Gıda ve İlaç Dairesi (FDA)
Gıda ve İlaç Dairesi (FDA), Amerika Birleşik Devletleri Sağlık ve İnsan Hizmetleri Bakanlığı’na bağlı federal bir ajans olup, insan ve veteriner ilaçlarının, biyolojik ürünlerin, tıbbi cihazların, ulusal gıda arzının (Amerika Birleşik Devletleri Tarım Bakanlığı – USDA tarafından düzenlenen belirli et, kümes hayvanları ve yumurta ürünleri hariç), kozmetiklerin, diyet takviyelerinin, tütün ürünlerinin ve radyasyon yayan ürünlerin güvenliğini, etkinliğini ve emniyetini sağlayarak halk sağlığını korumaktan sorumludur.[1][2][3]
Kökeni, tağşiş edilmiş ve yanlış markalanmış ürünlerle mücadele etmek için modern federal düzenlemenin başlangıcını işaret eden 1906 Saf Gıda ve İlaç Yasası’na dayanan FDA, Tarım Bakanlığı bünyesindeki Kimya Bürosu’ndan evrilmiş ve 1930’da mevcut adını almıştır. Daha sonra 1940 yılında Federal Güvenlik Ajansı altında bağımsız bir kurum haline gelmiş ve ardından Sağlık ve İnsan Hizmetleri’ne devredilmiştir.[4][5] ABD genelinde ve uluslararası alanda faaliyet gösteren 18.000’den fazla çalışanıyla ajans, inovasyon ile risk azaltma arasında bir denge kurmak amacıyla bilimsel değerlendirme ve pazar sonrası gözetim yoluyla ilaç başvurularını inceler, denetimler yürütür ve uyumluluğu zorunlu kılar.[6][1]
FDA’nın başarıları arasında, hastalık yüklerini azaltan aşılar ve biyolojikler gibi dönüştürücü tedavilerin onaylanmasının kolaylaştırılması ve düzenleyici çerçevesinin güvensiz ürünlerden kaynaklanan yaygın zararları muhtemelen önlemesi yer almaktadır; ancak, tıbbi inovasyonu boğan sistemik onay gecikmeleri, böbrek yetmezliklerine neden olan kontamine ıspanak gibi salgınlara yol açan yetersiz yaptırımlar ve uzun vadeli güvenlik verileri ile pazarlama ihlallerinin yetersiz incelenmesi yoluyla opioid krizine katkıda bulunan gözetim eksiklikleri nedeniyle incelemelere maruz kalmıştır.[7][1][8][9] Bu tartışmalar, ihtiyati düzenleme ile kanıta dayalı risk değerlendirmesi arasındaki gerilimleri vurgulamakta olup, eleştirmenler kaynak kısıtlamalarını, endüstri etkisini ve bilimsel gelişmelere uyum sağlamadaki başarısızlığı altta yatan nedensel faktörler olarak işaret etmektedir.[10][11]
Organizasyonel Yapı
Liderlik ve Temel Bölümler
Gıda ve İlaç Dairesi (FDA), Amerika Birleşik Devletleri Başkanı tarafından atanan ve Senato tarafından onaylanan, doğrudan Sağlık ve İnsan Hizmetleri Bakanı’na rapor veren Gıda ve İlaç Komiseri tarafından yönetilmektedir.[12] Komiser, Federal Gıda, İlaç ve Kozmetik Yasası ve müteakip mevzuat kapsamında devredilen yetkiyle ajansın düzenleyici ve bilimsel faaliyetlerini denetler. Komiseri destekleyen roller arasında, günlük operasyonları yürüten Baş Komiser Yardımcısı ve Baş Tıbbi Memur ile Baş Hukuk Müşaviri gibi uzmanlaşmış pozisyonlar bulunmaktadır.[12] Ekim 2025 itibarıyla, Martin A. Makary, M.D., M.P.H., 26 Mart 2025’teki Senato onayının ardından 1 Nisan 2025’te yemin ederek 27. komiser olarak görev yapmaktadır.[13] [14]
FDA’nın yapısı, her biri ajansın yetki alanındaki gıda, ilaç, tıbbi cihaz, biyolojik ürün, kozmetik ve tütün ürünleri gibi belirli ürün kategorilerini değerlendirmek ve düzenlemekten sorumlu altı temel ürün odaklı merkezden oluşmaktadır.[12] İlaç Değerlendirme ve Araştırma Merkezi (CDER), biyolojikler hariç olmak üzere reçeteli ve reçetesiz ilaçların onayını, güvenlik izlemesini ve pazar sonrası gözetimini denetlemekte olup, 2024 mali yılı itibarıyla yılda yaklaşık 50 yeni ilaç başvurusunu işleme koymaktadır.[15] Biyolojik Değerlendirme ve Araştırma Merkezi (CBER), aşılar, kan ürünleri ve gen tedavileri gibi biyolojik ürünleri düzenleyerek, klinik çalışma incelemeleri ve üretim denetimleri yoluyla etkinlik ve güvenliği sağlar.[16] Cihazlar ve Radyolojik Sağlık Merkezi (CDRH), tıbbi cihazları, teşhis kitlerini ve radyasyon yayan ürünleri yönetir, cihazları risk seviyesine göre sınıflandırır ve implantlar gibi yüksek riskli ürünler için pazar öncesi incelemeler yürütür.
