Difüzyon

1 görüntülenme

Difüzyon (diffusion), maddelerin rastgele ısıl hareketlerinin makroskopik ölçekte oluşturduğu taşınım sürecidir. Basit, seyreltik ve tek fazlı bir çözeltide net difüzif taşınım genellikle yüksek konsantrasyondan düşük konsantrasyona yönelir. Daha genel termodinamik açıklamada belirleyici olan, bileşenin kimyasal potansiyelindeki uzaysal değişimdir; dolayısıyla yalnız konsantrasyon farkına dayanan açıklama her karışım için eksiksiz değildir.[1]

Su bilimlerinde difüzyon, çözünmüş bir maddenin su kütlesiyle birlikte sürüklenmesinden farklı bir mekanizmadır. Moleküler hareket, makroskopik akış bulunmadığında da gerçekleşir. Akışın bulunduğu sistemlerde ise difüzyon, adveksiyon ve karışma süreçleriyle birlikte çalışır.[2][4] Arıtma açısından önemi özellikle gaz–sıvı arayüzlerinde, adsorban taneciklerinde, biyofilmlerde ve membran yakınındaki konsantrasyon tabakalarında belirginleşir. Bu bölgelerde maddenin hedef yüzeye veya reaksiyon bölgesine ulaşma hızı, prosesin toplam hızını sınırlayabilir.[9][10][11][12]

Difüzyonun değerlendirilmesi, yalnız bir maddenin ne kadar bulunduğunu değil, konsantrasyonunun mesafeyle nasıl değiştiğini ve taşınması gereken yolun uzunluğunu bilmeyi gerektirir. Fick yasaları bu ilişkiyi nicelleştirir; ancak bir arıtma hesabında akış, reaksiyon, geometri ve sınır koşullarıyla birlikte kullanılmaları gerekir.[2][4][5]

Moleküler hareket, konsantrasyon gradyanı ve denge

Bir sıvıda moleküller ve çözünmüş türler sürekli, düzensiz hareket eder. Yüksek konsantrasyonlu bir bölgeden düşük konsantrasyonlu bölgeye yönelen net taşınım, her molekülün düşük konsantrasyonlu tarafı seçtiği anlamına gelmez. Basit rastgele yürüyüş modelinde iki yöndeki hareket olasılıkları eşittir; ancak daha fazla taneciğin bulunduğu taraftan karşıya geçenlerin sayısı ortalamada daha büyüktür. Böylece mikroskobik düzensizlikten makroskopik olarak yönlü bir akı doğar.[2]

Konsantrasyon gradyanı, konsantrasyonun konuma göre değişimidir. İki noktadaki konsantrasyon farkından farklı olarak aradaki mesafeyi de içerir. Aynı konsantrasyon farkı daha kısa bir mesafeye yayıldığında gradyanın büyüklüğü artar. Bu nedenle ince bir tabakayı geçen taşınımla büyük bir su hacmindeki yayılma, aynı konsantrasyon farkına sahip olsalar bile aynı hızda gerçekleşmez. Gradyan, üç boyutlu uzayda konsantrasyonun en hızlı arttığı yönü gösterir; basit Fick tipi difüzyon akısı bunun ters yönündedir.[1][2]

Konsantrasyonla anlatılan bu tablo, kimyasal potansiyelin uygun bir temsilidir; fakat termodinamik itici gücün kendisiyle her koşulda özdeş değildir. Gerçek çözeltilerde bileşenlerin etkileşimleri aktiviteyle ifade edilir. Öz-difüzyon ile konsantrasyon değişiminden kaynaklanan karşılıklı difüzyon katsayıları arasındaki ilişkide de aktivite–konsantrasyon bağıntısı yer alır. Dolayısıyla yoğun veya güçlü etkileşimli bir karışımın davranışı, seyreltik çözeltiye ait tek katsayıyla otomatik olarak açıklanamaz.[1][3]

