerlendirilir.
  5. Besleme değişimleri altında aynı işletme bölgesinin korunup korunmadığı sınanır.

Bu sıra, evrensel bir tasarım standardı değil, kısa deney sonucunu doğrudan tesis garantisine dönüştürmemek için bir değerlendirme mantığıdır.

Brüt akı ve net üretim

Filtrasyonun açık olduğu anda ölçülen akı ile bütün çevrim üzerinden elde edilen net üretim birbirinden ayrılmalıdır. Net üretimin tanımlanması için bir çevrimde elde edilen permeattan aynı çevrimde permeat kaynağından tüketilen su çıkarılabilir:

$$J_{\mathrm{net}}=\frac{V_p-V_k}{A_m\,t_c}$$

Burada \(V_p\) çevrimde üretilen permeat hacmi, \(V_k\) aynı sistem sınırı içinde permeattan karşılanan geri yıkama veya benzeri tüketim, \(t_c\) duruşlar dâhil toplam çevrim süresidir. Hacimler L, alan m2 ve süre saat kullanılırsa net akı L/(m2·h) olur. Başka kaynaktan sağlanan yıkama suyu, bu tanımda permeat tüketimi gibi çıkarılmamalıdır.

Bu bağıntı bir hacim bilançosudur; kritik akıyı tahmin etmez. Tasarım açısından katkısı, daha yüksek anlık filtrasyon akısının daha sık duruş veya daha fazla permeat tüketimiyle birlikte değerlendirilebilmesidir. Böylece kritik akı deneyindeki ölçüm ile tesisin net üretim hedefi aynı büyüklükmüş gibi karşılaştırılmaz.

İşletmede yorumlama ve uygulama sınırları

Kritik akı ölçümü işletmede tek başına bir alarm değeri olmaktan çok, karşılaştırılabilir koşullarda elde edilen bir izleme göstergesi olarak değerlidir. Yeni bir deneyde bulunan değişim; besleme, membran başlangıç durumu, akış koşulları veya yöntem değişikliğinden kaynaklanabilir. Bu olasılıklar ayrılmadan yalnız kritik değerdeki yükselişin iyileşme, düşüşün membran bozulması olarak adlandırılması yeterli değildir.

Uzun dönem endüstriyel MBR çalışmasında, kritik akı testleri farklı atıksularda işletme davranışını yorumlamak için kullanılmıştır. Ancak temizlik sonrası aralıklı ölçümler, sürekli değişen çamur ve membran koşullarını bütünüyle temsil etmemiştir. Bu bulgu, ölçülen kritik değerin zaman damgası bulunan bir sistem değerlendirmesi olduğunu; bütün işletme dönemine otomatik olarak yayılamayacağını gösterir.[7]

Karşılaştırmada korunması gereken ayrımlar

Kritik akı ile süzülebilirlik göstergesi aynı değildir. Örneğin Delft filtrasyon karakterizasyon yöntemi, tanımlı bir deneyde oluşan ek direnci değerlendirir. Böyle bir gösterge çamurun filtrasyon davranışını karşılaştırmak için yararlı olabilir; ancak sonucu doğrudan L/(m2·h) cinsinden kritik akıya dönüştüren evrensel bir bağıntı vermez.[4]

Basınç artışı ile yüzeyde ilk birikim aynı ölçüm değildir. Basınç sensörünün algılama sınırı, akış yolunun basınç kaybı ve alan ortalaması, deneyde görülen başlangıcı etkileyebilir. Model emülsiyon çalışmasındaki basınç kaybı düzeltmesi, bir düzeneğe ait düzeltmenin başka modüle katsayı olarak aktarılmaması gerektiğine ilişkin somut bir örnektir.[6]

Hidrolik kararlılık ile ayırma başarısı aynı değildir. Kritik akı deneyi esas olarak kirlenme davranışını inceler. Bu deneyin kendi ölçümleri arasında ürün suyu kalitesi veya membran bütünlüğü değerlendirmesi bulunmuyorsa, bu konularda ayrıca doğrulama yapılmış kabul edilemez. Benzer biçimde düşük basınçlı süspansiyon filtrasyonunda bulunan kritik akı, başka bir prosesin bütün tasarım sınırlarının yerine geçmez.

