Çözünmüş inorganik karbon (DIC)

1 görüntülenme

Çözünmüş inorganik karbon, İngilizce dissolved inorganic carbon adının kısaltmasıyla DIC, suyun çözünmüş fazındaki karbon dioksit–karbonat sistemine ait karbonun toplamıdır. Başlıca bileşenleri çözünmüş karbon dioksit, karbonik asit, bikarbonat ve karbonattır; ayrıntılı kimyasal hesaplarda metal iyonlarıyla kompleksleşmiş karbonat türleri de dikkate alınır. Sonuç genellikle karbon kütlesi veya karbonun mol miktarı üzerinden bildirilir. DIC, tek bir bileşiğin derişimi değil, birbirine dönüşebilen kimyasal türlerden oluşan bir karbon havuzudur.[1]

Su kimyasında DIC; pH dengesi, mineral çözünmesi ve çökelmesi, biyolojik karbon dönüşümü ve arıtma sırasında kimyasal kararlılığın anlaşılmasında kullanılır. Bununla birlikte DIC, ne toplam organik karbonun ne de alkalinitenin başka bir adıdır. Alkalinite asit nötrleştirme kapasitesini, DIC ise inorganik karbon miktarını ifade eder. Aynı DIC değerindeki iki suyun pH’ı ve tür dağılımı farklı olabileceği gibi, benzer alkaliniteye sahip sularda farklı miktarda DIC bulunabilir. Bu nedenle analitik sonuç; pH, sıcaklık, matris ve örnekleme bilgileriyle birlikte değerlendirilir.[1][4]

Bileşenler, analitik kapsam ve karbon birimleri

Çözünmüş CO2 ile gerçek karbonik asit, H2CO3, aynı kimyasal tür değildir. Ancak karbonat sistemi hesaplarında bunların toplamı çoğunlukla CO2* veya H2CO3* biçiminde gösterilir. Yıldız, ayrı bir molekülü değil bu toplama ilişkin gösterim uzlaşımını belirtir. Basitleştirilmiş karbon bilançosu şöyledir:[1][2]

$$C_T=[\mathrm{CO_2^*}]+[\mathrm{HCO_3^-}]+[\mathrm{CO_3^{2-}}]$$

Burada \(C_T\), DIC’nin molar toplamını; köşeli parantezler aynı temelde ifade edilen tür derişimlerini gösterir. Her tür bir karbon atomu içerdiğinden molar derişimler doğrudan toplanır. Kullanılan kimyasal model, iyon çiftlerini tür toplamlarına dâhil edebilir veya ayrı hesaplayabilir; serbest iyon derişimleriyle toplam tür derişimlerinin karıştırılmaması gerekir.[1][2]

Organik–inorganik ayrımı ile çözünmüş–partikül ayrımı birbirinden bağımsızdır. DOC, çözünmüş organik karbonu; TOC, yöntemin kapsadığı toplam organik karbonu ifade eder. Bunların hiçbiri DIC’yi içermez. EPA Method 415.3’te DOC, 0,45 µm filtreden geçen organik fraksiyon üzerinden tanımlanır; TOC ve DOC tayininden önce inorganik karbon uzaklaştırılır. Bu nedenle aynı cihazın kullanılması, organik karbon sonucunun DIC sonucu olduğu anlamına gelmez.[3]

“Çözünmüş” ifadesi analitik uygulamada filtrasyon ve örnek işleme koşullarına bağlıdır. Özellikle karbonat parçacıkları içeren filtrelenmemiş örneklerde asitlendirmeyle açığa çıkan karbon, çözünmüş havuzla sınırlı olmayabilir. Böyle bir sonuç, işlem bilgisi olmadan DIC olarak etiketlenmemelidir.[8]

Raporlamada mg C/L, bir litre sudaki karbon kütlesidir; mg CO2/L veya mg HCO3−/L ile aynı sayısal büyüklük değildir. Türlerin kütle derişimleri toplanmadan önce ortak karbon temeline çevrilir. Deniz araştırmalarındaki µmol C/kg ise su kütlesine dayanır; µmol C/L ile karşılaştırılması yoğunluk bilgisi gerektirir. Birim dönüşümü, kimyasal türleşme hesabından ayrı bir işlemdir.[1][8]

