Kompozit numune

Kompozit numune, su veya atıksu kalitesini belirli bir zaman aralığı, debi aralığı ya da olay süresi boyunca temsil etmek amacıyla, birden fazla tekil numune payının kontrollü biçimde birleştirilmesiyle oluşturulan karışık numunedir. Su kalitesi izleme, atıksu deşarj denetimi, arıtma tesisi performans değerlendirmesi ve kirletici yükü hesaplamalarında önem taşır; çünkü anlık numune yalnızca alındığı yeri ve zamanı temsil ederken, kompozit numune seçilen kompozitleme süresindeki ortalama su veya atıksu karakterini yansıtmayı amaçlar.^[1][2]

Kompozit Numunenin Bilimsel Tanımı

Kompozit numune, sürekli örnekleme veya farklı zamanlarda alınan ayrık numune paylarının karıştırılması yoluyla hazırlanabilir. ABD Çevre Koruma Ajansı tarafından yayımlanan atıksu numune alma dokümanlarında kompozit numune, kompozitleme periyodu boyunca ortalama atıksu karakteristiğini temsil eden numune olarak açıklanır.^[1] NPDES denetim kılavuzu da kompozit numuneyi, zaman içinde toplanan ve sürekli örnekleme ya da ayrık numune paylarının karıştırılmasıyla elde edilen numune olarak tanımlar; bu numune türü ortalama kirletici konsantrasyonunun istenildiği, kütlesel yük hesaplandığı veya atıksu karakterinin değişken olduğu durumlarda kullanılır.^[2]

Türkiye mevzuatında da kompozit numune, evsel ve endüstriyel atıksularda belirli zaman aralıklarında atıksu debisiyle orantılı olarak alınan karışık numune şeklinde tanımlanır.^[3] Bu tanım, kompozit numunenin yalnızca “birden fazla numuneyi karıştırma” işlemi olmadığını; numune paylarının zaman, debi, olay veya izleme amacına göre planlanmış bir örnekleme programı içinde alınması gerektiğini gösterir.

Kompozit Numunenin Kullanım Amacı

Kompozit numunenin temel amacı, kısa süreli dalgalanmaların tek başına belirleyici olmasını önleyerek belirli bir dönem için daha dengeli bir kalite göstergesi elde etmektir. Evsel ve endüstriyel atıksularda debi, pH, organik madde, askıda katı madde, azot ve fosfor gibi parametreler gün içinde üretim ritmine, proses yıkamalarına, vardiyalara, yağışa veya arıtma tesisi işletmesine bağlı olarak değişebilir. Bu değişkenlik yüksekse, yalnızca tek bir anda alınan numune ortalama deşarj karakterini doğru temsil etmeyebilir.^[2]

Kompozit numune özellikle atıksu deşarj standartlarının izlenmesi, arıtma tesisi giriş ve çıkış kalitesinin karşılaştırılması, günlük veya vardiyalık kirletici yükünün hesaplanması, endüstriyel proseslerden kaynaklanan değişken kirliliklerin izlenmesi ve uzun süreli eğilim analizlerinde kullanılır. Ancak bu kullanım, her parametre için uygun değildir. Hızla değişen, uçucu, reaksiyona giren veya sahada ölçülmesi gereken parametrelerde anlık numune veya yerinde ölçüm gerekebilir.^[2][4]

Kompozit Numune Türleri

Kompozit numune hazırlamada kullanılan yöntem, numune alma amacına ve suyun hidrolik değişkenliğine göre seçilir. ISO 5667-10, evsel ve endüstriyel atıksular için numune alma programlarının ve temsil edici numune toplama tekniklerinin tasarımına ilişkin kılavuz niteliğindedir.^[5] ISO 5667-1 ise su, atıksu, çamur, askıda katı madde ve sediman gibi farklı numune matrisleri için genel numune alma programı ilkelerini kapsar.^[6]