Diğer önemli bölümler arasında; gıda güvenliği, beslenme etiketlemesi ve kozmetikler için standartlar belirleyen ve tehlike analizi ve kritik kontrol noktaları (HACCP) sistemlerine uyumu denetleyen Gıda Güvenliği ve Uygulamalı Beslenme Merkezi (CFSAN); hayvan ilaçları, yemleri ve hayvanlardan elde edilen gıda katkı maddelerine odaklanan Veterinerlik Tıbbı Merkezi (CVM); ve 2009 Aile Sigara Önleme ve Tütün Kontrol Yasası kapsamında kurulan, tütün üretimi, pazarlaması ve gençlerin erişimini düzenlemek ve yeni ürünler için pazar öncesi incelemeler dayatmakla yetkili Tütün Ürünleri Merkezi (CTP) yer almaktadır.[12] Düzenleyici İşler Ofisi (ORA), tüm merkezler genelinde merkezi yaptırım, denetim ve uyumluluk faaliyetleri sağlayarak yılda 15.000’den fazla yerel ve uluslararası denetim yürütür. Ulusal Toksikolojik Araştırma Merkezi (NCTR), toksikoloji ve düzenleyici bilim üzerine kurum içi araştırmaları destekleyerek FDA tarafından düzenlenen ürünler için risk değerlendirmelerini bilgilendirir. 1 Ekim 2024 itibarıyla güncellenen bu bölümlü çerçeve, Komiserlik Ofisi altında birleşik bir politika sürdürürken uzmanlaşmış uzmanlığa olanak tanır.[17]
Saha Operasyonları ve Yaptırım
Gıda ve İlaç Dairesi’nin saha operasyonları ve yaptırımları, öncelikli olarak, düzenleyici gözetimi merkezileştirmek ve geliştirmek amacıyla yapılan daha geniş organizasyonel reformların bir parçası olarak Ekim 2024’te kurulan Denetimler ve Soruşturmalar Ofisi (OII) tarafından yönetilmektedir. OII, FDA’nın özel saha operasyonları kolu olarak işlev görür; üretim tesislerinin, depoların ve yurtiçi ve yurtdışındaki diğer alanların denetimlerini yönetir; şüpheli ihlallere yönelik soruşturmalar yürütür; giriş limanlarında ithalatları inceler; acil durum müdahalelerini koordine eder ve Federal Gıda, İlaç ve Kozmetik Yasası gibi tüzüklere uyumu sağlamak için yaptırım eylemlerini yürütür.[18][19] Bu yapı, eski Düzenleyici İşler Ofisi’nin (ORA) unsurlarının yerini almış ve kaynakları, tağşiş edilmiş veya yanlış markalanmış ürünlerden kaynaklanan halk sağlığı tehditlerini ele almak için risk temelli faaliyetlere odaklamıştır.[20]
Saha operasyonları, ülke çapında 20 bölge ofisi, 150 yerleşik birim ve uzmanlaşmış laboratuvarlara dağılmış yaklaşık 2.000 müfettiş, Tüketici Güvenliği Memuru ve destek personelinden oluşan bir işgücüne dayanmaktadır. Bu personel, devam eden uyumluluğu izlemek için gözetim denetimleri; advers olay raporları, tüketici şikayetleri veya veri analitiği ile tetiklenen nedene dayalı denetimler; ve klinik çalışma bütünlüğünü doğrulamak için biyoresearch izleme faaliyetleri gerçekleştirir. 2023 mali yılında, FDA saha ekipleri gıda, ilaç, cihaz ve biyolojik ürünler genelinde 10.000’den fazla denetimi tamamlamış olup, sonuçlar tam uyumlu tesisler için İşlem Gerekmez (NAI), yaptırım olmaksızın çözülebilir küçük sorunlar için Gönüllü İşlem Belirtildi (VAI) veya düzenleyici müdahale gerektiren ciddi eksiklikleri işaret eden Resmi İşlem Belirtildi (OAI) olarak sınıflandırılmıştır.[21][22] Genellikle yüksek riskli tedarikçiler için önceliklendirilen yabancı denetimler, son yıllarda yıllık yaklaşık 1.000 civarında gerçekleşmiş ve Çin ve Hindistan gibi FDA tarafından düzenlenen ürünleri önemli hacimlerde ihraç eden ülkelerdeki tesisleri hedeflemiştir.
Yaptırım, gözlemlenen itiraz edilebilir koşulları listeleyen FDA Form 483 üzerindeki denetim bulgularından, başlıksız mektuplara, belirtilen zaman çizelgeleri içinde düzeltici önlemler talep eden uyarı mektuplarına ve ürün el koyma, ihtiyati tedbir veya ithalat uyarıları gibi tırmanan önlemlere kadar uzanır. 2022 mali yılında FDA, öncelikle kontamine gıdalar, onaylanmamış ilaçlar ve kusurlu tıbbi cihazları içeren ihlaller için 1.000’den fazla uyarı mektubu yayınlamış ve 200’den fazla el koyma işlemi başlatmıştır.[23] OII’nin bir alt bileşeni olan Cezai Soruşturmalar Ofisi (OCI), kasıtlı tağşiş, dolandırıcılık veya sahte ürün dağıtımı içeren ağır suç vakalarını takip eder ve kovuşturmalar için Adalet Bakanlığı ile işbirliği yapar; önemli örnekler arasında opioid yanlış markalama şemaları ve kusurlu bebek maması dağıtımı için verilen mahkumiyetler yer alır.[19] OII ayrıca, yüksek riskli tehlikeler için Sınıf I, geçici veya geri döndürülebilir zarar için Sınıf II ve yaralanma olasılığı düşük durumlar için Sınıf III olmak üzere geri çağırmaları destekler ve Yaptırım Raporu sistemi aracılığıyla yılda 5.000’den fazla geri çağırmayı izler.[24]
OII’nin ithalat bölümü tarafından yürütülen ithalat yaptırımı, öngörücü risk modelleri kullanılarak yılda 10 milyondan fazla sevkiyatın taranmasını içerir ve uygun belgelere sahip olmayan veya kabul edilebilirlik testlerini geçemeyen uyumsuz girişler için %1-2 civarında reddetme oranları görülür.[25] OII altındaki laboratuvarlar, 13 adli ve analitik tesis dahil olmak üzere, el koyma ve arama emirleri için kanıt analizi sağlar ve yasal süreçlerde gözetim zinciri bütünlüğünü garanti eder.[26] Bu operasyonlar, anormallik tespiti için yapay zeka araçlarını entegre ederek veri odaklı önceliklendirmeyi vurgulasa da, kaynak kısıtlamaları tarihsel olarak denetim kapsamını düzenlenen kuruluşların küçük bir kısmıyla sınırlamıştır.[27]
Bütçe ve Finansman Mekanizmaları
Gıda ve İlaç Dairesi (FDA), finansmanını doğrudan kongre ödenekleri ve yasayla yetkilendirilmiş endüstri kullanıcı ücretlerinin bir kombinasyonu yoluyla alır. Sağlık ve İnsan Hizmetleri Bakanlığı bütçesinin bir parçası olarak yıllık sağlanan ödenekler, gıda güvenliği, genel yaptırım ve idari işlevler dahil olmak üzere temel operasyonlar için temel isteğe bağlı finansmanı oluşturur ve 2025 mali yılı (FY) için yaklaşık 3,35 milyar dolarlık yeni ödenek tutarındadır.[28] Bu fonlar, kongre bütçe süreçlerine ve FY2025 için 2017 FDA Yeniden Yetkilendirme Yasası kapsamında zorunlu kılınan -9,3 milyon dolarlık kesinti gibi sekestrasyon ayarlamalarına tabidir.[29]