Denge, moleküler hareketin durması değildir. Kimyasal potansiyel gradyanı bulunmadığında da tek tek moleküller yer değiştirir; bu hareket öz-difüzyon kapsamında incelenir. Buna karşılık makroskopik konsantrasyon dağılımı değişmeden kalabilir. IUPAC, öz-difüzyon katsayısını kimyasal potansiyel gradyanı yokluğunda tanımlar. İzotopla işaretlenmiş bir türün izlenmesiyle bulunan izleyici katsayısı, izotop etkisi yeterince küçükse öz-difüzyon katsayısına yaklaşır.[3]

Bu ayrım ölçümün neyi temsil ettiğini belirler: homojen bir sudaki işaretli su moleküllerinin hareketiyle, aynı suda oluşturulmuş bir çözünmüş madde gradyanının gevşemesi farklı deneysel sorulardır. Birincisinden elde edilen katsayı, ikincisinin hesabına gerekçesiz biçimde yerleştirilmemelidir.[3]

Fick yasaları ve kütle korunumu

Birinci yasa: gradyan ile akı arasındaki ilişki

Fick’in birinci yasası, uygun koşullarda difüzif akının yerel konsantrasyon gradyanıyla orantılı olduğunu belirtir. İzotropik bir ortamda, tek bir çözünen için kullanılan basit biçim şöyledir:[1][2]

$$\mathbf{J}=-D\nabla c$$

Burada \(\mathbf{J}\), akışkanın ortalama hareketine göre tanımlanan difüzif molar akı vektörüdür ve birimi \(\mathrm{mol\,m^{-2}\,s^{-1}}\) olur. \(c\), \(\mathrm{mol\,m^{-3}}\) biriminde molar konsantrasyon; \(D\), \(\mathrm{m^2\,s^{-1}}\) biriminde difüzyon katsayısıdır. \(\nabla c\) konsantrasyon gradyanını gösterir. Eksi işareti, pozitif katsayı için akının konsantrasyonun azaldığı yöne yöneldiğini belirtir. Tek boyutta vektör bağıntısı \(J_x=-D\,\partial c/\partial x\) biçimini alır.[1][2]

Boyut denetiminde \(D\) ile gradyanın çarpımı, \((\mathrm{m^2\,s^{-1}})(\mathrm{mol\,m^{-4}})=\mathrm{mol\,m^{-2}\,s^{-1}}\) verir. Konsantrasyon kütle/hacim olarak seçilirse akı da kütle/alan/zaman olur; molar ve kütlesel gösterimler aynı hesap içinde karıştırılmamalıdır. Ayrıca akı, toplam aktarım hızı değildir. Akı yüzey boyunca aynıysa, yüzeye dik akının alanla çarpımı toplam molar aktarım hızını verir.

Yasa yerel bir bağıntıdır ve yalnız kararlı durumla sınırlı değildir. Zamanla değişen bir konsantrasyon alanında da yerel akıyı tanımlayabilir. Buna karşılık bütün bir tabaka için sabit ve doğrusal konsantrasyon profili kabulü ek koşullar gerektirir. Tek boyutlu, düzlemsel, reaksiyonsuz, akışsız ve sabit katsayılı kararlı bir tabakada birinci yasa bütünleştirilerek şu sonuç elde edilir:[2][4]

$$J_x=D\frac{c_1-c_2}{L}$$

Bu ifadede \(L\) metre cinsinden tabaka kalınlığı, \(c_1\) ve \(c_2\) sırasıyla \(x=0\) ve \(x=L\) yüzeylerindeki konsantrasyonlardır. Sonuç, bu varsayımlarla doğrusal profil elde edilmesinin sonucudur. Geometrisi küresel bir tanecik veya içinde madde tüketilen bir biyofilm için aynı doğrusal profil doğrudan kabul edilemez.