Zamana Bağlı Kompozit Numune

Zamana bağlı kompozit numunede, örneğin 2 saat, 8 saat veya 24 saatlik bir izleme döneminde eşit zaman aralıklarıyla numune payları alınır. NPDES denetim kılavuzunda zaman kompozitlemesi, sabit zaman aralıklarında alınan sabit hacimli payların tek bir kapta birleştirilmesi olarak açıklanır; yöntem, debinin ortalama debiden yaklaşık ±%10’dan fazla değişmediği durumlarda veya debi ölçüm ekipmanı bulunmadığında daha uygundur.^[2]

Bu yöntem uygulama kolaylığı nedeniyle yaygındır; ancak debi gün içinde belirgin biçimde değişiyorsa, düşük debili ve yüksek konsantrasyonlu bir dönem ile yüksek debili ve düşük konsantrasyonlu bir dönem aynı ağırlıkta temsil edilebilir. Bu durumda numune, ortalama konsantrasyonu gösterebilir fakat gerçek kirletici yükünü yeterince temsil etmeyebilir.

Debiye Orantılı Kompozit Numune

Debiye orantılı kompozit numunede numune paylarının hacmi veya alınma sıklığı akış debisiyle ilişkilendirilir. Akış arttığında daha fazla numune payı alınması veya daha büyük hacimli payların kompozite katılması sağlanır. Bu yaklaşım, kirletici yükü hesaplarında zamana bağlı kompozitlemeye göre daha temsil edici olabilir; çünkü her numune payı yalnızca zamanı değil, o zaman dilimindeki su miktarını da yansıtır.^[2]

Debiye orantılı kompozit numunenin güvenilirliği, debimetrenin doğruluğuna, otomatik numune alma cihazının kalibrasyonuna, numune hattının tıkanmamasına, numune kabının uygun sıcaklıkta tutulmasına ve sistemin tüm kompozitleme süresi boyunca çalışmasına bağlıdır. EPA onaylı analiz prosedürlerinde bazı otomatik örnekleyici kullanımlarında bütünleşik debimetrenin debiye orantılı kompozit numune toplamak için gerekli olduğu belirtilir.^[4]

Sıralı Kompozit Numune

Sıralı kompozit numune, belirli zaman veya debi aralıklarında alınan payların tek bir ortak kap yerine farklı kaplarda tutulduğu bir yaklaşımdır. Bu yöntem, tek bir ortalama değer yerine değişimin zaman içindeki profilini incelemek gerektiğinde yararlıdır. Örneğin endüstriyel bir tesiste temizlik yıkaması, vardiya değişimi veya proses boşaltımı sırasında oluşan kirlilik piklerinin belirlenmesi için sıralı numune alma tercih edilebilir.

Sürekli Kompozit Numune

Sürekli kompozit numune, belirli bir süre boyunca düşük debili ve kesintisiz örnekleme ile oluşturulur. Teorik olarak zamanın daha ayrıntılı temsil edilmesini sağlar; ancak pratikte pompa kararlılığı, boru hattında biyofilm oluşumu, askıda katı madde çökelmesi, numune kabında sıcaklık kontrolü ve uçucu bileşen kaybı gibi sorunlar dikkate alınmalıdır. Otomatik numune alma cihazlarının performans gereklilikleri, zaman, olay veya debiye orantılı örnekleme yapabilme ve belirlenen hacimde tekrarlanabilir numune alabilme açısından EN 16479 gibi standartlarda ele alınır.^[7]

Anlık Numune ile Kompozit Numune Arasındaki Fark

Anlık numune, belirli bir zamanda ve belirli bir noktadan alınan, yalnızca o andaki koşulları temsil eden numunedir. Kompozit numune ise farklı zamanlarda veya debi koşullarında alınan payların birleştirilmesiyle daha geniş bir süreyi temsil etmeyi amaçlar. NPDES kılavuzunda anlık numunelerin belirli bir zamanda, 15 dakikayı aşmayacak şekilde alınan bireysel numuneler olduğu; kompozit numunelerin ise kompozitleme dönemi boyunca ortalama karakteri temsil ettiği belirtilir.^[2]