Düzenlenen endüstrilerden toplanan kullanıcı ücretleri, ödenekleri tamamlar ve hedeflenen inceleme programlarını finanse eder; bu, FDA’nın toplam bütçesinin kabaca %45-50’sini oluşturur. FY2022’de kullanıcı ücretleri, ajansın 6,2 milyar dolarlık toplamının 2,9 milyar dolarını oluşturmuştur; bu oran programa göre değişmekte olup, Reçeteli İlaç Kullanıcı Ücreti Yasası (PDUFA) kapsamındaki beşeri ilaç incelemeleri için %100’e yakınken, gıda ve tütün gözetimi için daha düşüktür.[30] 2025 yılına gelindiğinde, kullanıcı ücretleri 3,3 milyar dolara ulaşmış ve artan inceleme iş yükleri arasında 6,9 milyar dolarlık genel bütçenin yaklaşık yarısını desteklemiştir.[31] Bu ücretler kâr değil, incelemecilerin işe alınması ve başvuru inceleme zaman çizelgeleri gibi performans hedeflerinin karşılanması dahil olmak üzere belirli yasal taahhütler için ayrılmıştır ve PDUFA gibi programlarda 90:10 kullanıcı ücreti-ödenek oranını korumak için herhangi bir açık ödeneklerle dengelenir.[32]
Kullanıcı ücreti sistemi, 1992’de PDUFA ile, FDA, endüstri ve Kongre arasındaki müzakerelerin ardından kronik yetersiz finansmanı ve inceleme gecikmelerini ele almak için yasalaştırıldı ve onayları hızlandırmak amacıyla ilaç başvuruları, kuruluşlar ve yıllık ürünler üzerinden ücret alınmasına yetki verdi.[33] Sonraki yasalar bu modeli genişletti: cihaz pazar öncesi incelemeleri için 2002’de Tıbbi Cihaz Kullanıcı Ücreti Değişiklikleri (MDUFA); jenerik ilaç değerlendirmeleri için 2012’de Jenerik İlaç Kullanıcı Ücreti Değişiklikleri (GDUFA); ve 2012’de Biyobenzer Kullanıcı Ücreti Yasası (BsUFA) gibi diğerleri.[34][35] Yeniden yetkilendirmeler her beş yılda bir gerçekleşir ve en sonuncusu 2022’de FDA Kullanıcı Ücreti Yeniden Yetkilendirme Yasası ile yapılmış, ücretler FY2027’ye kadar belirlenirken gerçek zamanlı iletişim ve hasta girdisi gibi iyileştirmeler zorunlu kılınmıştır.[35] 2025 başındaki gibi hükümet kapanmaları sırasında, kullanıcı ücretleri ve devredilen fonlar, başvuru incelemeleri de dahil olmak üzere operasyonların %66’sını sürdürmüş ve ödeneğe bağımlı faaliyetlere kıyasla operasyonel dayanıklılıklarını vurgulamıştır.[36]
Bu ikili finansman yapısı iş yükünün genişlemesini sağlamıştır—örneğin, PDUFA öncelikli ilaç inceleme sürelerini 1992 öncesi 30 aydan 2025’e kadar 10 aya düşürmüştür—ancak endüstri ücretlerine olan güven, ücretlerin titiz incelemeden ziyade verimi önceliklendirebilecek inceleme hızı hedeflerine bağlı olması nedeniyle potansiyel çatışmalar üzerinde incelemelere yol açmıştır, ancak yasal güvenceler dengeli taahhütler gerektirmektedir.[37] Tek başına ödenekler tarihsel olarak talep için yetersiz kalmış, ajans bağımsızlığı üzerindeki tartışmalara rağmen kullanıcı ücreti modelinin yerleşmesine yol açmıştır.[38]
Tesisler ve Lokasyonlar
Genel Merkez ve Çekirdek Operasyonlar
Gıda ve İlaç Dairesi’nin genel merkezi, Silver Spring, Maryland’de, Montgomery County içindeki 10903 New Hampshire Avenue adresindeki White Oak Kampüsü’nde yer almaktadır. Montgomery ve Prince George’s Bölgelerine yayılan 670 dönümlük Federal Araştırma Merkezi’nin bir parçası olan bu alan, ajansın genel merkez programlarının ve personelinin çoğu için merkezi bir konsolidasyon noktası olarak işlev görmektedir.[39][40]
Kampüs, operasyonel ve bilimsel faaliyetleri desteklemek üzere tasarlanmış, toplam 3,1 milyon kiralanabilir metrekarelik on ofis binası ve dört laboratuvar binasından oluşmaktadır. Geliştirme, 1990 FDA Yeniden Canlandırma Yasası kapsamında yetkilendirilmiş, inşaat ve genişlemeler ise ödenekler ve 2017 FDA Yeniden Yetkilendirme Yasası dahil olmak üzere sonraki mevzuatlar aracılığıyla Genel Hizmetler İdaresi tarafından yönetilmiştir. Aralık 2018’de onaylanan bir ana plan, verimliliği artırmak için daha fazla konsolidasyonu özetlemektedir. Önemli tesisler, 330.000 metrekarelik özel bir yapıda İlaç Değerlendirme ve Araştırma Merkezi’ne ve Bina 66’da Cihazlar ve Radyolojik Sağlık Merkezi’ne ev sahipliği yapmaktadır.[39][41][42]
Genel merkezdeki temel operasyonlar, Komiserlik Ofisi altında merkezileştirilen idari gözetim, politika koordinasyonu ve düzenleyici inceleme süreçlerini kapsar. Operasyonlar Ofisi, kurum genelinde idari işlevlere rehberlik etmek için planlama, analiz ve karar desteği dahil olmak üzere görev destek hizmetleri sunarak çok önemli bir rol oynar. Ayrıca FDA tarafından düzenlenen ürünler için acil durum hazırlığı ve müdahalesini koordine eder, güvenlik politikalarını uygular ve operasyonel bütünlüğü korumak için etik rehberliği sağlar. Bu faaliyetler, farmasötiklerin, biyolojiklerin, tıbbi cihazların ve gıda güvenliğinin değerlendirilmesi için merkezler arası işbirliğini kolaylaştırarak ajansın düzenleyici yetkisini destekler.[43]
Araştırma ve Uzmanlaşmış Merkezler
1971’de kurulan ve Jefferson, Arkansas’ta bulunan Ulusal Toksikolojik Araştırma Merkezi (NCTR), FDA’nın Washington, D.C. metropol alanı dışındaki birincil özel araştırma tesisi olarak hizmet vermektedir.[44] NCTR, gıdalar, ilaçlar, tıbbi cihazlar ve kozmetikler dahil olmak üzere düzenlenen ürünlerin güvenliği ve etkinliği konusundaki FDA düzenleyici kararlarını destekleyen veriler üretmek için hakemli araştırmalar yürütür; toksikolojik mekanizmalar, öngörücü toksikoloji ve nanoteknoloji ve kişiselleştirilmiş tıp gibi ortaya çıkan risklere odaklanır.[45] Bölümleri arasında moleküler toksikoloji, sistem biyolojisi ve hesaplamalı toksikolojiye ayrılmış olanlar bulunur ve kimyasal maruziyetlerden kaynaklanan olumsuz sağlık etkilerinin gelişmiş modellenmesine olanak tanır.[46]