İkinci yasa: konsantrasyonun zamanla değişmesi

Fick’in ikinci yasası, akı bağıntısının madde korunumu ile birleştirilmesinden elde edilir. Akışın ve reaksiyonun bulunmadığı bir bölgede birikim, difüzif akının uzaysal değişimiyle belirlenir:[4]

$$\frac{\partial c}{\partial t}=\nabla\cdot(D\nabla c)$$

Burada \(t\) saniye cinsinden zamandır; \(\nabla\cdot\) bir vektör alanının diverjansını gösterir. Katsayı konumdan bağımsızsa denklem \(\partial c/\partial t=D\nabla^2c\) biçimine sadeleşir. \(\nabla^2\), konsantrasyon alanının uzaysal eğriliğini temsil eden Laplace işleçidir. Konuma veya konsantrasyona bağlı bir katsayı, türev işleminin dışına gerekçesiz çıkarılamaz.[4]

Sıkıştırılamaz bir akış ve yerel üretim veya tüketim eklendiğinde aynı korunum çerçevesi şöyle yazılır:[4]

$$\frac{\partial c}{\partial t}+\mathbf{u}\cdot\nabla c=\nabla\cdot(D\nabla c)+R$$

\(\mathbf{u}\), \(\mathrm{m\,s^{-1}}\) biriminde akışkan hızıdır. \(R\), \(\mathrm{mol\,m^{-3}\,s^{-1}}\) biriminde net hacimsel üretim hızıdır; tüketim için negatiftir. Bütün terimler konsantrasyon/zaman boyutundadır. Buradaki skaler katsayılı gösterim izotropik ortam içindir; yönlere göre değişen taşınımda katsayının tensör biçimi gerekebilir.[4]

Denklemin çözümü için başlangıçtaki konsantrasyon dağılımı ve sınırların davranışı tanımlanmalıdır. Sınırda konsantrasyon veya akı verilebilir. Geçirimsiz katı duvarda normal hız sıfırken akısız sınır, normal konsantrasyon türevinin sıfır olmasıyla ifade edilir. Tam soğurucu sınırdaki sıfır konsantrasyon ise ideal bir sınır koşuludur; herhangi bir gerçek adsorbanın sınırsız kapasiteyle çalıştığı anlamına gelmez.[5]

Uzunluk, zaman ve akış rejiminin etkisi

Difüzyonun mühendislikteki en önemli özelliklerinden biri, karakteristik sürenin uzunluğun karesiyle ölçeklenmesidir. Basit boyut analizinden elde edilen ilişki şöyledir:[6]

$$t_D\sim\frac{L^2}{D}$$

\(t_D\) saniye cinsinden difüzyon zaman ölçeği, \(L\) metre cinsinden karakteristik taşınım mesafesidir. Yaklaşık ölçek işareti, ifadenin belirli bir homojenleşme yüzdesini veya kesin varış anını vermediğini gösterir. Aynı katsayı ve benzer geometri için yol uzunluğu iki katına çıkarılırsa bu ölçek dört katına çıkar. Bu, bağıntının cebirsel sonucudur; herhangi bir arıtma ünitesi için hesaplanmış bekletme süresi değildir.

Difüzyonla adveksiyonun göreli önemi, seçilen uzunluk ve hız ölçekleri üzerinden Péclet sayısıyla değerlendirilir:[6]

$$\mathrm{Pe}=\frac{UL}{D}$$

Burada \(U\), \(\mathrm{m\,s^{-1}}\) biriminde karakteristik akış hızı; \(L\) karakteristik uzunluktur. Pay ve paydanın birimleri aynı olduğundan Péclet sayısı boyutsuzdur. Büyük değerler seçilen doğrultu ve ölçekte adveksiyonun, küçük değerler difüzyonun daha hızlı olduğunu gösterir. Değerin yorumu kullanılan uzunluğa, katsayıya ve incelenen taşınım yönüne bağlıdır; bütün proseslere uygulanabilen tek bir keskin eşik bulunmaz.[6]

Örneğin akış yönünde sürüklenmenin güçlü olması, yüzeye dik kısa bir yol üzerindeki difüzyonun önemsiz olduğu anlamına gelmez. Ana akış çözünmüş maddeyi bir yüzeyin yakınına hızla getirebilir; yüzeye son yaklaşma ise farklı bir yerel taşınım problemi oluşturur. Sistem ölçeğiyle arayüz ölçeğinin ayrılması bu nedenle gereklidir.[6][9]

