Su analizinde iyon dengesi kontrolü, bir su numunesinde ölçülen pozitif yüklü iyonların, yani katyonların, toplam eşdeğer derişimiyle negatif yüklü iyonların, yani anyonların, toplam eşdeğer derişimini karşılaştıran bir analiz tutarlılığı değerlendirmesidir. İngilizcede charge balance, ion balance veya cation–anion balance olarak adlandırılır. Karşılaştırma, iyonların kütlelerini doğrudan toplamak yerine taşıdıkları elektrik yükünü ortak bir birimde ifade eder. Bu nedenle sonuçlar genellikle litre başına milieşdeğer, meq/L, üzerinden hesaplanır.[1][2]
Kontrolün amacı suyun gerçekten elektrik yüklü olup olmadığını belirlemek değil, raporlanan analizlerin suyun iyonik bileşimini yeterince ve tutarlı biçimde temsil edip etmediğini araştırmaktır. Büyük bir fark; eksik iyon analizi, yanlış birim dönüşümü veya ölçüm sorunu bulunabileceğini düşündürür. Bununla birlikte küçük bir fark, her iyon sonucunun doğru olduğunu kanıtlamaz. İyon dengesi, tek tek analizlerin kalite kontrolünü tamamlayan; ancak onların yerini almayan bir değerlendirmedir.[9]
Elektriksel nötrlük ve analitik tutarlılık
Makroskopik bir su çözeltisinde pozitif ve negatif elektrik yüklerinin toplamları birbirini dengeler. Elektriksel nötrlük, aynı sayıda katyon ve anyon bulunması anlamına gelmez: bir Ca2+ iyonunun yükünü dengelemek için iki tek değerlikli anyon gerekir. Bu fiziksel koşul, su analizindeki yük kontrolünün temelidir. Ölçülen iyonların toplamları uyuşmadığında araştırılan durum, çözeltinin nötrlük yasasından sapması değil, analiz panelinin veya sonuçların temsil gücüdür.[1][2]
Türlerin molar derişimleri biliniyorsa nötrlük koşulu şöyle yazılır:
$$\sum_i z_i c_i=0$$
Burada \(z_i\), i türünün işaretli yük sayısı; \(c_i\), mol/L cinsinden molar derişimidir. Toplam, çözeltideki bütün yüklü türleri kapsar. Pozitif ve negatif terimler birbirini götürür; yüksüz türlerin katkısı sıfırdır. Bu ifade bir kimyasal denge sabiti değil, yüklerin korunmasına dayalı bir kısıttır. Eşdeğer birimlerle yapılan laboratuvar kontrolü, bu koşulun ölçülen bileşenlere uygulanmış biçimidir.[1][2]
Bu ayrım, iyon dengesi hatası ifadesinin yorumunda önemlidir. Hesaplanan yüzde, belirli bir iyonun yüzde hatası değildir. Örneğin sonuç +%6 olduğunda kalsiyumun %6 fazla ölçüldüğü söylenemez. Aynı fark, katyonlardan birinin yüksek, anyonlardan birinin düşük ölçülmesiyle veya analiz edilmemiş bir anyonun bulunmasıyla oluşabilir. Hesap tek bir toplam fark verdiği için bu olasılıkları kendi başına ayıramaz. Sonucun tanısal gücü, bileşen verileriyle birlikte değerlendirilmesine bağlıdır.[1][9]
İyon dengesi ayrıca mineral doygunluğu, karbonat dengesi veya iyon aktivitesiyle aynı kavram değildir. Bir suyun yük toplamları uyumlu olsa da belirli bir minerale göre doygunluğu farklı olabilir. Aktivite, kimyasal etkileşimlerin termodinamik hesabında kullanılırken yük toplamında madde miktarı ve türün yükü esas alınır. PHREEQC gibi türleşme yazılımlarının pH, element toplamları ve kimyasal türleri ayrı girdiler ve çıktılar olarak ele alması da bu ayrımı yansıtır.[3]
Kontrolün matematiksel bir kör noktası da vardır: iki toplam aynı pozitif katsayıyla çarpılırsa aralarındaki normalize edilmiş fark değişmez. Dolayısıyla bütün derişimlere ortak uygulanmış yanlış bir seyreltme katsayısı, iyon dengesi yüzdesini değiştirmeyebilir. Bu, aşağıdaki hesap bağıntısının doğrudan sonucudur; iyi bir yük kapanışının mutlak derişim doğruluğunu tek başına sınayamamasını açıklar.