Türleşme ve denge koşulları

DIC bileşenleri proton alıp vererek birbirine dönüşür. Birlikte gösterilen çözünmüş CO2–karbonik asit havuzu için temel dengeler şöyledir:[2]

$$\mathrm{CO_2^*+H_2O\rightleftharpoons H^++HCO_3^-}$$

$$\mathrm{HCO_3^-\rightleftharpoons H^++CO_3^{2-}}$$

Asidik koşullar CO2* payını, daha yüksek pH ise önce bikarbonatın, ardından karbonatın payını artırır. Ancak türlerin eşit olduğu pH değerleri değişmez doğa sabitleri değildir. Ayrışma sabitleri sıcaklığa ve çözeltinin iyonik ortamına bağlıdır; deniz suyunda basınç da hesaplara girer. Belirli bir sıcaklık ve tuzluluk için çizilmiş türleşme grafiği başka bir matrise aynen taşınamaz.[1][2]

İyonik güç, çözeltideki iyonların elektrostatik etkileşimlerini yansıtır. Termodinamik denge, yalnız derişimlerle değil, bu etkileşimleri içeren aktivitelerle tanımlanır. Uygulamada ya aktivite düzeltmeleri yapılır ya da belirli bir iyonik ortam için tanımlanmış koşullu sabitler kullanılır. Bu iki yaklaşımın uyumsuz biçimde birleştirilmesi, düzeltmenin yanlış uygulanmasına yol açabilir.[2]

Ayrıca deniz kimyasında kullanılan toplam, serbest ve diğer pH ölçekleri aynı sayısal tanıma sahip değildir. Hesaba girilen pH ile ayrışma sabitlerinin ölçeği uyumlu olmalıdır. Modelin çok sayıda ondalık basamak üretmesi, bu uyumun sağlandığını göstermez.[2][11]

Sıcaklık etkisi yorumlanırken toplam miktar ile dağılım ayrılır. Gaz geçişi, biyolojik dönüşüm veya mineral tepkimesi olmayan kapalı bir örnekte sıcaklık değişimi karbon yaratmaz; fakat türlerin oranını ve pH’ı değiştirebilir. Kütleye dayalı DIC korunurken hacme dayalı derişim yoğunluk değişiminden etkilenebilir. Açık bir örnekte buna atmosferle karbon alışverişi de eklenebilir. Dolayısıyla laboratuvar sıcaklığında ölçülen pH, çevre koşullarındaki pH’ın yerine koşulsuz kullanılmaz.[8][11]

DIC ile alkalinite neden aynı değildir?

DIC bir karbon bilançosudur; alkalinite ise tanımlanmış bir referans durumuna göre güçlü asidi nötrleştirme kapasitesidir. Karbonat sistemi ve su dışındaki asit–baz katkıları ihmal edilebildiğinde yaklaşık ilişki şöyledir:[1][4]

$$A_T\approx[\mathrm{HCO_3^-}]+2[\mathrm{CO_3^{2-}}]+[\mathrm{OH^-}]-[\mathrm{H^+}]$$

Bu ifadede köşeli parantezler mol/L, \(A_T\) ise eşdeğer/L temelindedir. Karbonatın katsayısı ikidir; çünkü bir mol karbonatın ilgili nötrleştirme kapasitesi bir mol bikarbonatınkinin iki katıdır. Buna karşılık DIC toplamında ikisinin de katsayısı birdir. CO2*, DIC’ye katılır; alkalinite denklemine aynı şekilde eklenen bir karbon terimi değildir.[1][4]

Alkalinitedeki mg/L CaCO3 olarak ifadesi, ölçülen kapasitenin kalsiyum karbonat eşdeğeriyle sunulmasıdır. Suda gerçekten bu miktarda çözünmüş CaCO3 bulunduğunu veya aynı sayının karbon derişimi olduğunu göstermez. Bu nedenle alkaliniteyi sabit bir katsayıyla her koşulda DIC’ye çevirmek geçerli değildir.[4]