Kompozit Numuneye Uygun ve Uygun Olmayan Parametreler

Kompozit numune, her analiz için otomatik olarak uygun kabul edilmez. Ortalama kirletici konsantrasyonu veya kütlesel yük hesabı gereken parametrelerde yararlı olabilir; ancak numune alma sırasında veya bekleme sürecinde hızla değişen parametrelerde hatalı sonuçlara yol açabilir. EPA denetim kılavuzu, pH, sıcaklık, çözünmüş oksijen, klor, uçucu organikler, yağ ve gres, koliform bakteriler ve bazı izinlerde belirtilen fenoller, sülfitler ve altı değerlikli krom gibi parametrelerin kompozitlemeye uygun olmayabileceğini belirtir.^[2]

Numune Alma Noktasının Seçimi

Kompozit numunenin temsil ediciliği, yalnızca numune paylarının sayısına değil, numune alma noktasının doğru seçilmesine de bağlıdır. Atıksu hatlarında numune, tercihen akımın iyi karıştığı, tortu birikiminin veya yüzey köpüğünün sonucu bozmadığı, geri karışımın sınırlı olduğu ve deşarjı temsil eden bir noktadan alınmalıdır. EPA kılavuzları, numune noktasının izin belgesinde belirtilen nokta olması gerektiğini; bu nokta temsil edici değilse en uygun temsil noktasının belirlenmesi gerektiğini vurgular.^[2]

Akarsu, göl, yeraltı suyu veya proses suyu gibi farklı su ortamlarında temsil edicilik kavramı daha karmaşık hâle gelir. USGS Ulusal Saha El Kitabı, yüzey suyu ve yeraltı suyu kalite verilerinin toplanması için örnekleme öncesi hazırlık, kirlenmenin önlenmesi, numune toplama yöntemleri ve kalite kontrol numuneleri gibi konuları ayrıntılı biçimde ele alır.^[8] Bu nedenle kompozit numune planı hazırlanırken su kütlesinin hidrolik yapısı, akış yönü, karışım koşulları, tabakalaşma ihtimali ve kirletici kaynağın konumu birlikte değerlendirilmelidir.

Numune Payı, Hacim ve Kompozitleme Süresi

Kompozit numune, belirli sayıda numune payından oluşur. Numune payı; otomatik örnekleyicinin her döngüde aldığı veya personelin elle aldığı küçük numune hacmidir. Kompozit numunenin toplam hacmi, yapılacak analizlerin minimum hacim gereksinimini karşılamalı; aynı zamanda numune kabında yeterli karıştırma ve koruma koşullarına izin vermelidir. Numune payı hacmi, kullanılan analiz yöntemleri, laboratuvarın istediği hacim, tekrar analiz ihtiyacı ve şahit numune gerekliliği dikkate alınarak planlanır.

Kompozitleme süresi çoğu atıksu izleme çalışmasında 2 saat, vardiya süresi, 8 saat veya 24 saat olabilir. Sürenin seçimi, yasal gereklilik, tesisin çalışma düzeni, üretim periyodu, deşarjın sürekliliği ve kirletici değişkenliğiyle ilişkilidir. Kentsel ve endüstriyel atıksular için ISO 5667-10, numune alma programı ve tekniklerinin atıksu türünü ve temsil edicilik gereğini dikkate alması gerektiğini belirtir.^[5]

Otomatik Numune Alma Cihazları

Otomatik numune alma cihazı, belirlenen zaman, olay veya debi koşuluna göre numune paylarını alıp uygun kaplarda biriktiren cihazdır. Bu cihazlar özellikle 24 saatlik veya uzun süreli kompozit numunelerde elle numune almaya göre daha düzenli ve izlenebilir bir çalışma sağlar. EN 16479:2023, su ve atıksu izleme ekipmanı olarak otomatik numune alma cihazlarının zaman, olay veya debiye orantılı örnekleme ile ayrık ya da kompozit numune toplayabilmesine ilişkin performans ve uygunluk değerlendirme gerekliliklerini kapsar.^[7]

Otomatik örnekleyicide emiş hortumu, pompa tipi, numune kabı, soğutma sistemi, programlama ünitesi ve debimetre bağlantısı kritik parçalardır. Cihazın numune hattı tortuyla tıkanmamalı, hortum malzemesi analiz edilecek parametreyle uyumlu olmalı, numune alma ucu akımın temsil edici bölgesinde bulunmalı ve numune kabı gerekirse soğutulmalıdır. ABD mevzuatında yer alan bazı EPA analiz yöntemlerinde, otomatik örnekleyicinin numune kabını 4 °C veya ≤6 °C civarında tutması, ışık etkisinden koruması ve debiye orantılı numune için bütünleşik debimetre kullanması gibi teknik ayrıntılar yer alır.^[4]