Eşdeğer toplamların hesaplanması
Kütle derişiminden yük eşdeğerine geçiş
Her iyonun mg/L cinsinden kütle derişimi, o iyonun eşdeğer kütlesine bölünür. Eşdeğer kütle, molar kütlenin yük sayısının mutlak değerine bölünmesiyle bulunur. Birimler uygun seçildiğinde dönüşüm şöyledir:[2]
$$q_i=\frac{\rho_i |z_i|}{M_i}$$
Burada \(q_i\), meq/L cinsinden eşdeğer derişim; \(\rho_i\), mg/L cinsinden kütle derişimi; \(M_i\), g/mol cinsinden molar kütledir. Sayısal olarak g/mol ile mg/mmol aynı olduğundan sonuç mmol yük/L, yani meq/L olur. Alternatif olarak \(E_i=M_i/|z_i|\) tanımlanıp \(q_i=\rho_i/E_i\) yazılır; bu kullanımda \(E_i\) mg/meq olarak ifade edilir. Derişim zaten mmol/L ise yalnız yük sayısıyla çarpılması yeterlidir.[2]
Katyonların pozitif eşdeğer büyüklükleri \(C\), anyonların pozitif eşdeğer büyüklükleri \(A\) altında toplanır. Anyon toplamına negatif sayılar girilmez; işaret, iki toplamın çıkarılmasında kullanılır. Yaygın işaretli yüzde bağıntısı şöyledir:[1]
$$\mathrm{CBE}=100\frac{C-A}{C+A}$$
Burada CBE yüzde olarak yük dengesi farkıdır; \(C\) ve \(A\) aynı birimde, örneğin meq/L, olmalıdır. Pozitif sonuç, ölçülen katyon eşdeğerlerinin daha büyük; negatif sonuç, anyon eşdeğerlerinin daha büyük olduğunu gösterir. \(C+A=0\) ise yüzde tanımsızdır. İki toplam çok küçük olduğunda payda da küçüldüğünden küçük mutlak değişimler büyük yüzde değişimine dönüşebilir.[1]
Paydada \(C+A\) yerine bu toplamın yarısı kullanılırsa aynı veriler için iki kat büyük bir yüzde elde edilir. Bu sonuç yalnız cebirden kaynaklanır; farklı raporlar karşılaştırılırken hesap tanımı görülmeden eşiklerin karşılaştırılması bu nedenle yanıltıcıdır. İşaretli yüzde, mutlak yüzde ve \(C/A\) oranı da birbirinin yerine kullanılan sayılar değildir.
Açık varsayımlı hesap örneği
Aşağıdaki değerler gerçek bir numuneye ait değildir; birim dönüşümünü göstermek için oluşturulmuş eğitim verileridir. Nötre yakın bir suda tabloda gösterilmeyen iyonların yük katkısının önemsiz olduğu ve karbonat bileşeninin bikarbonatla temsil edildiği varsayılmıştır. Eşdeğer kütleler Kansas Geological Survey tablosundaki yuvarlatılmış değerlerdir.[2]
| İyon | Derişim, mg/L | Eşdeğer kütle, mg/meq | Katkı, meq/L |
|---|---|---|---|
| Ca2+ | 40,08 | 20,04 | 2,00 |
| Mg2+ | 12,15 | 12,15 | 1,00 |
| Na+ | 22,99 | 22,99 | 1,00 |
| K+ | 3,91 | 39,10 | 0,10 |
| HCO3− | 122,04 | 61,02 | 2,00 |
| Cl− | 35,45 | 35,45 | 1,00 |
| SO42− | 48,03 | 48,03 | 1,00 |
Örneğin kalsiyumun katkısı 40,08/20,04=2,00 meq/L’dir. Katyon toplamı 4,10 meq/L, anyon toplamı 4,00 meq/L; aralarındaki mutlak fark 0,10 meq/L olur:
$$\mathrm{CBE}=100\frac{4{,}10-4{,}00}{4{,}10+4{,}00}\approx+1{,}23\%$$
Bu örnekteki +%1,23 yalnız seçilmiş panelin yük kapanışını anlatır. Aynı tablodaki bütün derişimler yanlışlıkla ikiye katlansa toplamlar 8,20 ve 8,00 meq/L olur, fakat yüzde yine +%1,23 çıkar. Örnek böylece hem hesabı hem de ortak ölçek hatalarına duyarsızlığını gösterir. Verilerde bir ölçüm belirsizliği bütçesi bulunmadığından bu sonuç için ayrıca belirsizlik veya resmî kabul hükmü üretilmemiştir.
