1,2-Dikloroetan

1,2-Dikloroetan, kimyasal formülü C₂H₄Cl₂ olan, uçucu organik bileşikler grubunda yer alan klorlu bir alifatik hidrokarbondur. İngilizcede 1,2-dichloroethane, ethylene dichloride veya kısaca EDC olarak da adlandırılır. Doğal olarak çevrede beklenen bir bileşik değildir; esas olarak vinil klorür üretiminde ara madde olarak, bazı endüstriyel çözücü ve yağ giderici uygulamalarda ve klorlu organik kimyasal üretim süreçlerinde kullanılır. İçme suyunda 1,2-dikloroetanın önemi, çok düşük mikrogram/litre düzeylerinde bile kanser riskiyle ilişkilendirilmesi, yer altı suyunda endüstriyel kirlenme göstergesi olabilmesi, uçucu yapısı nedeniyle duş ve banyo sırasında soluma yoluyla da maruziyet oluşturabilmesi ve arıtımında özel VOC teknolojileri gerektirmesidir.^[1][2]

Kimyasal Kimliği

1,2-Dikloroetan, iki karbonlu doymuş bir klorlu organik bileşiktir. Molekülde iki klor atomu komşu karbonlara bağlıdır. Bu nedenle “1,2” ifadesi, klor atomlarının etan zincirinin birinci ve ikinci karbonunda bulunduğunu gösterir. Bu bileşik, 1,1-dikloroetan ve 1,2-dikloroeten gibi benzer isimli maddelerle karıştırılmamalıdır.

Dünya Sağlık Örgütü belgesinde 1,2-dikloroetanın etilen diklorür olarak da bilindiği, kaynama noktasının 83 °C, buhar basıncının 20 °C’de 8,53 kPa ve sudaki çözünürlüğünün 20 °C’de 8,69 g/L olduğu belirtilmektedir.^[1] Bu değerler, maddenin hem suda çözünebildiğini hem de uçucu davranış gösterebildiğini açıklar.

Benzer Adlı Bileşiklerden Farkı

1,2-Dikloroetan ile 1,2-dikloroeten sık karıştırılır. Ancak biri klorlu etan, diğeri klorlu etendir. Bu fark kimyasal yapı, çevresel davranış, toksikoloji, arıtma ve mevzuat açısından önemlidir.

Bu ayrım laboratuvar raporlarında özellikle önemlidir. “Dikloroetan”, “dikloroeten”, “DCA”, “DCE” ve “EDC” kısaltmaları yanlış yorumlandığında farklı toksikolojik ve mevzuat sonuçları doğabilir.

İçme Suyunda Neden Önemlidir?

1,2-Dikloroetan içme suyunda doğal bir mineral bileşen değildir. Tespit edilmesi çoğu zaman endüstriyel kimyasal üretim, atık sahası sızıntısı, solvent kullanımı, kimyasal depolama, boru hattı veya tank sızıntısı gibi insan kaynaklı bir kirlilik olasılığını düşündürür. Uçucu organik bileşik olduğu için yalnızca içme yoluyla değil, duş alma, banyo yapma veya sıcak su kullanımı sırasında havaya geçerek soluma yoluyla da maruziyet oluşturabilir.

Health Canada, 1,2-dikloroetan değerlendirmesinde içme suyundan kaynaklanan tüm ilgili maruziyet yollarını; yani yutma, duş ve banyo sırasında soluma ile deri emilimini birlikte dikkate aldığını belirtmektedir.^[3] Bu nedenle 1,2-dikloroetan yalnızca “içilen su” açısından değil, ev içi su kullanımı sırasında oluşan toplam maruziyet açısından değerlendirilmelidir.

Başlıca Kullanım Alanları

1,2-Dikloroetanın en önemli endüstriyel kullanım alanı vinil klorür üretimidir. Vinil klorür ise PVC üretiminin temel monomeridir. Bu nedenle 1,2-dikloroetan, plastik endüstrisi ve klorlu organik kimyasal üretimiyle yakından ilişkilidir. Ayrıca geçmişte ve bazı endüstriyel bağlamlarda çözücü, yağ giderici ve ara kimyasal olarak da kullanılmıştır.