NCTR’ye ek olarak FDA, ürün kalitesini, güvenliğini ve tutarlılığını sağlamak için yenilikçi farmasötik üretim teknolojilerini değerlendiren Gelişmiş Üretim Araştırma Tesisi (AMRF) gibi düzenleyici merkezlerine ve ofislerine entegre edilmiş uzmanlaşmış tesisler sürdürmektedir.[47] Özel Laboratuvarlar ve Yaptırım Desteği Ofisi, yaptırım eylemlerini desteklemek için adli kimya ve eser kirletici tespiti dahil olmak üzere düzenleyici zorluklar için hızlı analitik çözümler sağlayan laboratuvarlar işletmektedir.[26]
FDA ağı altında koordine edilen saha bilim laboratuvarları, düzenleyici bilimi desteklemek için uygulamalı araştırma ve testler yürütür; Ulusal Adli Kimya Merkezi tağşiş edilmiş ürünler için karmaşık numuneleri analiz ederken, Irvine ve Denver laboratuvarları sırasıyla tıbbi ürünlere ve insan/hayvan dokularına odaklanır.[48] Bu laboratuvarlar, kalıntı analizi, mikrobiyal testler ve ürün doğrulama için son teknoloji ekipmanlar kullanarak pazar sonrası gözetim ve salgın soruşturmalarına katkıda bulunur.[48]
FDA ayrıca, doğrudan FDA operasyonel kontrolü olmadan inovasyonu teşvik ederek, gelişmiş analitikler, alternatif test yöntemleri ve halk sağlığı tehditleri gibi öncelikli alanları ele almak için üniversite ortaklıklarını finanse eden Düzenleyici Bilim ve İnovasyon Mükemmeliyet Merkezleri (CERSI’ler) gibi programlar aracılığıyla kurum dışı araştırmaları da destekler.[49] Benzer şekilde, Dijital Sağlık Mükemmeliyet Merkezi, bir tıbbi cihaz olarak yazılım ve dijital terapötikler üzerine araştırmaları ilerleterek gelişmekte olan teknolojiler için kanıta dayalı politikaları teşvik eder.[50] Bu girişimler toplu olarak, FDA’nın en son bilimi düzenleyici çerçevelere entegre etme kapasitesini artırır, ancak ajans performans raporlarında kaynak kısıtlamaları ve kurum içi ile kurum dışı çabaların önceliklendirilmesi not edilmiştir.[51]
Bölgesel ve Uluslararası Ofisler
FDA’nın Amerika Birleşik Devletleri’ndeki bölgesel operasyonları, öncelikli olarak, belirlenmiş coğrafi bölgelerde denetimleri, soruşturmaları, yaptırım eylemlerini ve ithalat işlemlerini denetleyen Düzenleyici İşler Ofisi (ORA) altındaki bölge ofisleri ağı aracılığıyla yürütülmektedir.[52] 2024 itibarıyla sayıları yaklaşık 20 olan bu ofisler, yerleşik birimler, laboratuvarlar ve ithalat istasyonları tarafından desteklenerek gıda, ilaç, tıbbi cihaz ve diğer ürünlerin yerelleştirilmiş düzenleyici gözetimini sağlar.[53] Örnekler arasında Georgia ve Florida gibi güneydoğu eyaletlerini kapsayan Atlanta Bölgesi, Orta Batı’ya hizmet veren Chicago Bölgesi, Pasifik ithalat faaliyetlerini yürüten Los Angeles Bölgesi ve kuzeydoğu uyumluluğunu yöneten New York Bölgesi yer almaktadır.[54]
Bölge ofisleri, eyalet ve yerel ajanslarla koordine olarak kontamine ithalatlar veya tağşiş edilmiş ürünler gibi halk sağlığı tehditlerine hızlı müdahaleyi kolaylaştırır; örneğin, Güneydoğu İthalat Bölgesi, Miami ve Savannah gibi limanlardaki girişleri işler.[52] ORA, ithalat operasyonlarını büyük limanlar ve bölgelerle uyumlu beş bölüme ayırarak, yılda alınan 10 milyondan fazla ithalat sevkiyatının taranmasında verimliliği artırır.[52] Federal Gıda, İlaç ve Kozmetik Yasası uyarınca ajansın ülke çapındaki yetkisini ele almak için kurulan bu merkezi olmayan yapı, saha düzeyinde yaptırımı vurgulayarak merkezi genel merkez işlevleriyle tezat oluşturur.[53]
Uluslararası alanda FDA, artan yurtdışı ithalatları arasında denizaşırı üretim tesislerini denetlemek, tedarik zincirlerini izlemek ve standartları uyumlu hale getirmek için 2008’de yabancı noktalar kurmaya başlayan Küresel Politika ve Strateji Ofisi’nin Küresel Operasyonlar Ofisi (OGO) aracılığıyla sınırlı ama stratejik bir ayak izi sürdürmektedir.[55] Önemli ofisler arasında; yüksek hacimli ilaç ve gıda ihracatçılarına odaklanan Pekin’deki Çin Ofisi; jenerik ilaç üreticilerini hedefleyen Mumbai’deki Hindistan Ofisi; AB ile düzenleyici uyum için Brüksel, Belçika’daki Avrupa Ofisi; ve bölgesel veterinerlik ve insan ürün güvenliğini denetlemek için Mexico City ve Santiago, Şili’de alt ofisleri bulunan, merkezi San José, Kosta Rika’da olan Latin Amerika Ofisi yer almaktadır.[56] ABD merkezli uzmanların görev yaptığı bu noktalar, yılda 1.000’den fazla yabancı denetim yürütür ve Uluslararası Uyum Konseyi gibi girişimlerde işbirliği yapar, ancak eleştirmenler kaynak kısıtlamalarının kapsamı küresel tesislerin %1’inden azıyla sınırladığını belirtmektedir.[55] Yerel bölgelerin aksine, uluslararası ofisler, 2008’de Çin kaynaklı heparin kontaminasyon krizi gibi durumlarda pazar öncesi denetimleri ve acil durum müdahalelerini önceliklendirir.[55]
Tarihsel Gelişim
Kökenler ve Erken Mevzuat (1906-1937)
Amerika Birleşik Devletleri’nde federal gıda ve ilaç düzenlemesinin kökenleri, tağşiş edilmiş veya yanlış markalanmış gıda, içecek ve ilaçların eyaletler arası sevkiyatını yasaklayan, 30 Haziran 1906’da yürürlüğe giren ve Başkan Theodore Roosevelt tarafından imzalanan Saf Gıda ve İlaç Yasası’na dayanmaktadır.[57] Genellikle Wiley Yasası olarak adlandırılan bu mevzuat, 1882’den beri ABD Tarım Bakanlığı’nın (USDA) Kimya Bürosu’nun Baş Kimyageri olan ve 1902’den itibaren gıda koruyucularının güvenliğini insan gönüllüler üzerinde test etmek için “Zehir Ekibi” deneylerini yürüterek reform için kamu ve bilimsel destek oluşturan Harvey Washington Wiley tarafından savunulmuştur.[58] Yasanın uygulanması 1 Ocak 1907’de, personel sayısı 110’dan 146’ya çıkan ve bütçesi 1912’ye kadar 155.000 dolardan 963.780 dolara yükselerek ihlalcilerin ilk kovuşturmalarını mümkün kılan Kimya Bürosu altında başladı.[58] Yasa, pazar öncesi onaydan ziyade pazar sonrası denetime odaklanmış, etiketleme yanlışlıkları veya kontaminasyon yoluyla tağşiş veya yanlış markalamanın kanıtlanmasını gerektirmiş, ancak kanıtlanmamış tedavi iddialarını ele almamıştır.[57]