Laminer akışta düzenli ortalama hareketle birlikte moleküler difüzyon gerçekleşir. Türbülanslı akışta girdaplar ve hız dalgalanmaları ek karışma oluşturur. Ortalamalanmış modellerde bu etki, bazen konsantrasyon gradyanına bağlanan bir türbülanslı yayınırlık katsayısıyla temsil edilir. Ancak bu katsayı moleküler difüzyon katsayısının başka adı değildir: akışın şiddetine, girdap boyutlarına, konuma ve doğrultuya bağlıdır. Aynı kimyasal tür için farklı düzeneklerde farklı değerler alabilir.[7]

Benzer bir ayrım gözenekli ortamlarda mekanik dispersiyon için gerekir. Tanecikler arasındaki hız farklılıkları, yolların uzunlukları ve akışın ayrılıp birleşmesi, çözünmüş maddenin yayılmasına yol açar. Bu olay laminer gözenek akışında da bulunabilir; türbülans gerektirmez. Yeraltı suyu modellerinde moleküler difüzyon ve mekanik dispersiyon birlikte hidrodinamik dispersiyon kapsamında ele alınabilir. Bir kirletici bulutunun yayılması bu nedenle tek başına moleküler katsayının ölçüsü değildir.[8]

Su ve atıksu arıtımındaki başlıca uygulamalar

Havalandırma ve gaz–sıvı aktarımı

Havalandırmada gaz fazındaki oksijenin suya aktarılması, yalnız kabarcıkların tank içinde bulunmasına bağlı değildir. İki-film yaklaşımında gaz ve sıvı tarafındaki ince bölgeler, aktarım direncini temsil eder; arayüzde yerel denge kabul edilir. Bunlar gerçek akışın bütün ayrıntılarını gösteren değişmez tabakalar değil, aktarımı açıklamak için kullanılan model bölgeleridir. Oksijenin suya aktarımında sıvı tarafı direnci önemlidir; karışma arayüz yakınındaki taşınım koşullarını değiştirir.[9]

Moleküler katsayı ile hacimsel gaz aktarım katsayısı aynı büyüklük değildir. \(D\) alan/zaman boyutundayken, havalandırmada kullanılan \(k_La\) katsayısı zamanın tersi boyutundadır; burada \(k_L\) sıvı tarafı aktarım katsayısını, \(a\) birim sıvı hacmine düşen arayüz alanını temsil eder. Dolayısıyla kabarcık alanı ve hidrodinamik koşullar toplam performansa girer. Temiz suda, belirgin oksijen tüketimi bulunmadan değerlendirilen aktarım ile biyolojik tüketimin eşzamanlı olduğu atıksu tankı aynı dengeyle açıklanamaz.[9]

Aktif karbon adsorpsiyonu

Aktif karbonda çözünmüş bir organik maddenin tutulması, dış sudan tanecik yüzeyine taşınımı ve tanecik içindeki adsorpsiyon bölgelerine erişimi içerir. Dış sıvı filmi ve tanecik içi taşınım ayrı dirençler oluşturabilir. Tanecik içinde gözenek sıvısındaki hareketle adsorplanmış maddenin yüzey boyunca hareketi farklı mekanizmalardır; hangisinin baskın olduğu incelenen madde ve adsorban için değerlendirilmelidir.[10]

Hümik maddelerin aktif karbonla giderimini araştıran Lee ve Snoeyink, dış film direnci, yüzeyde yerel adsorpsiyon dengesi ve baskın tanecik içi mekanizma olarak yüzey difüzyonunu birleştiren bir model kullanmıştır. Katsayılar konsantrasyon–zaman deneylerine uydurularak belirlenmiş, bazı parametrelerin diğerlerinden daha belirsiz olabildiği gösterilmiştir. Bu çalışma, mekanizmaların birlikte ele alınmasına örnektir; elde edilen katsayıların başka kirleticiler, karbonlar veya kaynak suları için geçerli olduğu sonucunu vermez.[10]

Adsorpsiyon kapasitesi ile erişim hızı da ayrılmalıdır. Denge koşullarında tutulabilecek miktar, kısa temas süresinde bu miktarın tamamına ulaşılacağını göstermez. Difüzyon modeli, kapasite verisinin yerine geçmez; kapasite verisi de kinetik direnci tek başına açıklamaz.[10]