• Vinil klorür üretiminde ara madde
• PVC üretim zincirinin erken kimyasal girdisi
• Klorlu solvent üretiminde ara kimyasal
• Endüstriyel yağ giderme uygulamaları
• Kimyasal sentez süreçleri
• Laboratuvar ve proses kimyası uygulamaları
• Geçmişte bazı fumigant ve katkı kullanımları

ATSDR, 1,2-dikloroetanın doğal olarak çevrede bulunmadığını, başlıca vinil ürünlerin üretimine yardımcı olmak için kullanıldığını ve endüstriyel ortamlarda solvent veya yağ giderici olarak da kullanılabildiğini belirtmektedir.^[2]

İçme Suyuna Nasıl Karışır?

1,2-Dikloroetan içme suyuna çoğunlukla çevresel kirlenme yoluyla ulaşır. Kimyasal üretim tesisleri, solvent depolama alanları, atık sahaları, endüstriyel kanalizasyon sistemleri, eski kimyasal depoları, sızdıran tanklar ve kirlenmiş yer altı suyu ana kaynaklar arasındadır. Yüzey sularına endüstriyel deşarjla, yer altı sularına ise sızıntı ve kirlenmiş sahalardan taşınımla geçebilir.

Dünya Sağlık Örgütü belgesi, 1,2-dikloroetanın bu maddeyi üreten veya kullanan endüstrilerin atıklarıyla yüzey sularına girebileceğini, atık sahalarından atmosfere veya yer altı suyuna geçebileceğini ve yer altı suyunda volatilizasyon kısıtlı olduğu için uzun süre kalabileceğini belirtmektedir.^[1]

Yer Altı Suyundaki Davranışı

1,2-Dikloroetan uçucu olmasına rağmen yer altı suyunda uzun süre kalabilir. Açık yüzeyde bir kısmı havaya geçebilir; ancak akifer içinde hava ile temas sınırlı olduğundan buharlaşma yoluyla uzaklaşması zorlaşır. Bu nedenle endüstriyel sahalardan kaynaklanan kirlenme yer altı suyu plume’u oluşturarak kuyu sularını etkileyebilir.

Yer altı suyunda 1,2-dikloroetan davranışını etkileyen başlıca faktörler şunlardır:

• Kaynak bölgesindeki sızıntı miktarı
• Toprak ve akifer geçirgenliği
• Yer altı suyu akım yönü
• Organik karbon içeriği
• Volatilizasyonun sınırlı olması
• Biyolojik parçalanma koşulları
• Oksijenli veya oksijensiz ortam
• DNAPL veya karışık solvent varlığı
• Klorlu etan ve etenlerin birlikte bulunması
• Kuyu pompalama rejimi

1,2-Dikloroetanın içme suyunda tespit edilmesi, tek başına yalnızca bir kirleticinin varlığını göstermez; aynı zamanda sahada başka uçucu organik bileşiklerin de bulunabileceğini düşündürür. Bu nedenle analiz genellikle geniş VOC paketiyle yapılmalıdır.

Sağlık Açısından Değerlendirme

1,2-Dikloroetanın sağlık açısından en önemli yönü kanser riskiyle ilişkilendirilmesidir. Dünya Sağlık Örgütü, IARC’nin 1,2-dikloroetanı Grup 2B, yani insanlar için muhtemel kanserojen olarak sınıflandırdığını; laboratuvar hayvanlarında çeşitli tümör tiplerinde artış görüldüğünü ve maddenin genotoksik olduğuna dair kanıtların bulunduğunu belirtmektedir.^[1]

Health Canada, 1,2-dikloroetanı insanlarda yetersiz fakat hayvanlarda yeterli kanser kanıtına dayanarak olası insan kanserojeni olarak sınıflandırır. Hayvan çalışmalarında soluma veya yutma yoluyla maruziyetin sıçan ve farelerde çeşitli tümörlerle ilişkili olduğu bildirilmiştir.^[3]