Karbonat dışı alkalinite de önemlidir. Borat, fosfat, silikat, amonyak, sülfür türleri ve organik asit grupları, matrise ve pH’a bağlı katkılar verebilir. Özellikle DOC içindeki asit–baz grupları, organik karbonun alkaliniteyle bağlantı kurmasına neden olur; bu, organik karbonu DIC’nin parçası yapmaz.[4][5]

Song ve çalışma arkadaşlarının tuzlu bataklık etkisindeki gelgitli kıyı sularını inceleyen çalışması, organik alkalinite/DOC oranının değişken olduğunu bildirmiştir. Sonuç, bütün sularda aynı büyüklükte katkı bulunduğu anlamına gelmez; ancak DOC’nin sabit bir yüzdesini alkalinite düzeltmesi saymanın neden evrensel bir yöntem olmadığını gösterir.[5]

Pratik ayrım gaz alışverişinde belirgindir: yalnız CO2 çıkışı DIC’yi azaltabilir ve pH’ı yükseltebilirken alkaliniteyi doğrudan değiştirmez. Bunun ardından mineral çökelmesi gerçekleşirse alkalinite de değişebilir. Dolayısıyla “gaz alışverişinde alkalinite korunur” ifadesi, eşlik eden bütün tepkimelerde korunacağı anlamına gelmez.[4]

Örnekleme, gaz alışverişi ve saklama

DIC örneklemesinde temel amaç, suyun örnekleme anındaki karbon envanterini analiz aşamasına kadar korumaktır. Atmosfere göre CO2 fazlası bulunan su gaz kaybedebilir; CO2 bakımından eksik su ise atmosferden karbon alabilir. Dolayısıyla açıkta bekletmenin etkisi her zaman düşük sonuç değildir. Aktarma, sıçratma ve kabarcık oluşturma, korunmak istenen örneği değiştirebilir.[7]

USGS’nin karbon laboratuvarı prosedürü şişenin bir hortumla alttan, yüzey türbülansı ve kabarcıklar azaltılarak doldurulmasını tarif eder. Filtrasyon gerektiğinde aynı prosedür vakum filtrasyonundan kaçınılmasını, basınçla filtrasyonda da hatların kabarcıksız tutulmasını ister. Bunlar özellikle gaz kaybını sınırlamak içindir; filtre gözenek boyutu ve malzemesi kullanılan analitik protokolle birlikte kaydedilir.[6]

Filtrasyon, yalnız parçacıkları ayıran tarafsız bir basamak olmayabilir. Gaz alışverişi veya filtrasyon sırasında çökelme, filtratın başlangıçtaki suyu temsil etmesini bozabilir. Bu nedenle “filtrelendi” bilgisi tek başına yeterli değildir; filtrasyonun nerede ve hangi koşullarda yapıldığı da önem taşır.[4][6]

Baş boşluğu yönteme bağlıdır. Şişenin üstündeki gaz hacmi, suyla CO2 alışverişi yapabilir. Bununla birlikte incelenen 2007 deniz suyu SOP’si, DIC örneklerinde ısıl genleşme için yaklaşık %1 baş boşluğu bırakırken pH örnekleri için baş boşluğu bırakılmamasını tarif eder. Bu oran bütün şişe ve matrisler için genel kural değildir. Kabın sızdırmazlığı ve yöntemin öngördüğü düzeltmeler birlikte değerlendirilir.[7][8]

Gaz sızdırmazlığı biyolojik değişimi durdurmaz. Fotosentez DIC tüketebilir; solunum ve organik maddenin parçalanması DIC üretebilir. Böylece dışarıya kapalı bir şişede bile organik ve inorganik havuzlar arasındaki aktarım sonucu DIC değişebilir.[1][7]

İncelenen deniz suyu protokolünde biyolojik etkinliği durdurmak için cıva(II) klorür kullanılır; bu uygulama uzman laboratuvarın kimyasal güvenlik ve atık yönetimi prosedürlerine tabidir. Genel kullanım için koruyucu reçetesi değildir. Serin ve karanlıkta saklama, dondurmama ve analiz süresi de seçilen yöntemle belirlenir. Örnekleme zamanı, kap, filtrasyon, koruma, taşıma ve analiz zamanı sonuçla birlikte izlenebilir olmalıdır.[6][7]