Analiz paneli, alkalinite ve kimyasal türleşme
Birçok tatlı su analizinde başlangıç panelini kalsiyum, magnezyum, sodyum ve potasyum ile klorür, sülfat ve karbonat sisteminin bileşenleri oluşturur. Ancak panelin yeterliliği sabit bir iyon listesine değil, numunenin bileşimine bağlıdır. Nitrat, amonyum veya başka bileşenler önemli yük taşıyorsa bunların dışarıda bırakılması kontrolü eksik hâle getirir. Indiana kaynak suları çalışmasında da ana iyonlara ek bileşenler, önemleri dikkate alınarak hesaba katılmıştır.[1]
Alkalinitenin doğru kullanılması
Alkalinite tek bir iyonun derişimi değil, suyun asidi nötralize etme kapasitesidir. Karbonat ve bikarbonat birçok suda başlıca katkıyı sağlasa da hidroksit, borat, silikat ve organik asitlerin eşlenik bazları da katkıda bulunabilir. Bu nedenle alkalinite sonucunu koşulsuz olarak bikarbonat derişimi diye adlandırmak doğru değildir.[4]
CaCO3 olarak raporlanan alkalinitenin eşdeğer birime dönüşümünde yaklaşık 50,04 mg/meq kullanılır. Örneğin mg/L olarak verilen alkalinite değerinin 50,04’e bölünmesi meq/L sonucunu verir. Buradaki CaCO3, numunede aynı miktarda çözünmüş kalsiyum karbonat bulunduğu anlamına gelmez; sonuçların ifade edildiği eşdeğerlik temelidir.[3]
Nötre yakın, karbonat sisteminin baskın olduğu sularda alkalinite, ilgili anyonik katkının pratik temsilcisi olabilir. Ancak bu bir temsil yaklaşımıdır: alkaliniteyle birlikte ondan hesaplanmış bikarbonat ve karbonatın yeniden toplanması aynı katkıyı iki kez sayar. Hesap, ya tutarlı bir alkalinite yaklaşımıyla ya da ayrı kimyasal türlerin yüklerinin toplanmasıyla yürütülmelidir. Bu ayrımın gereği, alkalinitenin karbonat türlerini zaten içerdiği bilgisinden doğar.[4]
Karbonat dışı alkalinite önemliyse sorun yalnız toplam yükün kapanması değildir; yanlış bikarbonat tahmini, kapanış yeterli görünse bile kimyasal bileşimi yanlış gösterebilir. Özellikle karmaşık sularda alkaliniteye katkı veren her türü ayrıca anyon toplamına eklemek de otomatik bir çözüm değildir. Kullanılan hesap şemasının hangi proton kabul eden türleri içerdiği açıklanmalı; çift sayımdan kaçınılmalıdır. Türleşme hesaplarının alkaliniteyi ve element toplamlarını birlikte ele alması bu noktada önem kazanır.[3][4]
Element toplamı ile iyonik türün ayrılması
Bir elementin toplam derişimi, her zaman tek bir yükle çarpılabilecek bir iyon derişimi değildir. Asidik sularda alüminyumun farklı yüklü türleri, organik maddece zengin sularda ise ölçülmemiş organik anyonlar önemli olabilir. USDA protokolü bu iki durumu, basit ana iyon hesabının sınırlamaları arasında özellikle ele alır. Böyle numunelerde büyük farkı doğrudan cihaz hatası saymak yerine panelin kimyasal yeterliliği araştırılır.[9]