ATSDR, 1,2-dikloroetanın yüksek miktarlarda solunması veya yutulmasının sinir sistemi, karaciğer, böbrek ve akciğerleri etkileyebileceğini ve kansere neden olabileceğini belirtmektedir.^[2]

Uçucu Yapı ve Soluma Maruziyeti

1,2-Dikloroetan uçucu bir organik bileşik olduğu için suyun yalnızca içilmesi değil, kullanımı sırasında havaya geçmesi de önemlidir. Duş, banyo, sıcak su kullanımı, çamaşır veya bulaşık gibi işlemler sırasında sudaki uçucu bileşiklerin bir bölümü iç mekân havasına geçebilir. Bu nedenle VOC içeren suyun sağlık değerlendirmesinde yutma, soluma ve deri teması birlikte ele alınır.

Soluma maruziyetini artırabilecek durumlar şunlardır:

• Sıcak su kullanımı
• Duş alma
• Uzun süreli banyo
• Kapalı ve havalandırması zayıf banyo alanları
• Yüksek VOC konsantrasyonlu kuyu suyu
• Arıtmasız kullanım suyu
• Suyu havalandırarak içme amacıyla bekletme

1,2-Dikloroetanın koku eşiği düzenleyici değerlerden çok daha yüksektir. WHO belgesinde suda koku eşiği yaklaşık 7 mg/L olarak verilmektedir.^[1] Bu değer, mikrogram/litre düzeyindeki mevzuat sınırlarının çok üzerindedir. Bu nedenle suyun kokmaması, 1,2-dikloroetan bulunmadığını göstermez.

İçme Suyu Standartları ve Kılavuz Değerler

1,2-Dikloroetan için içme suyu sınırları ülkeler arasında farklıdır. Dünya Sağlık Örgütü kanser riskine dayalı 30 µg/L kılavuz değer kullanırken, EPA ve Health Canada 5 µg/L, Avrupa Birliği ise 3 µg/L parametrik değer belirlemiştir.

WHO, 1,2-dikloroetan için 30 µg/L kılavuz değerin 10⁻⁵ düzeyinde üst sınır ek kanser riskine karşılık geldiğini ve bu değerin havalandırma ile granüler aktif karbon gibi mevcut arıtma teknolojileriyle sağlanabilir olduğunu belirtmektedir.^[1][5] EPA’nın ulusal içme suyu düzenlemelerinde 1,2-dikloroetan için MCLG sıfır, MCL ise 0,005 mg/L olarak yer alır.^[6]

Health Canada, 1,2-dikloroetan için 0,005 mg/L yani 5 µg/L maksimum kabul edilebilir konsantrasyon belirlemiştir.^[3] Avrupa Birliği 2020/2184 sayılı İçme Suyu Direktifinde 1,2-dikloroetan için 3,0 µg/L parametrik değer bulunur.^[7] Türkiye’de resmi uygunluk değerlendirmesi İnsani Tüketim Amaçlı Sular Hakkında Yönetmelik ve yürürlükteki konsolide metin üzerinden yapılmalıdır.^[8]

Regülasyon Değerlerinin Farklı Olmasının Nedeni

1,2-Dikloroetan için farklı kurumların farklı değerler kullanması, toksikolojik modelleme, kabul edilen ek kanser riski düzeyi, analitik ölçülebilirlik, arıtma uygulanabilirliği ve ulusal risk yönetimi yaklaşımlarından kaynaklanır. EPA’nın MCLG değerinin sıfır olması, kanserojen olduğu düşünülen kirleticiler için sağlık hedefinin sıfır risk yaklaşımıyla belirlendiğini gösterir. Buna karşılık uygulanabilir MCL değeri analitik ve arıtma teknolojileri dikkate alınarak belirlenir.

Bu nedenle 1,2-dikloroetan sonucu yorumlanırken yalnızca “sınırın altında” ifadesiyle yetinilmemelidir. Kirleticinin kanser riskiyle ilişkili olduğu, kaynağın çoğu zaman endüstriyel olduğu ve mümkün olduğunca kaynağında ortadan kaldırılması gerektiği unutulmamalıdır.