Numune Koruma, Saklama ve Taşıma

Kompozit numunenin analitik değeri, alındıktan sonra kimyasal, biyolojik veya fiziksel değişime uğramamasıyla ilişkilidir. ISO 5667-3:2024, su numunelerinin fizikokimyasal, kimyasal, hidrobiyolojik, mikrobiyolojik ve radyokimyasal analizler için numune alma, koruma, elleçleme, taşıma ve depolama gerekliliklerini kapsar.^[9] Bu nedenle kompozit numunenin saklama sıcaklığı, koruyucu kimyasal eklenip eklenmeyeceği, kap malzemesi, baş boşluğu, ışık teması ve laboratuvara ulaştırma süresi analiz parametresine göre belirlenmelidir.

ABD 40 CFR Part 136, atıksu ve yüzey suyu analizlerinde kullanılan birçok parametre için kap tipi, koruma yöntemi ve maksimum bekletme süresini tablolar hâlinde düzenler; örneğin BOİ için soğutma ve 48 saatlik bekletme süresi, toplam kalıntı klor için ise 15 dakika içinde analiz gibi süreler belirtilir.^[4] Bu değerler, kompozit numunenin sahada “doğru alınmış” olmasının tek başına yeterli olmadığını; numune bütünlüğünün laboratuvara ulaşana kadar korunması gerektiğini gösterir.

Kompozit Numunede Kalite Güvencesi

Kompozit numune alma işlemi, numune alma planı, cihaz kalibrasyonu, saha kayıtları, numune etiketleme, zincirleme teslim kaydı, boş numuneler, saha çiftleri ve laboratuvar kabul kriterleriyle birlikte değerlendirilmelidir. EPA denetim kılavuzunda numune alma tarihi, yeri, yöntemi, zamanı, numune alan kişinin adı, analiz tarihi, analist, kullanılan analitik teknikler ve sonuçlar gibi kayıtların izleme programı içinde tutulması gerektiği belirtilir.^[2]

USGS saha kılavuzları, su kalitesi verilerinin güvenilirliği için standardize edilmiş numune toplama, işleme, saha ölçümü ve kalite kontrol prosedürlerinin önemini vurgular.^[10] Numune işleme bölümünde ise kompozit, pompalanmış ve diğer numunelerin şişelenmesi, filtrasyon, koruma, elleçleme ve sevkiyat gibi aşamalar ele alınır.^[11] Bu yaklaşım, kompozit numunenin yalnızca saha işlemi değil, saha-laboratuvar bütünlüğü içinde yönetilen bir veri üretim süreci olduğunu gösterir.

Yerinde Ölçüm Gerektiren Parametreler

Kompozit numune alma sırasında pH, sıcaklık, elektriksel iletkenlik, çözünmüş oksijen ve oksidasyon-redüksiyon potansiyeli gibi saha parametreleri ayrı değerlendirilmelidir. USGS saha ölçüm kılavuzu, su kalitesi saha parametrelerinin yerinde ölçülmesi, uygun ölçüm noktalarının seçilmesi ve sonuçların raporlanması için protokoller sunar.^[12] Bu parametrelerin bir kısmı, numune şişede beklerken değişebileceği için kompozit kabından laboratuvarda ölçülen değerler saha koşulunu temsil etmeyebilir.

Bu nedenle kompozit numune alınan bir atıksu hattında, kompozit numune analizleriyle birlikte sahada anlık pH ve sıcaklık ölçümü yapılması gerekebilir. İzin, yönetmelik veya analiz metodu hangi parametrenin hangi numune türüyle ölçüleceğini belirliyorsa, numune alma planı bu gerekliliğe göre hazırlanmalıdır.