Biyofilmler ve yerel oksijen dağılımı

Biyofilmlerde oksijen ve diğer çözünmüş maddeler taşınırken mikroorganizmalar tarafından tüketilebilir. Bu nedenle konsantrasyon profili yalnız yayılmanın değil, taşınım ile reaksiyonun ortak sonucudur. Ana sudaki bir konsantrasyon ölçümü, biyofilmin bütün derinliklerinde aynı koşullar bulunduğunu göstermeye yetmez; profil değerlendirmesi uygun bir reaksiyon terimini de içermelidir.[4][11]

Evsel atıksu arıtan döner biyolojik kontaktörlerden alınan biyofilmler üzerinde yapılan özgün bir çalışmada, üç boyutlu oksijen mikrosensörü ölçümleri yerel heterojenlikler ortaya koymuştur. Yüzey yapısının difüzyon sınır tabakasını ve iç oksijen dağılımını etkilediği bildirilmiştir. Bu bulgu, her biyofilmin düz ve homojen bir tabaka gibi davranmayabileceğini gösterir. Ancak çalışmadaki yapılar ve koşullar, bütün biyolojik arıtma sistemlerine ait sabit bir oksijen nüfuz derinliği tanımlamaz.[11]

Membran çevresinde ve membran içindeki taşınım

Ters ozmozda suyun membrandan geçmesiyle besleme yüzeyinin yakınında tutulan çözünenlerin konsantrasyonu artabilir. Konsantrasyon polarizasyonu adı verilen bu durum, ana akım konsantrasyonuyla yüzey konsantrasyonunun farklılaşmasıdır. Yüzeydeki artış osmotik basıncı yükselterek etkin itici kuvveti azaltabilir ve çökelme veya kirlenme koşullarını ağırlaştırabilir. Bu nedenle yalnız tanktan veya borudan alınan örneğin konsantrasyonu, membran yüzeyindeki koşulları bütünüyle temsil etmeyebilir.[12]

Membran içindeki taşınım ile membranın dışındaki konsantrasyon tabakası ayrı değerlendirilir. FilmTec kılavuzunun çözünme–difüzyon çerçevesinde su geçişi net basınç farkıyla, tuz geçişi ise konsantrasyon farkıyla ilişkili farklı katsayılarla açıklanır. Buradaki tuz geçiş katsayısı, sudaki serbest moleküler difüzyon katsayısıyla aynı fiziksel parametre olarak kullanılamaz. Benzer şekilde üreticiye ait performans bağıntıları, bütün membran malzemeleri ve işletme koşulları için genel Fick yasasının yerine konamaz.[12]

Difüzyonun ölçülmesi ve katsayıların yorumlanması

Difüzyon katsayısının belirlenmesinde temel soru, hangi hareketin ve hangi ölçekte izlendiğidir. Bir konsantrasyon farkının zamanla gevşemesi, işaretli bir türün hareketi veya bir biyofilm içindeki oksijen profili aynı bilgiyi üretmez. Ölçülen büyüklüğün öz-difüzyon, karşılıklı difüzyon, etkin tanecik içi taşınım ya da daha geniş ölçekli yayılma olup olmadığı açıkça belirtilmelidir.[3][8][10][13]

Konsantrasyon profiline dayanan bir deneyde başlangıç dağılımı oluşturulur ve farklı zamanlardaki uzaysal dağılım izlenir. Katsayı, seçilen denklemin bu dağılıma uydurulmasıyla belirlenebilir. Ancak aynı profilin yorumunda başlangıç ve sınır koşulları belirleyicidir. Kapalı bir kabın duvarlarını ihmal eden modelle, duvar etkilerinin başladığı bir deneyin değerlendirilmesi aynı problem değildir. Ölçüm süresi ve izlenen bölge, kullanılan modelin koşullarıyla eşleştirilmelidir.[2][5]