Analiz Yöntemleri

1,2-Dikloroetan uçucu organik bileşik olduğu için analizinde özel VOC numune alma ve laboratuvar teknikleri kullanılır. En yaygın yaklaşım, purge-and-trap ön zenginleştirme sonrası gaz kromatografisi ve kütle spektrometrisiyle ölçümdür.

EPA Method 524.2, yüzey suyu, yer altı suyu ve içme suyunda purge edilebilir uçucu organik bileşiklerin kapiler kolon gaz kromatografisi/kütle spektrometrisiyle belirlenmesine yönelik bir yöntemdir.^[9] NEMI özetinde de EPA Method 524.2’nin yüzey suyu, yer altı suyu ve içme suyunda purge edilebilir uçucu organiklerin belirlenmesinde kullanıldığı belirtilmektedir.^[10]

VOC Numune Alma ve Koruma

1,2-Dikloroetan numunesi, sıradan kimyasal analiz numunesi gibi alınmamalıdır. Uçucu olduğu için numune kabında hava boşluğu kalması, numunenin çalkalanması, sıcak ortamda bekletilmesi veya uygun koruyucu kullanılmaması sonuçların düşük çıkmasına neden olabilir. Bu nedenle VOC numuneleri özel cam viallere, baş boşluğu bırakılmadan alınır.

• Numune VOC için uygun cam vialde alınmalıdır.
• Şişede hava kabarcığı veya baş boşluğu kalmamalıdır.
• Numune alınırken su türbülanslı biçimde doldurulmamalıdır.
• Numune soğukta taşınmalıdır.
• Laboratuvarın istediği koruyucu ve deklorlama maddesi kullanılmalıdır.
• Numune kısa sürede laboratuvara ulaştırılmalıdır.
• Saha blankı ve trip blank kullanılmalıdır.
• Musluk numunesinde akıtma süresi, sıcaklık ve numune noktası kaydedilmelidir.
• Kirlenmiş saha araştırmalarında kuyu pompalama koşulları kaydedilmelidir.
• VOC analizi için plastik kap kullanılmamalıdır.

VOC numune alma hataları genellikle yanlış düşük sonuç üretir. Bu nedenle 1,2-dikloroetan şüphesi olan sularda numune alma personelinin VOC protokolünü bilmesi gerekir.

Sonuçların Yorumlanması

1,2-Dikloroetan sonucu yorumlanırken numune noktası, kullanılan analiz yöntemi, tespit limiti, raporlama limiti, trip blank sonuçları, saha blankı, kuyunun konumu ve diğer VOC’ler birlikte değerlendirilmelidir. Tek bir 1,2-dikloroetan sonucu çoğu zaman kaynağı açıklamaya yetmez.

Diğer Uçucu Organiklerle Birlikte Değerlendirme

1,2-Dikloroetan çoğu kirlenmiş sahada tek başına bulunmayabilir. Vinil klorür üretimi, klorlu solvent kullanımı, endüstriyel deşarjlar ve eski atık sahaları farklı VOC’lerin bir arada görülmesine neden olabilir. Bu nedenle yalnızca 1,2-dikloroetan analizi yerine geniş uçucu organik bileşik paneli daha doğru değerlendirme sağlar.

Bir VOC paketi yorumlanırken yalnızca konsantrasyon değil, bileşiklerin birlikte görülme modeli de önemlidir. Örneğin tetrakloroeten, trikloroeten, dikloroeten ve vinil klorür birlikte bulunuyorsa klorlu solvent parçalanma zinciri düşünülebilir. 1,2-dikloroetanın varlığı ise özellikle vinil klorür üretimi, klorlu etan kullanımı veya endüstriyel kaynakları akla getirir.

Arıtma Yöntemleri

1,2-Dikloroetanın arıtımında temel teknolojiler havalandırma, granüler aktif karbon ve bu yöntemlerin birlikte uygulanmasıdır. Klasik koagülasyon, çöktürme, kum filtrasyonu, yumuşatma veya klorlama gibi konvansiyonel içme suyu prosesleri çözünmüş VOC’leri güvenilir biçimde gidermek için yeterli değildir.