pH çok düşük veya yüksek olduğunda H+, OH− ve pH’a bağlı tür dağılımı da dikkate alınmalıdır. pH aktiviteye dayandığından, her matriste pH’tan ideal derişim türetmek aynı doğrulukta değildir. PHREEQC gibi bir model kullanılıyorsa girilen element toplamları, değerlik durumları ve birimler açıkça belirtilmelidir. Tuzlu sularda mg/L, mg/kg çözelti ve mol/kg su sonuçlarının birbirine karıştırılmaması; gerektiğinde yoğunluk dönüşümünün yapılması gerekir.[3]
Numune hazırlama ve ölçüm kalitesinin korunması
İyon dengesi hesabında kullanılan sonuçlar aynı suyu ve karşılaştırılabilir analitik fraksiyonları temsil etmelidir. Çözünmüş katyonlarla parçacık katkısı içeren farklı bir fraksiyonun sonuçlarını birleştirmek, yalnız hesaplama sorunu değildir; farklı ölçülen büyüklükleri karşılaştırmak anlamına gelir. EPA Method 200.7, çözünmüş elementler ile toplam geri kazanılabilir elementler için farklı hazırlama işlemleri tarif eder.[6]
Bu yöntemde çözünmüş element numunesi 0,45 µm filtreden geçirilir ve süzüntü daha sonra nitrik asitle korunur. Bu numune, koruyucu asit eklenmemiş özgün suyla kimyasal olarak aynı değildir. Dolayısıyla asitle korunmuş metal şişesinden alınan nitrat veya alkalinite sonucu, özgün suyun anyon paneli yerine kullanılmamalıdır. Bu sonuç, koruma işleminin numuneye yeni kimyasal bileşen eklemesinin ve asit-baz durumunu değiştirmesinin doğrudan sonucudur.[6]
Aynı noktadan ayrı şişeler doldurulması gerektiğinde şişelerin aynı örnekleme olayına ait olması önem taşır. Bir arıtma çıkışı hızla değişiyorsa farklı zamanlarda alınmış katyon ve anyon örneklerinin birleştirilmesi, hiçbir cihaz arızası bulunmasa da tutarsızlık oluşturabilir. Bu nedenle örnekleme zamanı, noktası ve hazırlama kayıtları, sonradan hesaplanan yüzde kadar değerlidir. Hesabın aynı numuneye ait olma varsayımı bu kayıtlarla denetlenebilir.
Alkalinite ve karbonat türleri açısından gaz kaybı, çökelme ve bekleme sırasında gerçekleşen değişimler ayrıca değerlendirilir. USGS’nin tarihsel saha rehberi, karbonat ve bikarbonat derişimlerinin örnekleme sonrasında kısa süre içinde değişebileceğini belirtir. Bu nedenle saha pH’ı, laboratuvar pH’ı ve daha sonra yapılan alkalinite analizi, hiçbir koşul kaydı olmadan aynı kimyasal durumu temsil ediyormuş gibi birleştirilmez.[4]
Analiz teknikleri ve girişimler
Anyonlar iyon kromatografisiyle ayrılıp iletkenlik dedektörüyle ölçülebilir. Benzer alıkonma zamanlı bileşenlerin pik örtüşmesi, çok yüksek derişimli bir iyonun komşu piki etkilemesi ve reaktif kontaminasyonu yanlış sonuç oluşturabilir. EPA Method 300.0, bu sorunların araştırılmasında seyreltme ve numuneye bilinen miktarda analit eklenmesi gibi kontrolleri ele alır.[5]
Ca, Mg, Na ve K gibi elementler için kullanılabilen ICP-AES yönteminde ise spektral örtüşmeler ve numunenin taşınmasını etkileyen fiziksel matris özellikleri önemlidir. Alternatif dalga boyu veya uygun girişim düzeltmesi gerekebilir. Burada dalga boyu seçimi element sinyalinin ayrımına ilişkindir; iyon dengesi hesabının kendisi absorbans, geçirgenlik veya optik yol ölçmez. Farklı cihazlardan gelen sonuçlar ancak uygun derişim ve raporlama temeline dönüştürüldükten sonra ortak hesaba girer.[6]