1906 yasasındaki sınırlamalar erken dönemde ortaya çıkmıştır; bu durum, yaptırımı daha geniş terapötik etkinlik yerine içerikler hakkındaki yanlış beyanlarla sınırlayan 1911 tarihli U.S. v. Johnson Yüksek Mahkeme kararıyla örneklendirilmiştir.[57] Buna yanıt olarak Kongre, 23 Ağustos 1912’de Sherley Değişikliği’ni kabul ederek yasakları ilaç etiketlerindeki yanlış veya hileli tedavi iddialarını kapsayacak şekilde genişletti, ancak yine de dolandırma kastının her vaka için ayrı ayrı kanıtlanmasını talep etmesi yaptırımı zorlaştırdı.[59][57] Ek iyileştirmeler arasında paket içeriğinin net bir şekilde etiketlenmesini zorunlu kılan 1913 Gould Değişikliği ve katkı maddelerini yasaklamak için bunlardan kaynaklanan fiili zararın gösterilmesini gerektiren 1914 U.S. v. Lexington Mill kararı yer alıyordu.[57] Wiley, agresif taktikleri ve endüstri muhalefeti üzerindeki iç çatışmaların ardından 15 Mart 1912’de istifa etti, ancak Büro düzenleyici çabalarına USDA gözetimi altında devam etti.[58]
Organizasyonel evrim, dönemin özel bir ajansa doğru ilerleyişine damgasını vurdu. 1927’de Kimya Bürosu bölündü ve düzenleyici işlevler, araştırmadan ayrı olarak yaptırımı yürütmek üzere Gıda, İlaç ve İnsektisit İdaresi’ni (FDIA) oluşturdu.[57] FDIA, Temmuz 1930’da Tarım Ödenek Yasası ile Gıda ve İlaç İdaresi (FDA) olarak yeniden adlandırıldı ve USDA altında kalırken mevcut adını oluşturdu; eş zamanlı olarak McNary-Mapes Değişikliği, FDA’ya konserve gıdalarda (et ve süt ürünleri hariç) kalite ve kap doluluk standartları belirleme yetkisi verdi.[4][57]
1930’lara gelindiğinde, 1906 çerçevesinin yetersizlikleri—özellikle zorunlu güvenlik testlerinin yokluğu—revizyon çağrılarına yol açtı ve FDA, yıllarca duraklayan yasa tasarılarından sonra 1933’te tam bir revizyon önerdi.[57] Bu baskı, bir Massachusetts firmasının sülfanilamid antibiyotiğinin sıvı formülasyonunu, çözücü olarak toksik dietilen glikol kullanarak pazarladığı ve mevcut yasa kapsamında herhangi bir güvenlik kanıtı gerekmeksizin çoğu çocuk 107 kişinin ölümüyle sonuçlanan 1937 Elixir Sulfanilamide trajedisinin ardından yoğunlaştı.[57] Olay, ilaç düzenlemesindeki sistemik boşlukları ortaya çıkardı ve gevşek gözetim ile önlenebilir zarar arasındaki nedensel bağları vurgulayarak kapsamlı reform desteğini canlandırdı.[57]
Genişleme ve Temel Reformlar (1938-1962)
1937’deki Elixir Sulfanilamide felaketi, bir ilaç taşıyıcısı olarak kullanılan toksik bir çözücüden çoğu çocuk olmak üzere 100’den fazla kişinin ölmesiyle, 1938 öncesi ilaç düzenlemesindeki kritik boşlukları ortaya çıkardı ve kongre eylemini tetikledi.[57] Yanlış markalanmış gıdalar ve etkisiz ilaçlar konusundaki devam eden endişelerle birleşen bu olay, 25 Haziran 1938’de Federal Gıda, İlaç ve Kozmetik (FD&C) Yasası’nın kabul edilmesine yol açtı.[60] Mevzuat, FDA’nın yetkisini 1906 Saf Gıda ve İlaç Yasası’nın tağşiş ve yanlış markalama odağının ötesine önemli ölçüde genişleterek, üreticilerin eyaletler arası pazarlamadan önce yeni bir ilacın güvenliğine dair kanıtları ve önerilen etiketlemeyi ajansa sunmasını zorunlu kıldı.[61] Ayrıca kozmetikleri ve tıbbi cihazları ilk kez federal denetim altına aldı, önceden haber verilmeksizin fabrika denetimlerini zorunlu kıldı ve güvenli kullanım için yeterli talimatlar ve tehlikeli maddeler için uyarılar içeren doğru etiketlemeyi şart koştu.[57]
1938 Yasası’nın uygulanması, FDA’nın bütçesinin 1938’de yaklaşık 1,3 milyon dolardan 1949’da 6 milyon doların üzerine çıkmasıyla organizasyonel büyümeyi tetikledi ve II. Dünya Savaşı sonrası ekonomik toparlanma ve artan tüketici ürün hacimleri arasında genişletilmiş hükümleri uygulamak için personel genişlemesine olanak sağladı.[57] Önemli ara reformlar arasında, insülin saflığının ve gücünün 1941’de ayrı bir yetki altında sertifikalandırılması ve ardından savaş zamanı üretim kalitesi sorunlarını ele almak için 1945’te benzer standartların penisilin ve diğer antibiyotiklere genişletilmesi yer aldı.[57] 1951 Durham-Humphrey Değişikliği, reçeteli ilaçları reçetesiz satılanlardan ayırarak ilaç sınıflandırmasını daha da geliştirdi ve profesyonel gözetim gerektirenler için “Dikkat: Federal yasa reçetesiz dağıtımı yasaklar” gibi etiketler gerektirerek erişim ve tekrar dolum üzerindeki pazar sonrası kontrolleri artırdı.[57] Ek olarak, 1954 ve 1958 değişiklikleri, güvenlik verilerine dayalı tolerans seviyeleri belirleyerek gıdalardaki pestisit kalıntılarını ele alırken, kimya endüstrisinin büyümesiyle teşvik edilen 1958 Gıda Katkı Maddeleri Değişikliği, dozu ne olursa olsun kanserojenleri yasaklayan Delaney Maddesi de dahil olmak üzere kasıtlı katkı maddeleri için pazar öncesi güvenlik kanıtını zorunlu kıldı.[57]
Dönem, Avrupa’da onaylanan ancak ABD’de FDA incelemecisi Frances Oldham Kelsey tarafından yetersiz güvenlik verileri nedeniyle engellenen ilacın binlerce Avrupalı bebekte ciddi doğum kusurlarına neden olduğu talidomid trajedisine yanıt olarak yürürlüğe giren 10 Ekim 1962 tarihli Kefauver-Harris Değişiklikleri ile doruğa ulaştı.[59] Bu reformlar, üreticilerin yeni ilaç onayları için “yeterli ve iyi kontrollü araştırmalar” yoluyla hem güvenliği hem de etkinliği kanıtlamalarını gerektirerek kanıt yükünü değiştirdi ve satışlardan önce FDA pazar öncesi onayını zorunlu kıldı.[59] Ayrıca klinik çalışmalarda bilgilendirilmiş onam gerekliliklerini getirdiler, reçeteli ilaç reklam düzenlemesini Federal Ticaret Komisyonu’ndan FDA’ya devrettiler ve 1938 ile 1962 arasında onaylanan tüm ilaçların geriye dönük etkinlik incelemelerini yönettiler; bu da kanıtlanmış faydaları olmadığı için bu ürünlerin yaklaşık üçte birinin geri çekilmesiyle sonuçlandı.[59] Bu, düzenleyici titizlikte, sadece zararın yokluğu yerine terapötik değerin nedensel kanıtını önceliklendiren çok önemli bir gelişmeye işaret ediyordu.[62]