Paket Kule Havalandırma

Paket kule havalandırma, uçucu organik bileşiklerin sudan havaya aktarılmasına dayanır. Kirli su kule içinde dolgu malzemesi üzerinden ince film hâlinde aşağı doğru akarken hava ters yönde veya uygun akış düzeninde geçirilir. 1,2-Dikloroetanın uçucu özelliği bu yöntemle azaltılmasına imkân verir.

Havalandırmada dikkat edilmesi gerekenler şunlardır:

• Giriş suyu 1,2-dikloroetan konsantrasyonu
• Hava/su oranı
• Kule yüksekliği ve dolgu tipi
• Su sıcaklığı
• Debi değişimleri
• Demir, mangan ve kireçlenme riski
• Biyofilm ve dolgu tıkanması
• Çıkış suyu VOC izleme
• Havaya verilen egzozun arıtılması gerekip gerekmediği

Havalandırma 1,2-dikloroetanı yok etmez; sudan havaya transfer eder. Bu nedenle yüksek kirlilik durumlarında egzoz havası aktif karbonla veya uygun hava arıtma sistemiyle kontrol edilmelidir.

Granüler Aktif Karbon

Granüler aktif karbon, 1,2-dikloroetan gibi organik bileşikleri adsorpsiyonla tutabilir. Ancak 1,2-dikloroetanın aktif karbondaki tutulma kapasitesi, daha hidrofobik birçok VOC’ye göre daha sınırlı olabilir. Bu nedenle tasarımda boş yatak temas süresi, karbon tipi, giriş konsantrasyonu, doğal organik madde, rekabetçi VOC’ler ve kırılma eğrisi dikkatle değerlendirilmelidir.

GAC sistemlerinde kritik kontrol başlıkları şunlardır:

• Giriş ve çıkış 1,2-dikloroetan analizi
• Kırılma noktası izleme
• Karbon yatak yüksekliği
• Boş yatak temas süresi
• Doğal organik madde rekabeti
• Birden fazla VOC’nin birlikte bulunması
• Seri karbon kolon kullanımı
• Kullanılmış karbonun rejenerasyonu veya bertarafı
• Biyolojik büyüme ve dezenfeksiyon yönetimi

Health Canada, U.S. EPA’nın 1,2-dikloroetan giderimi için paket kule havalandırma ve granüler aktif karbonu en iyi uygulanabilir teknolojiler arasında tanımladığını ve 99% azaltımın beklenen koşullarda ulaşılabilir görüldüğünü belirtmektedir.^[11]

Havalandırma ve GAC Birlikte Kullanımı

Yüksek veya değişken VOC konsantrasyonlarında havalandırma ve GAC birlikte kullanılabilir. Havalandırma, uçucu bileşiğin büyük bölümünü azaltır; GAC ise kalan düşük düzeyi parlatma amacıyla tutabilir. Bu yaklaşım, özellikle çok düşük çıkış hedeflerinde veya birden fazla VOC’nin bulunduğu sistemlerde yararlıdır.

Ters Ozmoz ve Membran Prosesleri

Ters ozmoz bazı organik bileşikleri azaltabilir; ancak 1,2-dikloroetan için standart ve birincil teknoloji olarak genellikle havalandırma ve GAC kadar doğrudan tercih edilmez. Düşük molekül ağırlıklı, uçucu ve belirli ölçüde suda çözünen VOC’lerde membran performansı membran türüne, işletme basıncına, sıcaklığa ve bileşiğin özelliklerine bağlıdır. Evsel ters ozmoz cihazlarının 1,2-dikloroetanı güvenilir biçimde giderdiği, ürün bazında sertifika veya laboratuvar analizi olmadan varsayılmamalıdır.

Gelişmiş Oksidasyon

Gelişmiş oksidasyon prosesleri bazı organik kirleticilerin parçalanmasında kullanılabilir; ancak 1,2-dikloroetan için içme suyu uygulamalarında standart ana çözüm olarak her zaman ilk seçenek değildir. Proses tasarımı, enerji, temas süresi, yan ürünler, klorür oluşumu, doğal organik madde ve tam mineralizasyon hedefi dikkatle değerlendirilmelidir.