Kanıtın sınırı ve sonuçların sunumu

Bu maddede kullanılan deneyler kolloidal model süspansiyonlarını, yağ-su emülsiyonlarını ve MBR karışık sıvılarını kapsar. Ölü uçlu filtrasyona ilişkin kritik hacim bulguları, incelenen lateks ve kil sistemlerine dayanır. Yağlı su çalışmalarındaki farklı akı rejimleri de kullanılan membran ve emülsiyon koşullarıyla birlikte anlam taşır; bunlar bütün doğal sulara aktarılmış sayısal tasarım eşikleri değildir.[5][9]

Uygun sonuç ifadesi, yalnız bir kritik akı sayısı vermek yerine şu yapıyı izler: belirli besleme ve membran durumunda, belirtilen hidrodinamik koşullar ve basamak protokolü altında, tanımlanmış ölçüte göre geçişin bulunduğu akı veya akı aralığı. Uzun dönem işletme için ayrıca hangi koşullarda doğrulama yapıldığı belirtilir.

Sonuç olarak kritik membran akısı, membranın bütün kullanım ömrünü belirleyen değişmez bir kapasite değil; kirlenme geçişlerini araştırmaya yarayan koşullu bir kavramdır. Değeri, yüksek bir sayı elde edilmesinden çok, ölçülen geçişin doğru adlandırılmasına ve gerçek işletmede neyi temsil ettiğinin açıkça sınırlandırılmasına bağlıdır.

Kaynakça

  1. Bacchin, P.; Aimar, P.; Field, R. W. (2006). Critical and sustainable fluxes: Theory, experiments and applications. Journal of Membrane Science, 281, 42–69. — https://www.patricebacchin.fr/images/doc/paper/bacchin_jms_2006.pdf
  2. Espinasse, B.; Bacchin, P.; Aimar, P. Filtration method characterizing the reversibility of colloidal fouling layers at a membrane surface: analysis through critical flux and osmotic pressure. — https://arxiv.org/pdf/0801.2754
  3. Bacchin, P.; Espinasse, B.; Aimar, P. (2005). Distributions of critical flux: modelling, experimental analysis and consequences for cross-flow membrane filtration. Journal of Membrane Science, 250, 223–234. — https://patricebacchin.fr/images/doc/paper/bacchin_jms_2005.pdf
  4. Filtration Characterization Method as Tool to Assess Membrane Bioreactor Sludge Filterability—The Delft Experience (2014). Membranes, 4, 227–242. — https://www.mdpi.com/2077-0375/4/2/227/pdf?version=1399533979
  5. He, Z.; Miller, D. J.; Kasemset, S.; Paul, D. R.; Freeman, B. D. (2017). The effect of permeate flux on membrane fouling during microfiltration of oily water. Journal of Membrane Science, 525, 25–34. — https://researchmgt.monash.edu/ws/portalfiles/portal/344860884/344860149_oa.pdf
  6. He, Z. ve diğerleri. Fouling propensity of a poly(vinylidene) fluoride microfiltration membrane to several model oil/water emulsions. — https://escholarship.org/content/qt962899tr/qt962899tr_noSplash_5909207156fad117cb0c883f7833438b.pdf
  7. Amaral, M. C. S. ve diğerleri (2015). Long-term use of the critical flux for fouling control in membrane bioreactors treating different industrial effluents: bench and pilot scale. Desalination and Water Treatment, 55, 859–869. — https://www.deswater.com/DWT_articles/TDWT_I_55_4_J/TDWT_A_937767/TDWT_A_937767_O.pdf
  8. Navaratna, D.; Jegatheesan, V. (2011). Implications of short and long term critical flux experiments for laboratory-scale MBR operations. Bioresource Technology, 102, 5361–5369. — https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21277768/
  9. Bessiere, Y.; Abidine, N.; Bacchin, P. (2005). Low fouling conditions in dead-end filtration: Evidence for a critical filtered volume and interpretation using critical osmotic pressure. Journal of Membrane Science, 264, 37–47. — https://patricebacchin.fr/images/doc/paper/bessiere_jms_2005.pdf
Ayrı bir editör inceleme kaydı bulunmuyor.

Arıtmapedia · https://aritmapedia.com/terim/kritik-membran-akisi/

Okuma listesi için giriş yap WhatsApp