Modernizasyon ve Zorluklar (1962-2000)
10 Ekim 1962’de yürürlüğe giren Kefauver-Harris İlaç Değişiklikleri, ilaç üreticilerinin katılımcılardan alınan bilgilendirilmiş onam ile “yeterli ve iyi kontrollü araştırmalar” (klinik deneyler dahil) yoluyla yeni ilaçlar için hem güvenliği hem de etkinliği kanıtlamalarını zorunlu kılarak çok önemli bir modernizasyona işaret etti.[59] Avrupa’da binlerce doğum kusuruna neden olan ancak ABD’de FDA incelemecisi Frances Kelsey tarafından engellenen talidomid krizine verilen bu yanıt, aynı zamanda 1938 ile 1962 arasında onaylanan ilaçlar için geriye dönük etkinlik incelemelerini de zorunlu kıldı ve 1970 yılına kadar etkisiz 1.000’den fazla ürünün piyasadan çekilmesi veya yeniden etiketlenmesiyle sonuçlandı.[59] [63] Bu değişiklikler FDA gözetimini güçlendirdi ancak kaynakları zorladı, çünkü ajans yeterli personel işe almak için finansmandan yoksundu, bu da 1960’ların sonlarında ortalama 2-3 yıla varan onay birikimlerine yol açtı.[64]
Sonraki on yıllar, AIDS salgını da dahil olmak üzere artan halk sağlığı baskıları arasında nadir hastalıkları, jenerik rekabeti ve inceleme gecikmelerini ele almak için hedeflenen reformlara tanık oldu. 1983 Yetim İlaç Yasası, 200.000’den az Amerikalıyı etkileyen durumlar için geliştirmeyi teşvik etmek amacıyla yedi yıllık pazar münhasırlığı, klinik maliyetlerin %50’sine kadar vergi kredisi ve protokol yardımı sağlayarak 2000 yılına kadar 284 yetim ilaç onayına ulaştı.[65] [66] 1984 İlaç Fiyat Rekabeti ve Patent Dönemi Restorasyon Yasası (Hatch-Waxman), jenerikler için kısaltılmış yeni ilaç başvurusu yolu kurarak, tam denemeler yerine biyoeşdeğerlik gerektirdi ve aynı zamanda düzenleyici gecikmeleri telafi etmek için orijinal patentleri beş yıla kadar uzattı; bu, jenerik pazar payını 1984’te %19’dan 2000’e kadar %44’e çıkardı.[67]
1990’lara gelindiğinde, FDA bütçesinin sorumluluklar biyolojikler, cihazlar ve gıda güvenliğine genişlerken yıllık yaklaşık 1 milyar dolarda sabit kalmasıyla kronik yetersiz finansman, gecikmeleri şiddetlendirdi; yeni ilaç incelemeleri ortalama 30 ay sürerken, AIDS aktivistleri 1990’da FDA genel merkezi önünde kanıtlanmamış tedavilere daha hızlı erişim için protesto düzenledi.[68] 1992 Reçeteli İlaç Kullanıcı Ücreti Yasası (PDUFA), 600 ek personeli finanse etmek için beş yıl içinde 332 milyon dolarlık endüstri ücretine yetki vererek, güvenlikten ödün vermeden öncelikli inceleme sürelerini 1996’ya kadar 10 aya indirdi, zira onay sonrası geri çekilmeler düşük kaldı.[69] [70] 21 Kasım 1997 tarihli Gıda ve İlaç İdaresi Modernizasyon Yasası (FDAMA) ile yeniden yetkilendirilen ve genişletilen bu önlemler, ciddi durumlar için hızlı yol atamaları, münhasırlığı altı ay uzatan pediatrik çalışma teşvikleri ve ücretlere bağlı performans hedefleri getirerek 2000 yılına kadar 100’den fazla hızlı yol talebini işleme koydu.[71] [72] Yine de zorluklar devam etti; bunlar arasında, 1994 Diyet Takviyesi Sağlık ve Eğitim Yasası uyarınca birçok ürünün pazar öncesi incelemeden muaf tutulması nedeniyle etiket dışı tanıtım ve takviye düzenlemesi üzerine devam eden davaların kanıtladığı gibi, ücret bağımlılığının endüstri esaretine ve düzensiz yaptırıma yol açma riski eleştirileri yer alıyordu.[68]
21. Yüzyıl Reformları ve Krizler (2000-2025)
FDA, 2000’lerin başında önemli ilaç güvenliği zorluklarıyla karşı karşıya kaldı. Bu durum, Eylül 2004’te rofecoxib’in (Vioxx) artan kardiyovasküler risklerle ilişkilendirilmesi ve tahmini 27.000 ila 140.000 kalp krizine katkıda bulunmasının ardından piyasadan çekilmesiyle örneklendi.[57] Rosiglitazon (Avandia) ile benzer endişeler ortaya çıktı ve gelişmiş pazar sonrası izleme gerekliliklerini gündeme getirdi. 1997’den 2001’e kadar 10 reçeteli ilacın öncelikle güvenlik nedenleriyle geri çekildiği -sekizi kadınlar için daha büyük risk oluşturan- bir modelin parçası olan bu olaylar, bir Hükümet Hesap Verebilirlik Ofisi analizinde belirtildiği gibi onay öncesi ve sonrası gözetimdeki boşlukları vurguladı.[73]
Buna yanıt olarak, 2007 FDA Değişiklikler Yasası (FDAAA), ajansın yüksek riskli ilaçlar için risk değerlendirme ve azaltma stratejileri (REMS) talep etme, pazar sonrası çalışmaları zorunlu kılma ve klinik çalışma kaydı ile sonuçların açıklanmasını dayatma yetkisini genişletti.[57] Bu mevzuat, aksine kanıtlara rağmen düşük kötüye kullanım potansiyeli iddialarıyla 1995 yılında FDA tarafından onaylanan oksikodon gibi opioidler için yetersiz etiketleme dahil olmak üzere skandalların ortaya çıkardığı eksiklikleri ele aldı. Bu durum, reçeteli opioid kaynaklı ölümlerin 1999’da 3.442’den 2009’da 15.000’in üzerine çıktığı bir salgını körükledi.[8] Amerikan Tabipler Birliği’nin etik dergisinden analizler de dahil olmak üzere eleştirmenler, FDA’nın Gıda, İlaç ve Kozmetik Yasası’nı uygulamadaki eksikliklerinin ve üretici verilerine aşırı güveninin yanlış kullanıma nedensel olarak katkıda bulunduğunu savundu, ancak ajans daha sonra REMS ve aşırı doz önleme çerçevelerini uyguladı.[74]
Opioid krizi 2010’larda da devam etti. FDA’nın opioid olmayan alternatifleri ve etiket güncellemelerini özetleyen 2017 ifadesi gibi eylemlerine rağmen, 2020 HHS Genel Müfettişlik Ofisi raporu, REMS’in yanlış kullanımı engellemedeki etkinliğinin belirsiz olduğunu buldu.[75][76] 2012 ve 2017’deki gibi yenilenen Reçeteli İlaç Kullanıcı Ücreti Yasası (PDUFA) yetkilendirmeleri, güvenlik iyileştirmelerini dahil ederken daha hızlı incelemeleri finanse etti, ancak ilaç kıtlığı yoğunlaştı. 2012 yılına kadar FDA denetimlerinin steril enjekte edilebilir üretim kapasitesinin %30’unu kapatması, kemoterapi ve antibiyotikler için tedarik sorunlarını şiddetlendirdi.[77]