Doğrudan ölçüm ve analitik kalite

Yaygın doğrudan DIC yöntemlerinin ortak ilkesi, bilinen miktardaki örneği kapalı bir analitik düzende asitlendirmek, bikarbonat ve karbonatı CO2 biçimine dönüştürmek ve açığa çıkan CO2‘yi nicel olarak belirlemektir. Deniz suyu SOP 2’de CO2, inert gazla örnekten ayrılır ve kulometrik olarak tayin edilir. Kulometri, uygun hücre tepkimesini sürdürmek için geçirilen elektrik yükünden miktar belirlenmesine dayanır.[8]

Diğer düzeneklerde dağılmayan kızılötesi algılama, NDIR, kullanılır. Call ve çalışma arkadaşları, asitlendirilmiş su alikotlarından çıkarılan CO2‘yi NDIR ile ölçen bir analizörü karbon izotop oranını belirleyen CRDS cihazıyla birleştirmiştir. Bu örnek, DIC derişimi ile karbonun izotop bileşiminin farklı ölçülen büyüklükler olduğunu gösterir. Belirli düzenekte bildirilen hassasiyet ve çalışma aralığı, bütün DIC analizörlerine mal edilemez.[9]

Asitlendirme tek başına doğru sonuç garantisi değildir. Numune miktarının doğru verilmesi, CO2‘nin yeterli ayrılması, gaz hattının sızdırmazlığı ve arka planın denetlenmesi gerekir. Asidin veya taşıyıcı gazın katkısı kör ölçümlerle kontrol edilir. Katı karbonat içeren örnekte asit, parçacıklardan da CO2 açığa çıkarabilir; bu nedenle çözünmüş fraksiyonun doğru hazırlanması ölçümün ayrılmaz parçasıdır.[8]

TOC analizinde ise aynı dönüşüm farklı amaçla kullanılabilir: inorganik karbon uzaklaştırılır, ardından kalan organik karbon ölçülür. DIC için korunması ve ölçülmesi gereken CO2‘nin TOC ön işleminde uzaklaştırılması, iki analiz için hazırlanmış örneklerin neden kendiliğinden birbirinin yerine geçmediğini açıklar. EPA Method 415.3 ayrıca operasyonel TOC tanımının uçucu organik maddeler bakımından sınırını belirtir.[3]

Kalite değerlendirmesi yalnız kalibrasyon eğrisinden oluşmaz. Tekrarlı analizler tekrarlanabilirliği, uygun referans malzeme ise ölçümdeki olası sistematik sapmayı değerlendirmeye yardım eder. Kontrol grafikleri zaman içindeki kaymayı görünür kılar. Referans malzemenin matrisi örneğe olabildiğince uygun olmalıdır. Bununla birlikte laboratuvarda doğru ölçülen bir referans malzeme, sahada alınan örneğin gaz kaybetmediğini kanıtlamaz.[10]

Hesaplama ve sonuçların doğrulanması

DIC doğrudan ölçülebileceği gibi uygun ek bilgilerle karbonat denge modelinden de hesaplanabilir. Yaygın yaklaşım pH ve alkaliniteyi kullanmaktır; fakat sonuç, alkalinitenin hangi bileşenlerden oluştuğu varsayımına bağlıdır. USGS’nin türleşme yaklaşımı, karbonat sisteminin baskınlığını ve aktivite etkilerinin değerlendirilmesini gerektirir. Karbonat dışı katkının göz ardı edilmesi, iyi yapılmış bir titrasyondan hatalı DIC türetilmesine yol açabilir.[4]

Deniz kimyasında DIC, alkalinite, pH ve CO2 sistemine ait uygun parametre çiftleri kullanılır. Hesaplama için sıcaklık, tuzluluk, basınç ve ilgili diğer asit–baz bileşenleri de tanımlanır. Bir yazılımda sabit seçeneğinin bulunması, bu seçeneğin her matris için geçerli olduğunu göstermez. Özellikle alışılmadık iyon bileşimi olan sularda, yalnız toplam tuzluluğu doğru girmek yeterli olmayabilir.[2][11]