Darbeli alan gradyanlı nükleer manyetik rezonans yöntemlerinde su protonlarının manyetik işaretlenmesi, moleküler yer değiştirmeyi izlemeye olanak verir. NIST’in ilgili kalibrasyon yayını, hizmet kapsamını ölçüm aralığında tek bileşenli, izotropik ve Gauss tipi difüzyon gösteren malzemelerle sınırlar. Bu nedenle yöntemden alınan bir sayı, karmaşık gözenekli veya biyolojik her ortamın evrensel katsayısı olarak yorumlanmamalıdır.[13]

Sıcaklık kontrolü yalnız değerin karşılaştırılabilirliği için değil, ölçümün kendisi için de önemlidir. NIST düzenek açıklaması, ısıl gradyanları ve bunların oluşturabileceği konveksiyonu azaltmayı özellikle ele alır. Gradyan kalibrasyonu, sıcaklık belirsizliği ve sinyal analizi de sonuç belirsizliğine katılır. Numunenin istemsiz akışıyla moleküler yer değiştirme birbirine karışırsa görünen yayılma, araştırılan moleküler hareketi doğru temsil etmeyebilir.[13]

Biyofilm mikrosensörleri ise yerel oksijen konsantrasyonunu ölçer. Bu profilden bir difüzyon katsayısı çıkarmak ayrıca geometri ve tüketim modelini gerektirir; profil tek başına doğrudan katsayı değildir. Üç boyutlu ölçümlerde ortaya çıkan heterojenlikler, tek bir düşey profilin her zaman bütün yapıyı temsil etmeyebileceğini de gösterir.[4][11]

Modelleme, tasarım ve uygulama sınırları

Bir difüzyon modeli kurulurken önce hesaplanan bölge tanımlanır: serbest su, arayüz çevresi, adsorban taneciği veya biyofilm farklı geometriler ve sınırlar gerektirir. Ardından konsantrasyonun hangi hacim esasına göre ifade edildiği, akının hangi yüzeye göre tanımlandığı, akışın bulunup bulunmadığı ve reaksiyonun nerede gerçekleştiği açıklanır. Korunum denklemi ancak bu tanımlarla fiziksel bir problemi temsil eder.[4][5]

Katsayı seçimi de aynı tanımlarla tutarlı olmalıdır. Serbest sıvıdaki moleküler katsayı ile bir tanecik içi modelden uydurulmuş katsayı veya akışa bağlı dispersiyon katsayısı, birimleri benzer olsa bile birbirinin yerine konamaz. Bir modelde kullanılan katsayının tanımı, deney koşulları ve içerdiği mekanizmalar görülmeden yalnız sayısal değeri üzerinden karşılaştırma yapılması yanıltıcıdır.[8][10]

Arıtma tasarımında yaklaşık difüzyon zaman ölçeği yararlı bir ilk değerlendirmedir; fakat gerekli temas süresini tek başına vermez. Hedeflenen çıkış konsantrasyonu, başlangıç durumu, yüzey koşulları ve gerekiyorsa reaksiyon veya adsorpsiyon verileri ayrıca gerekir. Sabit konsantrasyonla beslenen bir yüzeyle, sınırlı miktarda madde içeren kapalı bir bölme farklı çözümler üretir.[4][5][6]

Daha ayrıntılı modellerin de belirli geçerlilik koşulları vardır. Örneğin WaterTAP 1.8.0 dokümantasyonundaki sabit örüntülü homojen yüzey difüzyonu modeli, aktif karbon yatağındaki kütle aktarım bölgesinin ilerlerken şeklini koruduğunu varsayar. Dokümantasyon, kullanılan polinom katsayılarının hedef sistemin deneysel verilerinden türetilmesi gerektiğini açıkça belirtir. Modelin erişilebilir olması, herhangi bir su ve adsorban çifti için ek doğrulama olmadan geçerli olduğu anlamına gelmez.[14]

Son olarak, taşınım ile giderim aynı olay değildir. Korunum denkleminde reaksiyon veya sınırdan uzaklaştırma yoksa difüzyon maddeyi yok etmez; yalnız dağılımını değiştirir. Bir bölgede konsantrasyonun azalması, toplam kirletici miktarının azaldığını kanıtlamaz. Arıtma başarısı değerlendirilirken yerel konsantrasyonla birlikte toplam kütle dengesi ve uzaklaştırılan ya da dönüştürülen miktar izlenmelidir.[4][5]