Kaynak Kontrolü ve Yer Altı Suyu Islahı

1,2-Dikloroetan tespit edildiğinde arıtma tek başına yeterli yaklaşım değildir. Kirlenmenin kaynağı bulunmalı ve kontrol edilmelidir. Yer altı suyu plume’u varsa kuyu koruma, pompa-et-arıt, aktif karbon, hava sıyırma, toprak gazı ekstraksiyonu, geçirgen reaktif bariyerler veya biyoremediasyon gibi saha özelinde teknolojiler değerlendirilebilir.

Kaynak kontrolü şu başlıkları içerir:

• Kimyasal depolama alanlarının incelenmesi
• Yer altı tanklarının kontrolü
• Endüstriyel kanalizasyon ve drenaj hatlarının araştırılması
• Atık sahası sızıntı suyu izleme
• Akifer akım yönü ve plume haritalaması
• VOC izleme kuyuları kurulması
• Kirli kuyuların içme suyu kaynağı olarak kullanımının durdurulması
• Alternatif güvenli su sağlanması

Arıtma Yöntemlerinin Karşılaştırılması

Evsel Arıtma Cihazları

Evsel düzeyde 1,2-dikloroetan şüphesi varsa sıradan sürahi filtre, sediment filtresi, yumuşatıcı veya tat-koku karbon kartuşu güvenilir çözüm kabul edilmemelidir. VOC azaltımı için özel olarak test edilmiş ve sertifikalı kullanım noktası sistemi gerekir. Granüler aktif karbon bazı sistemlerde etkili olabilir; ancak karbon kapasitesi dolduğunda kirletici çıkış suyuna geçer.

Evsel sistem seçerken şu başlıklar kontrol edilmelidir:

• 1,2-dikloroetan veya VOC azaltımı için bağımsız sertifikasyon
• Giriş suyu konsantrasyonuna uygunluk
• Ürün suyu laboratuvar doğrulaması
• Karbon kartuş kapasitesi
• Değişim periyodu
• GAC kırılma riski
• Duş ve banyo maruziyeti için giriş noktası arıtma gerekip gerekmediği
• Evdeki tüm su kullanımının mı, yalnız içme suyunun mu hedeflendiği
• Kullanılmış karbonun güvenli bertarafı

Yalnızca mutfak musluğuna takılan bir cihaz, duş ve banyo sırasında soluma maruziyetini azaltmaz. Bu nedenle yüksek VOC değerlerinde giriş noktası arıtımı veya alternatif güvenli su kaynağı değerlendirilmelidir.

1,2-Dikloroetanı Gidermeyen veya Yetersiz Kalan İşlemler

• Kaynatma: Güvenli çözüm değildir; uçucu bileşiğin bir kısmını havaya verebilir ve soluma maruziyetini artırabilir.
• Klorlama: Mikrobiyolojik dezenfeksiyon sağlar; 1,2-dikloroetanı güvenilir biçimde gidermez.
• UV dezenfeksiyon: Mikroorganizmaları etkisizleştirir; VOC giderimi için ana yöntem değildir.
• Sediment filtresi: Çözünmüş uçucu organik bileşiği tutmaz.
• Standart yumuşatıcı: İyon değişimi sertlik iyonlarını hedefler; 1,2-dikloroetan için uygun değildir.
• Basit karbon sürahi: VOC için özel test ve kapasite doğrulaması yoksa güvenilir değildir.
• Suyu açıkta bekletme: Bir miktar uçucu kayıp olabilir; ancak kontrolsüz, güvenilmez ve soluma riski oluşturabilir.
• Görsel ve koku kontrolü: Mevzuat düzeylerindeki 1,2-dikloroetan kokuyla anlaşılamaz.

Özel Kuyular İçin Değerlendirme

Özel kuyularda 1,2-dikloroetan tespiti, özellikle sanayi, eski atık sahası, kimyasal depo, yer altı tankı, solvent kullanımı veya petrokimya geçmişi olan bölgelerde ciddi biçimde araştırılmalıdır. Kuyu suyu berrak, kokusuz ve normal tatta olabilir; bu durum VOC bulunmadığını kanıtlamaz.