Kalibrasyonun uygunluğu yalnız yük kapanışıyla değerlendirilemez. Yöntem körleri, bağımsız kontrol çözeltileri, katkılı numuneler ve tekrarlı analizler farklı hata kaynaklarını sınar. Örneğin bütün katyonlar ve anyonlar birbirini dengeleyecek yönde yanlı ölçülmüşse toplam fark küçük kalabilir. Bu nedenle kabul edilebilir iyon dengesi, başarısız bir analit kalite kontrolünün iptal edilmesine gerekçe oluşturmaz.[5][6]
30 Ekim 2026 tarihli kontrolde EPA’nın CWA yöntem listesi, Method 300.0 için Revision 2.1’i ve Method 200.7 için Revision 4.4’ü göstermektedir. ISO kataloğu ise ISO 10304-1:2007’yi yayımlanmış ikinci baskı ve 2021’de doğrulanmış sürüm olarak listeler; 2010 düzeltmesi ayrıca yer alır. ISO standardının yalnız resmî özeti ve katalog bilgileri incelenmiştir. Bu yöntemlerin varlığı, iyon dengesi için tek bir evrensel kabul yüzdesi belirlemez.[7][8]
Kabul ölçütleri, belirsizlik ve hata araştırması
Kabul yüzdesi analiz amacına, iyon paneline ve derişim düzeyine göre belirlenmelidir. Indiana kaynak suları projesinde ±%5 kullanılmıştır. Buna karşılık USDA’nın seyreltik ve hava kirliliğine duyarlı sulara yönelik protokolü, katyon ve anyon eşdeğer toplamları birlikte 100 µeq/L veya daha az olduğunda %25; bunun üzerinde %10 düzeyinde inceleme ölçütleri verir. Bunlar farklı bağlamların kalite kontrol yaklaşımlarıdır; bütün içme, proses ve atık sulara ortak sınırlar değildir.[1][9]
Özellikle düşük mineralli sularda yüzdeyle birlikte \(D=C-A\) mutlak farkının da verilmesi yararlıdır. Aynı 0,01 meq/L fark, toplamların küçük olduğu bir numunede büyük; yüksek mineralli bir numunede küçük yüzde oluşturur. Bu matematiksel özellik, düşük derişimde bütün sapmaların önemsiz olduğu anlamına gelmez. Yalnız yüzde büyüklüğünden hareketle hata ağırlığına karar verilemeyeceğini gösterir.
Tespit sınırı ve raporlama temeli
Bir iyonun tespit veya raporlama sınırının altında bulunması, derişiminin kesin olarak sıfır olduğu anlamına gelmez. Ayrıca kullanılabilir alt sınır, analiz yönteminin adıyla tek başına belirlenmez: EPA Method 300.0 ve ISO 10304-1 özeti, matris ve girişimlerin alt çalışma sınırını etkilediğini belirtir. Çok düşük iyon içerikli bir numunede bu sınırlar, yük hesabının duyarlılığını belirleyebilir.[5][7]
Sınır altı sonuçlara sıfır, sınırın yarısı veya sınır değerini atamak farklı toplamlar üretir. Bu seçenekler ölçüm sonucu değil, veri işleme varsayımıdır. Bir duyarlılık incelemesinde, örneğin belirli bir iyonun sıfır kabul edildiği ve raporlama sınırına eşit kabul edildiği iki hesap karşılaştırılabilir. Böylece kararın bu varsayıma bağlı olup olmadığı görülür; ancak ortaya çıkan aralık, ayrıca gerekçelendirilmedikçe istatistiksel güven aralığı olarak adlandırılmaz.