Türkiye’de Mevzuat Açısından Kompozit Numune

Türkiye’de Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği Numune Alma ve Analiz Metodları Tebliği, su ortamlarında kalite belirlenmesi, evsel ve endüstriyel atıksuların alıcı ortama veya atıksu altyapı tesislerine deşarjı sırasında numune alınması ve analiz yöntemlerinin uygulanmasına ilişkin usul ve esasları düzenler.^[3] Tebliğde kompozit numune tanımının debiyle orantılı karışık numune olarak yapılması, denetime esas atıksu izlemelerinde kompozit numunenin özellikle debi değişkenliğini dikkate alması gerektiğini ortaya koyar.

Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği, atıksu veya arıtılmış sulardan numune alınmasının Numune Alma ve Analiz Metodları Tebliği’ne göre yapılacağını belirtir; ayrıca belirli debi aralıklarındaki işletmelerde numune alma bacası, otomatik numune alma ve debi ölçme cihazı gibi altyapı gereklilikleri düzenlenir.^[13] Bu nedenle bir kompozit numune sonucunun yasal değerlendirmede kullanılabilmesi için numune alma noktası, süre, cihaz, saklama, taşıma ve laboratuvar yetkinliği mevzuatla uyumlu olmalıdır.

Kompozit Numunenin Hesaplama Mantığı

Zamana bağlı kompozit numunede, eşit hacimli numune payları birleştirildiğinde basit ortalama karakteri elde edilir. Debiye orantılı kompozit numunede ise her numune payı, ilgili zaman aralığındaki akış miktarını temsil edecek şekilde kompozite katılır. Bu nedenle debiye orantılı kompozit numune, değişken debili sistemlerde kütlesel yük hesabı için daha uygun olabilir.

Kirletici yükü genellikle şu mantıkla hesaplanır:

Yük = Konsantrasyon × Debi × Zaman

Bu ifadede konsantrasyon genellikle mg/L, debi m³/gün veya L/gün, zaman ise gün veya saat olarak ele alınır. Birim dönüşümleri dikkatli yapılmadığında yük sonucu hatalı olur. Örneğin mg/L cinsinden konsantrasyon ile m³/gün cinsinden debi kullanıldığında, 1 m³ = 1000 L dönüşümü hesaba katılmalıdır. Kompozit numune, özellikle debiye orantılı alındığında bu hesabın temsil ediciliğini artırabilir; ancak analiz sonucu yalnızca numune alma planı doğru tasarlanmışsa anlamlıdır.^[2]

Temsil Ediciliği Etkileyen Başlıca Hatalar

Kompozit numune hataları genellikle numune alma noktasından, cihazdan, kompozitleme tasarımından veya saklama koşullarından kaynaklanır. ASTM D3370-25, su örneklemesinde temsil edici numune elde etmek için numune alma noktası, malzeme seçimi, sistem tasarımı, numune alma zamanı, sıklığı ve analiz öncesi numune bütünlüğünün korunması gibi faktörlerin kritik olduğunu vurgular.^[14]

• Yanlış numune alma noktası: Tam karışmamış, ölü bölge oluşturan veya tortu biriken noktadan numune alınması.
• Debiyle uyumsuz kompozitleme: Debisi değişken hatta yalnızca zamana bağlı kompozit uygulanması.
• Cihaz kalibrasyon hatası: Otomatik örnekleyicinin her döngüde beklenen hacmi alamaması.
• Numune hattı tıkanması: Askıda katı madde, lif, yağ veya biyofilm nedeniyle numune paylarının eksik alınması.
• Yetersiz soğutma: Biyolojik aktivite veya kimyasal dönüşüm nedeniyle analiz sonucunun değişmesi.
• Uygunsuz kap malzemesi: Metal, organik bileşik veya besin maddesi analizlerinde adsorpsiyon, desorpsiyon veya kontaminasyon oluşması.
• Eksik saha kaydı: Numune alma zamanı, nokta, debi, cihaz programı ve koruma koşullarının izlenememesi.

Arıtma Tesislerinde Kompozit Numunenin Önemi

Atıksu arıtma tesislerinde kompozit numune, giriş ve çıkış kalitesinin karşılaştırılması, arıtma veriminin hesaplanması ve prosesin günlük performansının izlenmesi için kullanılır. Giriş suyunda debi ve kirlilik dalgalanması yüksek olabilir; çıkış suyu ise arıtma prosesinin tamponlama etkisine bağlı olarak daha dengeli olabilir. Kompozit numune, bu değişkenliği tek bir ortalama analiz sonucunda topladığı için işletme değerlendirmesinde yararlı bir araçtır.