Özel kuyu kullanıcıları için izlenecek yol şöyledir:

1. VOC paketi akredite laboratuvarda analiz edilir.
2. 1,2-dikloroetan sonucu trip blank ve saha blankı ile birlikte değerlendirilir.
3. Aynı kuyudan tekrar numune alınarak sonuç doğrulanır.
4. Yakın kuyular ve arıtma öncesi-sonrası noktalar karşılaştırılır.
5. Trikloroeten, tetrakloroeten, vinil klorür, dikloroetenler ve benzen birlikte incelenir.
6. Kuyu çevresindeki endüstriyel geçmiş araştırılır.
7. Yer altı suyu akım yönü ve olası plume belirlenir.
8. Değer sınırın üzerindeyse içme ve yemek hazırlama için alternatif su kullanılır.
9. Duş ve banyo gibi soluma maruziyeti oluşturabilecek kullanımlar değerlendirilir.
10. Arıtma sistemi kurulursa ürün suyu düzenli VOC analiziyle doğrulanır.

Dağıtım Sistemi ve Şebeke Açısından Önemi

1,2-Dikloroetan klasik anlamda borudan çözünen bir metal parametresi değildir. Bu nedenle şebeke içi korozyondan çok, kaynağa veya arıtma sistemine giren kirlenmiş suyla ilişkilidir. Ancak dağıtım sisteminde depolar, kapalı alanlar ve havalandırması sınırlı yapılar uçucu bileşiklerin yönetimi açısından önemlidir.

Şebeke sistemlerinde 1,2-dikloroetan izleme programı şu koşullarda önem kazanır:

• Sanayi bölgesine yakın yer altı suyu kaynağı kullanımı
• Eski atık sahalarına yakın kuyular
• VOC geçmişi olan akiferlerden su çekimi
• Arıtma sistemi GAC veya havalandırmaya dayanıyorsa
• Yeni kuyu devreye alınıyorsa
• Plume yönü su kaynağına yaklaşıyorsa
• Kaynak suyu değiştiriliyorsa
• Dağıtımda kapalı depo ve düşük havalandırmalı alanlar varsa

Endüstriyel ve Çevresel İzleme

1,2-Dikloroetan çevresel izleme açısından tipik bir sanayi kaynaklı VOC parametresidir. Endüstriyel tesis çevresinde yalnızca içme suyu kuyuları değil, izleme kuyuları, drenaj hatları, yüzey suyu alıcı ortamları, toprak gazı ve gerektiğinde iç mekân buhar girişi de değerlendirilmelidir.

Kaynak Araştırmasında İzlenecek Yol

1,2-Dikloroetan tespit edildiğinde sistematik kaynak araştırması yapılmalıdır. Bu madde çoğu zaman noktasal veya sanayi kaynaklı kirlilikle ilişkili olduğundan, yalnızca tek kuyu sonucuna bakmak yeterli değildir.

1. Analiz sonucu ikinci numuneyle doğrulanır.
2. Trip blank ve saha blankı sonuçları kontrol edilir.
3. Aynı numunede diğer VOC’ler incelenir.
4. Ham su, arıtma çıkışı ve dağıtım uç noktası karşılaştırılır.
5. Yakın kuyular ve izleme kuyuları haritalanır.
6. Yer altı suyu akım yönü belirlenir.
7. Sanayi tesisleri, eski atık sahaları, kimyasal depolar ve tanklar araştırılır.
8. Geçmiş arazi kullanımı incelenir.
9. Plume sınırları ve derinlik profili belirlenir.
10. İçme suyu kullanımı için geçici alternatif kaynak sağlanır.
11. GAC, havalandırma veya birleşik arıtma pilot olarak değerlendirilir.
12. Uzun dönem izleme programı oluşturulur.

Acil ve Geçici Önlemler

1,2-Dikloroetan sınır değerin üzerinde tespit edilirse, içme ve yemek hazırlama için güvenilir alternatif su kullanılması gerekir. Yüksek VOC düzeylerinde duş ve banyo sırasında soluma maruziyeti de değerlendirilmeli, yalnızca içme suyu musluğuna cihaz takmak yeterli kabul edilmemelidir.