Hesaplanmış sonuç, raporda ölçülmüş DIC’den ayrılmalıdır. Kullanılan pH’ın ölçüm sıcaklığı, alkalinite birimi, model veya yazılım sürümü, sabit takımı ve karbonat dışı katkı varsayımları belirtilir. PyCO2SYS üzerine yayımlanan çalışma, girdi belirsizliklerinin türleşme sonuçlarına aktarılabildiğini gösterir. Sayısal çözücünün yakınsaması, ölçüm belirsizliğini veya yanlış matris seçimini ortadan kaldırmaz.[11]

DIC’nin doğrudan ölçülmesiyle hesaplanmış değerin karşılaştırılması yararlı bir tutarlılık denetimidir. Uyuşmazlıkta önce aynı örnek fraksiyonunun, aynı karbon biriminin ve aynı sıcaklık koşullarının karşılaştırıldığı kontrol edilir. Ardından gaz alışverişi, pH ölçümü, karbonat dışı alkalinite ve analitik sapma araştırılır. Bu karşılaştırma bir teşhis çerçevesidir; farkın tek başına hangi yöntemin hatalı olduğunu göstermesi beklenmez.[8][10][11]

Sonuçların izlenebilirliği açısından kayıtlar; ölçümün doğrudan mı hesaplanmış mı olduğunu, filtrasyonu, birimi, ölçüm koşullarını ve kalite kontrol sonuçlarını kapsar. Böylece farklı laboratuvarların aynı “DIC” etiketi altında farklı analitik kapsamları raporlaması önlenebilir.[6][8][10]

Arıtma proseslerinde DIC’nin yorumlanması

Arıtma sırasında pH değişimi, tek başına karbon giderildiğini göstermez. Karbon türlerinin yeniden dağılımı, gaz çıkışı, kimyasal ilavesi ve mineral tepkimeleri ayrı değerlendirilir. EPA’nın korozyon kontrol rehberindeki kimyasal karşılaştırmalar bu ayrımı somutlaştırır:[12]

İşlem Doğrudan DIC etkisi Doğrudan alkalinite etkisi
CO2 ilavesi Artırır Değiştirmez
CO2‘nin gaz olarak uzaklaştırılması Azaltır Değiştirmez
NaOH ilavesi Karbon eklemez Artırır
Sodyum bikarbonat veya sodyum karbonat ilavesi Artırır Artırır
Kireçtaşı kontaktöründe çözünme Artırır Artırır

Tablo, belirtilen işlemlerin birincil etkilerini özetler; eşzamanlı çökelme, gaz alışverişi veya başka tepkimelerin olmadığı kavramsal karşılaştırmadır. Örneğin NaOH ile pH yükseltilmesi CO2‘yi iyonik karbon türlerine dönüştürebilir, fakat bu dönüşüm kendi başına DIC giderimi değildir.[12]

Havalandırmada CO2 uzaklaştırılması DIC’yi düşürürken pH’ı yükseltebilir. Kireçtaşı kontaktöründe ise mineralin çözünmesi DIC, alkalinite ve kalsiyumu birlikte artırabilir. Aynı pH sonucuna ulaşan bu iki işlem, suyun karbon envanterinde zıt değişimler oluşturabilir.[12]

Bu bilgilerden çıkan işletme yorumu şudur: proses değerlendirmesinde yalnız çıkış pH’ı değil, giriş–çıkış DIC ve alkalinite verileri ile eklenen kimyasalların karbon içerip içermediği birlikte incelenir. Akışlar veya su hacimleri farklıysa yalnız derişimlerin karşılaştırılması yerine karbon yükü bilançosu kurulur. Bu, yukarıdaki bileşen bilançosunun proses ölçeğindeki uygulamasıdır.