Örneğin kimyasal oksijen ihtiyacı, biyokimyasal oksijen ihtiyacı, askıda katı madde, toplam azot ve toplam fosfor gibi parametrelerde kompozit numune, kısa süreli piklerin ayrı ayrı değil, seçilen periyodun ortalama karakteri içinde değerlendirilmesini sağlar. Buna karşın proses kontrolünde anlık pH, çözünmüş oksijen, oksidasyon-redüksiyon potansiyeli ve sıcaklık gibi sahada ölçülen değerler de gereklidir. Bu nedenle iyi bir izleme programı, kompozit numune ile anlık saha ölçümlerini birbirinin yerine koymaz; her birini kendi amacına göre kullanır.

İçme Suyu, Yüzey Suyu ve Yeraltı Suyunda Kompozit Numune

Kompozit numune terimi atıksuda daha yaygın kullanılsa da yüzey suyu, proses suyu ve bazı araştırma çalışmalarında da kompozit yaklaşımı görülebilir. Akarsularda kesit boyunca derinlik veya genişlik entegrasyonlu numune alma, farklı noktalardan alınan payların temsil edici biçimde birleştirilmesini içerebilir. USGS saha el kitabı, akarsu ve durgun su ortamlarında izokinetik ve izokinetik olmayan numune toplama gibi yöntemleri ayrıntılı olarak ele alır.^[8]

İçme suyu mikrobiyolojik izleme, dezenfektan bakiye ölçümü ve dağıtım sistemi kontrolünde ise kompozit numune çoğu zaman uygun değildir. Bu alanlarda belirli nokta ve zamanda alınmış, steril kapta korunmuş anlık numuneler daha anlamlıdır. Kompozit numune kullanımı, izleme amacının ortalama kimyasal kaliteyi mi, belirli bir noktanın anlık güvenliğini mi, yoksa dağıtım sistemi içinde yerel bir sorunu mu araştırdığına göre değerlendirilmelidir.

Kompozit Numune ve Şahit Numune İlişkisi

Şahit numune, analiz sonucuna itiraz edildiğinde veya doğrulama gerektiğinde kullanılmak üzere aynı koşullarda alınan ve korunan numunedir. Türkiye Numune Alma ve Analiz Metodları Tebliği, şahit numuneyi esas numune ile aynı koruma koşulları altında alınan ve analiz sonuçlarına yapılabilecek itirazların çözümünde kullanılan numune olarak tanımlar.^[3] Kompozit numunede şahit numune hazırlanacaksa, esas kompozit numunenin temsil ettiği zaman, debi, karıştırma ve koruma koşulları şahit numune için de korunmalıdır.

Kompozit numunenin şahit numuneye bölünmesi sırasında homojen karıştırma önemlidir. Askıda katı madde içeren atıksularda numune kabı bekledikçe çökelme olabilir; bu nedenle numune bölme işlemi öncesinde uygun biçimde karıştırma yapılmalı, ancak uçucu parametreler veya köpürmeye duyarlı analizler varsa analiz yönteminin özel şartları dikkate alınmalıdır.

Sık Karıştırılan Kavramlar

Sık Yapılan Yanlışlar

Kompozit numuneyle ilgili en yaygın yanlışlardan biri, herhangi birkaç numuneyi karıştırmanın otomatik olarak temsil edici sonuç vereceğini varsaymaktır. Oysa numune paylarının ne zaman, nereden, hangi hacimde ve hangi debi koşulunda alındığı belirlenmeden oluşturulan karışım, bilimsel anlamda geçerli kompozit numune sayılmayabilir.