• İçme ve yemek hazırlama için alternatif güvenli su kullanılmalıdır.
• Bebek, gebe ve kronik hastalığı olan bireyler öncelikli korunmalıdır.
• Kaynatma çözüm olarak uygulanmamalıdır.
• Sıcak su kullanımı ve kapalı duş ortamları değerlendirilmelidir.
• Geçici kullanım noktası cihazı seçilecekse VOC azaltımı doğrulanmalıdır.
• Kalıcı çözüm için kaynak kontrolü ve uygun arıtma sistemi kurulmalıdır.
• Arıtma sonrası ürün suyu düzenli analiz edilmelidir.

Yanlış Bilinenler

Benzer Terimlerden Farkları

İşletme ve İzleme Açısından Önemi

1,2-Dikloroetan izleme programı özellikle sanayi etkili yer altı suyu kaynaklarında, eski atık sahaları yakınında, kimyasal üretim bölgelerinde, petrokimya tesisleri çevresinde, klorlu solvent geçmişi olan sahalarda ve VOC arıtma sistemi bulunan içme suyu tesislerinde önemlidir. İzleme yalnızca bir kez yapılmamalı; kaynak riski varsa zaman serisi oluşturulmalıdır.

1,2-Dikloroetanla birlikte izlenmesi önerilen parametreler şunlardır:

• 1,2-Dikloroetan
• Vinil klorür
• 1,1-Dikloroetan
• cis-1,2-Dikloroeten
• trans-1,2-Dikloroeten
• Trikloroeten
• Tetrakloroeten
• Diklorometan
• Kloroform
• Benzen
• Toluen
• Etilbenzen
• Ksilenler
• Toplam VOC
• Çözünmüş oksijen
• Oksidasyon-indirgenme potansiyeli
• Klorür
• Elektriksel iletkenlik
• Yer altı suyu seviyesi
• Kuyu akım yönü

1,2-Dikloroetan yönetiminde doğru yaklaşım; doğru VOC numune alma, düşük raporlama sınırına sahip analiz, diğer klorlu organiklerle birlikte yorumlama, kirlenme kaynağını bulma, arıtma teknolojisini ürün suyu analiziyle doğrulama ve uzun dönemli yer altı suyu izleme programı kurmaktır.

Kaynaklar

1. World Health Organization. 1,2-Dichloroethane in Drinking-water: Background Document for Development of WHO Guidelines for Drinking-water Quality. World Health Organization, 2003.
2. Agency for Toxic Substances and Disease Registry. 1,2-Dichloroethane: ToxFAQs. ATSDR, 2024.
3. Health Canada. Guidelines for Canadian Drinking Water Quality: 1,2-Dichloroethane, Guideline and Executive Summary. Government of Canada, 2014.
4. Health Canada. Guidelines for Canadian Drinking Water Quality: 1,2-Dichloroethane, Exposure and Treatment. Government of Canada, 2014.
5. World Health Organization. Guidelines for Drinking-water Quality: 1,2-Dichloroethane Table. WHO Guidelines for Drinking-water Quality, 2022.
6. U.S. Environmental Protection Agency. National Primary Drinking Water Regulations. U.S. EPA.
7. European Parliament and Council of the European Union. Directive (EU) 2020/2184 on the Quality of Water Intended for Human Consumption. Official Journal of the European Union, 2020.
8. T.C. Sağlık Bakanlığı. İnsani Tüketim Amaçlı Sular Hakkında Yönetmelik. T.C. Sağlık Bakanlığı.
9. U.S. Environmental Protection Agency. Method 524.2: Measurement of Purgeable Organic Compounds in Water by Capillary Column Gas Chromatography/Mass Spectrometry. U.S. EPA, 1995.
10. National Environmental Methods Index. EPA Method 524.2: VOCs in Water Using GC/MS. NEMI.
11. Health Canada. 1,2-Dichloroethane: Treatment Technology and Best Available Technologies. Government of Canada, 2014.
12. Agency for Toxic Substances and Disease Registry. Toxicological Profile for 1,2-Dichloroethane. ATSDR, 2024.