Raporlama temeli de kontrol edilmelidir. Nitratın mg/L NO3− veya mg/L N olarak verilmesi aynı sayısal büyüklük değildir. EPA Method 300.0’daki performans tabloları azot esaslı sonuçlar içerir. Bir elektron tablosunda iyon kütlesine göre tanımlanmış dönüşüm katsayısına azot esaslı değer girilmesi, cihaz sonucu doğru olsa bile yük katkısını yanlış hesaplatır. Benzer denetim element olarak ve iyon olarak raporlanan diğer bileşenler için de gerekir.[5]
Belirsizliğin toplam farka aktarılması
Yük farkının belirsizliği, giriş sonuçlarının belirsizliklerinden ayrı düşünülemez. JCGM GUM, birleşik belirsizlik hesabında duyarlılık katsayılarının ve ilişkili girdilerde kovaryansın dikkate alınmasını öngörür. Bu ilkenin \(D=C-A\) farkına uygulanması şöyledir:[10]
$$u^2(D)=u^2(C)+u^2(A)-2\operatorname{cov}(C,A)$$
Burada \(u(D)\), \(u(C)\) ve \(u(A)\) standart belirsizliklerdir; meq/L ile ifade edilebilir. Kovaryansın birimi (meq/L)2‘dir. İki toplamın belirsizlikleri ilişkisizse kovaryans sıfır olur. Bununla birlikte her toplamın kendi içindeki iyon sonuçları ortak standart veya hazırlama işlemleri nedeniyle ilişkili olabilir; bunlar toplam belirsizliğinde ayrıca değerlendirilir. Denklem, bütün belirsizliklerin bağımsız olduğu varsayımıyla gelişigüzel kareler toplamı alınmaması gerektiğini gösterir.[10]
Yüzde CBE’nin belirsizliği için pay ve paydanın aynı girdileri içerdiği dikkate alınmalıdır. Düşük payda yakınında basit bir doğrusal yaklaşımın yeterliliği ayrıca sorgulanır. Ayrıca belirsizlik hesabı, panelde hiç ölçülmemiş bir iyonun gerçek derişimini kendiliğinden tahmin etmez; bilinen ölçümlerin belirsizliğiyle analiz kapsamının eksikliği ayrı sorunlardır.[9][10]
Dengesizliğin sistematik araştırılması
Pratik inceleme önce numune kimliği ve birimlerle başlar; ardından iyonların çift sayılıp sayılmadığı, alkalinitenin hangi biçimde kullanıldığı ve seyreltme katsayıları kontrol edilir. Sonra farkın yönüyle uyumlu analitik olasılıklar değerlendirilir. Pozitif farkta eksik anyon veya yüksek katyon; negatif farkta eksik katyon veya yüksek anyon olasılığı araştırılabilir. Ancak bu yönlendirme bir teşhis değil, toplam farkın işaretinden türetilen bir eleme mantığıdır.
Yeniden analiz kararı, numunenin hâlâ ilgili bileşeni temsil edip etmediğine bağlıdır. Bekletme süresi veya kimyasal kararlılık uygun değilse eski şişeyi tekrar ölçmek ilk örnekleme koşulunu geri getirmez. Çözülemeyen fark, sonuçlar değiştirilerek gizlenmek yerine kapsam ve olası nedenlerle birlikte işaretlenir.[1][9]
Arıtma uygulamaları ve sonuçların raporlanması
Arıtma çalışmalarında iyon dengesi, besleme ve ürün suyu analizlerinin ayrıntılı yorumdan önce gözden geçirilmesine yardımcı olur. Buradaki soru öncelikle analiz panelinin kendi içinde tutarlı olup olmadığıdır. Bir numunenin yük kapanışının iyi olması, tek başına membran giderim oranını, reçine kapasitesini veya kimyasal dozun doğruluğunu vermez. Bu performans büyüklükleri için gereken karşılaştırmalar ve proses verileri ayrıca değerlendirilmelidir; yük dengesi onların yerine geçen bir ölçüm değildir.