• Her parametrenin kompozit numuneden analiz edilebileceğini düşünmek: pH, sıcaklık, çözünmüş oksijen, serbest klor, yağ-gres, uçucu organikler ve mikrobiyolojik parametrelerde bu yaklaşım hatalı olabilir.^[2]
• Debi değişkenliğini dikkate almamak: Debisi değişen atıksularda zaman kompoziti, kirletici yükünü yeterince temsil etmeyebilir.
• Numune kabını soğutmamak: Biyolojik ve kimyasal dönüşümler özellikle uzun kompozitleme sürelerinde sonuçları değiştirebilir.^[9]
• Otomatik örnekleyiciyi kontrol etmemek: Cihazın programlı hacmi gerçekten alıp almadığı, hortum tıkanması veya pompa sapması kontrol edilmelidir.
• Kompozit numuneyi saha ölçümü yerine kullanmak: Sahada ölçülmesi gereken parametreler için kompozit kabındaki laboratuvar ölçümü gerçek saha koşulunu yansıtmayabilir.^[12]

Uygulama Açısından Değerlendirme

Kompozit numune, su ve atıksu analizinde güçlü bir temsil aracıdır; ancak doğru kullanıldığında anlamlıdır. Numune alma planı, izleme amacı, mevzuat gerekliliği, parametre tipi, debi değişkenliği, saklama koşulları ve laboratuvar yöntemi birlikte değerlendirilmeden kompozit numune sonucu tek başına kesin hüküm verdirici kabul edilmemelidir. Özellikle denetime esas atıksu analizlerinde kompozit numune süresi, debiyle ilişki, otomatik örnekleyici durumu, numune alma noktası ve yetkili laboratuvar zinciri açık biçimde kayıt altına alınmalıdır.

Arıtma tesisleri ve endüstriyel işletmeler açısından kompozit numune, proses performansını ve deşarj karakterini anlamak için vazgeçilmez bir izleme aracıdır. Buna karşın ani toksik deşarjlar, kısa süreli kaçaklar, pH şokları veya uçucu bileşik salımları gibi olaylarda anlık numune ve sürekli saha ölçümü daha uygun olabilir. Bu nedenle kompozit numune, anlık numunenin alternatifi değil, izleme amacına göre seçilen tamamlayıcı bir numune alma yaklaşımıdır.

Kaynaklar

1. United States Environmental Protection Agency. Wastewater Sampling. U.S. EPA, 2013.
2. United States Environmental Protection Agency. NPDES Compliance Inspection Manual, Chapter 5. U.S. EPA, 2017.
3. T.C. Mevzuat Bilgi Sistemi. Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği Numune Alma ve Analiz Metodları Tebliği. T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi, güncel metin.
4. Electronic Code of Federal Regulations. 40 CFR Part 136 — Guidelines Establishing Test Procedures for the Analysis of Pollutants. U.S. Government Publishing Office, güncel metin.
5. International Organization for Standardization. ISO 5667-10:2020 Water quality — Sampling — Part 10: Guidance on sampling of waste water. ISO, 2020.
6. International Organization for Standardization. ISO 5667-1:2023 Water quality — Sampling — Part 1: Guidance on the design of sampling programmes and sampling techniques. ISO, 2023.
7. European Committee for Standardization. EN 16479:2023 Water quality – Performance requirements and conformity test procedures for water monitoring equipment – Automatic sampling devices. CEN, 2023.
8. U.S. Geological Survey. Chapter A4. Collection of Water Samples. U.S. Geological Survey Techniques of Water-Resources Investigations 09-A4, 2006.
9. International Organization for Standardization. ISO 5667-3:2024 Water quality — Sampling — Part 3: Preservation and handling of water samples. ISO, 2024.
10. U.S. Geological Survey. General introduction for the National Field Manual for the Collection of Water-Quality Data. U.S. Geological Survey Techniques and Methods 9-A0, 2018.
11. U.S. Geological Survey. Chapter A5. Processing of water samples. U.S. Geological Survey Techniques of Water-Resources Investigations 09-A5, 2002.
12. U.S. Geological Survey. Guidelines for Field-Measured Water-Quality Properties. U.S. Geological Survey Techniques and Methods 9-A6.0, 2023.
13. T.C. Mevzuat Bilgi Sistemi. Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği. T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi, güncel metin.
14. ASTM International. ASTM D3370-25 Standard Practices for Sampling Water from Flowing Process Streams. ASTM International, 2025.