Korozyon kontrolünde de “DIC arttıkça koruma artar” biçiminde doğrusal bir kural yoktur. EPA rehberi, pH ve DIC’nin metal çözünürlüğü ve koruyucu tabakalarla birlikte değerlendirilmesini ister; hedefler sistemin malzemelerine ve su kimyasına bağlıdır. Rehberdeki değerler evrensel doz veya hedef olarak alınamaz.[12]

Sonuç olarak DIC, tek başına bir arıtma başarısı göstergesi değil, karbonun nereye gittiğini ve hangi biçimde bulunduğunu açıklayan bir parametredir. Güvenilir proses yorumu, gerçek karbon aktarımını yalnız türleşme değişiminden ayırır; bu ayrım da uygun örnekleme, tutarlı birimler ve doğrulanmış analizle kurulabilir.[6][8][11][12]

Kaynakça

  1. Health Canada — Guidelines for Canadian Drinking Water Quality: Guideline Technical Document – pH, 2015 — https://www.canada.ca/en/health-canada/services/publications/healthy-living/guidelines-canadian-drinking-water-quality-guideline-technical-document-ph.html
  2. Dickson, Sabine ve Christian, editörler — Guide to Best Practices for Ocean CO2 Measurements, Chapter 2: Solution chemistry, 2007 — https://www.ncei.noaa.gov/access/ocean-carbon-acidification-data-system/oceans/Handbook_2007/Chapter2.pdf
  3. US EPA — Method 415.3: Determination of Total Organic Carbon and Specific UV Absorbance at 254 nm in Source Water and Drinking Water, Revision 1.2, September 2009 — https://downloads.regulations.gov/EPA-HQ-OW-2015-0218-0021/content.pdf
  4. USGS — National Field Manual, 6.6 Alkalinity and Acid Neutralizing Capacity, Version 4.0, September 2012 — https://pubs.usgs.gov/twri/twri9a6/twri9a66/twri9a_6.6.pdf
  5. Song ve diğerleri — An important biogeochemical link between organic and inorganic carbon cycling: Effects of organic alkalinity on carbonate chemistry in coastal waters influenced by intertidal salt marshes, 2020 — https://www.usgs.gov/publications/important-biogeochemical-link-between-organic-and-inorganic-carbon-cycling-effects
  6. USGS St. Petersburg Carbon Analytical Laboratory — Suggested Sampling Supplies and Procedures — https://www.usgs.gov/labs/carbonlab/suggested-sampling-supplies-and-procedures
  7. Dickson, Sabine ve Christian, editörler — SOP 1: Water sampling for the parameters of the oceanic carbon dioxide system, Version 3.0, 12 October 2007 — https://www.ncei.noaa.gov/access/ocean-carbon-acidification-data-system/oceans/Handbook_2007/sop01.pdf
  8. Dickson, Sabine ve Christian, editörler — SOP 2: Determination of total dissolved inorganic carbon in sea water, Version 3.0, 12 October 2007 — https://www.ncei.noaa.gov/access/ocean-carbon-acidification-data-system/oceans/Handbook_2007/sop02.pdf
  9. Call ve diğerleri — Technical note: Coupling infrared gas analysis and cavity ring down spectroscopy for autonomous, high-temporal-resolution measurements of DIC and δ13C–DIC, Biogeosciences, 2017 — https://bg.copernicus.org/articles/14/1305/2017/bg-14-1305-2017.pdf
  10. Dickson, Sabine ve Christian, editörler — Guide to Best Practices for Ocean CO2 Measurements, Chapter 3: Quality assurance, 2007 — https://www.ncei.noaa.gov/access/ocean-carbon-acidification-data-system/oceans/Handbook_2007/Chapter3.pdf
  11. Humphreys ve diğerleri — PyCO2SYS v1.8: marine carbonate system calculations in Python, Geoscientific Model Development, 2022 — https://gmd.copernicus.org/articles/15/15/2022/
  12. US EPA — Optimal Corrosion Control Treatment Evaluation Technical Recommendations for Primacy Agencies and Public Water Systems, March 2016, updated 2019 — https://www.epa.gov/sites/default/files/2019-07/documents/occtmarch2016updated.pdf
Ayrı bir editör inceleme kaydı bulunmuyor.

Arıtmapedia · https://aritmapedia.com/terim/cozunmus-inorganik-karbon-dic/

Okuma listesi için giriş yap WhatsApp