Kaynakça

  1. IUPAC — Glossary of terms used in toxicokinetics, Pure and Applied Chemistry 76, 1033–1082 (2004) — https://old.iupac.org/publications/pac/2004/pdf/7605x1033.pdf
  2. MIT OpenCourseWare — Transport Processes in the Environment: 1. Conceptual Model of Diffusion (2008) — https://ocw.mit.edu/courses/1-061-transport-processes-in-the-environment-fall-2008/8260e3e1577cd739ce85143510d9c165_lec_01.pdf
  3. IUPAC Gold Book — Self-diffusion coefficient, S05582 — https://goldbook.iupac.org/terms/view/S05582/pdf
  4. MIT OpenCourseWare — Transport Processes in the Environment: 2. Conservation of Mass (2008) — https://ocw.mit.edu/courses/1-061-transport-processes-in-the-environment-fall-2008/5536a0bf7f3bd0b21fde2169b93a4b5a_lec_02.pdf
  5. MIT OpenCourseWare — Transport Processes in the Environment: 4. Boundary Conditions (2008) — https://ocw.mit.edu/courses/1-061-transport-processes-in-the-environment-fall-2008/d5bf987b8305fda998d991b6e55de5c6_lec_04.pdf
  6. MIT OpenCourseWare — Transport Processes in the Environment: 5. Advection and Diffusion of an Instantaneous Release (2008) — https://ocw.mit.edu/courses/1-061-transport-processes-in-the-environment-fall-2008/c96f9a75576238ac2c4e0e73b84e8072_lec_05.pdf
  7. MIT OpenCourseWare — Transport Processes in the Environment: 7. Velocity Profiles and Turbulence (2008) — https://ocw.mit.edu/courses/1-061-transport-processes-in-the-environment-fall-2008/90ac30b4e640520df961ad8d2c2d04e9_lec_07.pdf
  8. USGS — Ground-Water Flow and Solute Transport at a Municipal Landfill Site on Long Island, New York, Part 3: Simulation of Solute Transport, WRIR 86-4207 (1988) — https://pubs.usgs.gov/wri/1986/4207/report.pdf
  9. US EPA — Technology Assessment of Fine Bubble Aerators, EPA-600/2-82-003 (Şubat 1982) — https://nepis.epa.gov/Exe/ZyPURL.cgi?Dockey=30000FB4.TXT
  10. Lee ve Snoeyink — Humic Substances Removal by Activated Carbon, Illinois Water Resources Center Research Report 153 (1980) — https://iwrc.illinois.edu/wp-content/uploads/2019/11/LeeSnoeyink_1980.pdf
  11. Yu, de la Rosa ve Lu — Microsensor measurement of oxygen concentration in biofilms: from one dimension to three dimensions, Water Science and Technology 49(11–12), 353–358 (2004) — https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15303761/
  12. DuPont — FilmTec Reverse Osmosis/Nanofiltration Membranes Technical Manual, Form 45-D01504-en, Rev. 18 (Eylül 2025) — https://www.dupont.com/content/dam/dupont/amer/us/en/water-solutions/public/documents/en/RO-NF-FilmTec-Manual-45-D01504-en.pdf
  13. NIST — Magnetic Resonance Imaging Biomarker Calibration Service: NMR Measurement of Isotropic Water Diffusion Coefficient, SP 250-100 (Mart 2023) — https://nvlpubs.nist.gov/nistpubs/SpecialPublications/NIST.SP.250-100.pdf
  14. WaterTAP 1.8.0 Documentation — Granular Activated Carbon (GAC) — https://watertap.readthedocs.io/en/1.8.0/technical_reference/unit_models/gac.html
Ayrı bir editör inceleme kaydı bulunmuyor.

Arıtmapedia · https://aritmapedia.com/terim/difuzyon/

Okuma listesi için giriş yap WhatsApp