13 Aralık 2016’da yasalaşan 21. Yüzyıl Tedavileri Yasası, Kanser “Moonshot” projesi için 1,8 milyar dolar, BRAIN Girişimi için 1,3 milyar dolar yetkilendirerek ve cihazlar için gerçek dünya kanıtı ve rejeneratif tıp ileri tedavi ataması gibi esnek onay yolları sunarak inovasyonu hızlandırmayı amaçladı; ayrıca FDA’ya inceleme personeli için işe alma esnekliği tanıdı.[78] Destekçiler bunu hız ile güvenceleri dengelemek olarak görürken, karşıtlar kanıt standartlarını sulandırdığını ve titiz doğrulamadan ziyade endüstri erişimini önceliklendirebileceğini savundu.[79]
COVID-19 pandemisi, 2020’den itibaren teşhisler, tedaviler ve aşılar için acil kullanım yetkilendirmelerini (EUA) tetikledi. Warp Speed Operasyonu kapsamında hızlı dağıtım sağlandı ve Pfizer-BioNTech gibi mRNA aşıları, faz 3 denemelerinin semptomatik enfeksiyona karşı %95 etkinlik göstermesinin ardından Ağustos 2021’e kadar tam onay aldı.[80] Destekleyici doz yetkilendirmeleri, VAERS aracılığıyla advers olay raporlamasındaki şeffaflık ve algılanan düzenleyici esaret üzerine tartışmalar ortaya çıktı, ancak FDA verileri aşı güvenliği profillerini doğruladı ve nadir görülen miyokardit risklerinin öncelikle genç erkeklerde olduğunu belirtti.[81] 2025 yılına gelindiğinde, azalan halk katılımı arasında ajans, sonbahar kullanımı için monovalent JN.1 soyu aşılarını onayladı ancak rutin önerileri 65 yaş üstü yetişkinler veya yüksek riskli bireylerle sınırladı ve düşük riskli gruplarda şiddetli sonuçların azaldığına dair kanıtlarla uyumlu olarak daha geniş kapsamlı EUA’ları iptal etti.[82][83]
Tedarik zinciri kırılganlıkları, 2022 bebek maması kriziyle doruğa ulaştı. Abbott Nutrition’ın Michigan tesisindeki bakteriyel kontaminasyon, ABD arzının %40-50’sini etkileyen kapanmalara, geri çağırmalara ve kıtlıklara yol açtı; FDA denetimleri Cronobacter ve Salmonella ortaya çıkardı ve bu durum dört firmanın %80 pazar payına sahip olduğu pazar yoğunlaşmasıyla daha da kötüleşti.[84] Ajans, ithalat için Savunma Üretim Yasası’nı devreye soktu ve 2023-2025 yıllarında çeşitlendirilmiş üretim ve besin incelemeleri dahil olmak üzere dayanıklılığı artırmak için stratejiler yayınladı, ancak eleştirmenler kalıcılığı tesis yeniden başlatmalarındaki düzenleyici gecikmelere bağladı.[85] 2024-2025’te 300’den fazla aktif olan devam eden ilaç kıtlıkları, kalite yaptırımı ve ithalat bağımlılığından kaynaklanan kronik sorunları vurguladı.[77] 2025’teki FDA Modernizasyon Yasası 3.0 gibi önerilen reformlar, inovasyonu hesap verebilirlikle dengeleme tartışmaları arasında klinik denemeleri modernize etmeyi ve hayvan testlerini azaltmayı amaçlamaktadır.[86]
Düzenleyici Kapsam
Gıda ve Diyet Ürünleri
Gıda ve İlaç Dairesi (FDA), Amerika Birleşik Devletleri’ndeki çoğu yerli ve ithal gıda ürününün güvenliği, etiketlenmesi ve bileşimi üzerinde birincil yetkiye sahiptir. Buna et, kümes hayvanları ve ABD Tarım Bakanlığı tarafından düzenlenen belirli yumurta ürünleri ile Alkol ve Tütün Vergisi ve Ticaret Bürosu tarafından denetlenen alkollü içecekler dahil değildir.[87] Federal Gıda, İlaç ve Kozmetik Yasası (FD&C Yasası) uyarınca ajans, tağşiş edilmiş veya yanlış markalanmış gıdaların satışını yasaklar; tağşişi zararlı maddelerle kontaminasyon, güvensiz katkı maddeleri veya ürünü sağlığa zararlı hale getiren koşullar olarak tanımlar.[88] 2011 tarihli FDA Gıda Güvenliği Modernizasyon Yasası (FSMA), insan gıdası tesisleri için tehlike analizi ve risk temelli önleyici kontrolleri, tedarik zinciri programlarını ve yabancı tedarikçi doğrulamasını zorunlu kılarak önleyici tedbirlere doğru bir geçişi işaret etti ve tam uygulama 2024’e kadar aşamalı olarak gerçekleştirildi.[89]
Gıda etiketleme gereklilikleri, bilinçli tüketici seçimlerini sağlamak için içerikler, alerjenler ve beslenme hakkında doğru bilgileri garanti eder. 2016’da güncellenen ve 1 Ocak 2021’e kadar zorunlu uyum gerektiren Besin Değerleri etiketi; porsiyon büyüklüğü, kalori, toplam yağ, doymuş yağ, trans yağ, kolesterol, sodyum, toplam karbonhidrat, diyet lifi, toplam şeker (ilave şekerler dahil), protein ve D vitamini ile potasyum gibi seçili vitamin ve minerallerin beyanını zorunlu kılar.[90] Temel gösterim panelleri, kimlik beyanını, net miktarı ve üretici ayrıntılarını içermelidir; içerik listeleri ise azalan baskınlık sırasına göre görünür ve 2004 Gıda Alerjen Etiketleme ve Tüketici Koruma Yasası uyarınca alerjenler vurgulanır.[91] Bu kurallar paketlenmiş gıdalar için geçerlidir ve yıllık satış eşiği 500.000 doların altındaki küçük işletmeler için muafiyetler bulunur.[92]
Renkler, tatlandırıcılar, koruyucular ve işleme yardımcıları dahil olmak üzere gıda katkı maddeleri, nitelikli uzmanlar tarafından bilimsel verilere veya 1958 öncesi gıdalarda tarihsel güvenli kullanıma dayanarak maddeyi güvenli kabul etmedikçe (Genel Olarak Güvenli Kabul Edilen – GRAS), pazar öncesi FDA onayı gerektirir.[93] GRAS belirlemeleri, endüstri tarafından kendi kendine onaylama veya FDA’ya gönüllü bildirim yoluyla gerçekleşebilir; FDA bunu inceler ve itiraz edebilir. 2023 itibarıyla, FDA’nın GRAS Bildirim envanteri 1.000’den fazla bildirimi listelemektedir, ancak eleştirmenler kendi kendine sertifikalandırma sürecinin yeterli gözetimden yoksun olduğunu ve potansiyel olarak doğrulanmamış maddelerin pazara girmesine izin verdiğini savunmaktadır.[94] Onaylanan katkı maddeleri, toksikoloji, metabolizma ve maruz kalma seviyelerini değerlendiren güvenlik değerlendirmelerinden geçer ve olumlu güvenlik belirlemeleri izin verilen maksimum seviyeleri belirtir.