Örneğin besleme ve ürün suyu sonuçlarının her biri kendi içinde dengeli olabilir, fakat ürün suyu şişesi yanlış noktadan alınmış olabilir. Benzer biçimde bir prosesin farklı zamanlarına ait dengeli analizler, tek bir işletme durumunun kütle hesabında birleştirilemez. Bu örnekler, matematiksel kapanış ile örneklemenin temsil ediciliğinin farklı kalite özellikleri olduğunu gösterir. İyon dengesi yalnız kendisine girilen verileri karşılaştırır; verilerin doğru proses noktasından geldiğini doğrulayamaz.
Çok düşük iyon derişimli ürün sularında yüzde hesabının küçük paydaya duyarlılığı özellikle önemlidir. Konsantre veya karmaşık atık akımlarda ise ana iyon panelinin dışında kalan bileşenler ve matris girişimleri öne çıkabilir. Bu iki durumda aynı kabul yüzdesini kullanmak yerine, analitik kapsamın ve ölçüm performansının numuneye uygunluğu sorgulanır. Seyreltik sulara yönelik rehber eşiklerinin başka matrislere doğrudan aktarılmaması da bu nedenle gereklidir.[5][6][9]
İletkenlik, yük kontrolüne tamamlayıcı bir karşılaştırma sağlayabilir. USDA protokolü ölçülen ve iyon bileşiminden hesaplanan iletkenliği ayrıca değerlendirmektedir. Ancak iletkenlik farklı iyonların taşınım özelliklerine bağlı olduğundan, bütün sular için tek bir iletkenlik–iyon toplamı veya iletkenlik–TDS katsayısı varsayılmamalıdır. Uyumlu iletkenlik, yük dengesinin yerine geçmez; her ikisinin farklı tutarsızlıklara duyarlı olması birlikte kullanılmalarının gerekçesidir.[9]
Modelde dengeleme ile ölçüm doğrulamasının ayrılması
PHREEQC’nin charge seçeneği, seçilen bir element derişimini veya pH’ı değiştirerek elektriksel denge sağlayabilir. Bu işlem yeni bir laboratuvar ölçümü üretmez; model girdisini belirtilen koşulu sağlayacak biçimde değiştirir. Bu nedenle dengelenmiş model çıktısı, özgün analizlerin bağımsız doğruluk kanıtı olarak gösterilemez.[3]
Bir modelleme çalışmasında böyle bir düzeltme gerekçelendirilmişse özgün sonuç, değiştirilen değer ve değişikliğin nedeni birlikte korunmalıdır. Özellikle ölçülmemiş sodyumun veya bikarbonatın yalnız farktan hesaplanması durumunda bu sayı, ölçülmüş sonuçtan ayrı etiketlenir. Farkı kapatacak tek bir sayı bulunabilmesi, eksik yükün gerçekten o bileşene ait olduğunu kanıtlamaz; aynı toplam farkı başka bileşimler de oluşturabilir.
Şeffaf sonuç bildirimi
Bir iyon dengesi raporunda numune kimliği ve zamanı, çözünmüş veya diğer fraksiyon tanımı, kullanılan iyonlar, raporlama esasları, alkalinite yaklaşımı ve sınır altı sonuçların nasıl işlendiği belirtilmelidir. Sayısal özet en azından \(C\), \(A\), \(D=C-A\), kullanılan yüzde formülü ve işaretli sonucu içermelidir. Böylece yalnız bir “uygun” ifadesi değil, başka bir kişinin yeniden hesaplayabileceği veri izi sunulur.
Kabul ölçütü uygulanmışsa kaynağı ve matris bağlamı da yazılır. Sonuç, “belirtilen panel ve hesap tanımı altında yük toplamları uyumludur” biçiminde sınırlandırılabilir. Bu ifade, bütün kimyasal sonuçların doğru olduğu veya suyun sağlık açısından uygun bulunduğu anlamına gelmez. Ana iyon hesabı, kapsamına girmeyen kirleticiler ya da mikrobiyolojik özellikler hakkında bağımsız bilgi sağlamaz; bu sınır, kontrolün yalnız iyonik analiz tutarlılığını değerlendirmesinden kaynaklanır.[9]