Diyeti takviye etmek için tasarlanan vitaminler, mineraller, bitkiler, amino asitler ve diğer bileşenleri kapsayan diyet takviyeleri, 1994 tarihli Diyet Takviyesi Sağlık ve Eğitim Yasası (DSHEA) kapsamında gıdaların bir alt kümesi olarak düzenlenir. Bu yasa, FD&C Yasası’nı değiştirerek güvenlik veya etkinlik için pazar öncesi FDA onayını engellemiştir.[95] Üreticiler, ürün güvenliğini, doğru etiketlemeyi ve iyi üretim uygulamalarını (GMP’ler) sağlamaktan sorumludur ve yeni diyet bileşenleri (NDI’ler) için pazarlamadan en az 75 gün önce FDA’ya güvenlik kanıtlarını içeren bildirimde bulunmaları gerekir; bildirimde bulunulmaması veya güvenliğin kanıtlanmaması FDA itirazına yol açabilir.[96] İlaçların aksine, takviyeler hastalıkları teşhis ettiğini, tedavi ettiğini, iyileştirdiğini veya önlediğini iddia edemez, ancak yapı/işlev iddialarına (örneğin, “bağışıklık sağlığını destekler”) doğru ve kanıtlanmış olmaları koşuluyla izin verilir ve 30 gün içinde zorunlu FDA bildirimi gerekir.[97] FDA’nın Gıda Güvenliği ve Uygulamalı Beslenme Merkezi, MedWatch aracılığıyla advers olay raporlaması dahil olmak üzere pazar sonrası gözetim yoluyla yaptırımı denetler, ancak DSHEA kapsamındaki yasal sınırlar, beyan edilmemiş ilaçlar veya ağır metaller gibi sorunlar nedeniyle son yıllarda yılda 1.000’den fazla diyet takviyesi geri çağırmasıyla, kontamine veya tağşiş edilmiş ürünlere izin verdiği gerekçesiyle eleştirilmiştir.[98][99]
Yaptırım mekanizmalari arasında tesis denetimleri (yıllık 10.000’den fazla yerli ve 1.000 ithalat odaklı), uyarı mektupları, el koymalar, ihtiyati tedbirler ve Raporlanabilir Gıda Kaydı aracılığıyla koordine edilen gönüllü geri çağırmalar yer alır.[24] 2020 ile 2025 arasında, salatalıklardaki Salmonella (2024-2025’te birden fazla eyaleti etkileyerek 20 milyon poundun üzerinde geri çağırmaya yol açtı) ve süt ürünlerindeki Listeria (2024) gibi salgınlara yönelik önemli eylemler gerçekleştirildi. Ayrıca, 2022’de Abbott Nutrition gibi tesislerdeki kontaminasyona bağlı bebek maması kıtlıkları, gelişmiş mikrobiyal test kurallarını gündeme getirdi.[100] FDA, salgın soruşturmalarında Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri ile işbirliği yaparak, yıllık yaklaşık 48 milyon gıda kaynaklı hastalığı Salmonella ve E. coli gibi patojenlere atfetmekte ve FSMA ilerlemelerine rağmen tedarik zinciri gözetimindeki süregelen zorlukları vurgulamaktadır.[89]
Farmasötikler ve Biyolojikler
Gıda ve İlaç Dairesi’nin İlaç Değerlendirme ve Araştırma Merkezi (CDER), reçeteli ilaçlar, reçetesiz satılan ilaçlar ve jenerik ilaçlar dahil olmak üzere farmasötik ürünlerin güvenli, etkili ve kalite standartlarına uygun olarak üretilmesini sağlamak için düzenler.[101] CDER, yaklaşık 10.000 reçeteli ilaç ürününü denetler ve klinik öncesi ve klinik verilere dayanarak faydaların risklerden ağır bastığını doğrulamak için yeni ilaç başvurularını değerlendirir.[102] Bu, yıllık onaylanan farmasötiklerin çoğunluğunu oluşturan küçük moleküllü ilaçları içerir.
Biyolojik Değerlendirme ve Araştırma Merkezi (CBER), canlı organizmalardan türetilen ve hem Federal Gıda, İlaç ve Kozmetik Yasası hem de Halk Sağlığı Hizmeti Yasası kapsamında düzenlenen aşılar, kan ürünleri, gen tedavileri, hücresel tedaviler ve alerjenler gibi biyolojiklerden sorumludur.[16][103] Biyolojikler, genellikle canlı hücreleri içeren karmaşık üretim süreçleri nedeniyle farmasötiklerden farklıdır ve bu da katı saflık, potens ve güvenlik değerlendirmelerini gerektirir.[104]
Farmasötikler için onay, güvenlik ve etkinliği göstermek amacıyla araştırma amaçlı yeni ilaç (IND) başvurularından, aşamalı klinik deneylerden (I-III) ve üretim bilgilerinden elde edilen verileri derleyen Yeni İlaç Başvurusu’nun (NDA) sunulmasını gerektirir.[105] FDA, NDA’ları standart incelemeler için 10 ay veya öncelikli olanlar için 6 ay içinde inceler; kullanıcı ücretleri, Reçeteli İlaç Kullanıcı Ücreti Yasası kapsamında hızlandırılmış süreçleri finanse eder.[106] Biyolojikler için, Biyolojik Lisans Başvurusu (BLA) benzer bir amaca hizmet eder, eyaletler arası ticarete izin verir ve biyolojik değişkenlik nedeniyle partiden partiye tutarlılığa odaklanır.[107]
2024 yılında CDER, 50 yeni ilacı onayladı; bunların %56’sı öncelikli inceleme aldı ve %36’sı ciddi durumlar için geliştirmeyi hızlandırmak üzere çığır açan tedavi olarak belirlendi.[108] Küçük moleküller bu onayların %62’sini oluşturarak, onkoloji ve nadir hastalıklar gibi alanlarda biyolojiklerin büyümesine rağmen devam eden hakimiyetlerini vurguladı.[109] CBER, aşılar ve tedaviler dahil olmak üzere çok sayıda biyolojik ürünü onayladı ve ürün bütünlüğünü korumak için onay sonrası üretim değişikliklerine sürekli vurgu yaptı.[110]
Hem farmasötikler hem de biyolojikler için pazar sonrası gözetim, MedWatch aracılığıyla zorunlu advers olay raporlamasını, risk değerlendirme ve azaltma stratejilerini (REMS) ve onaydan sonra zarar sinyallerini tespit etmek için veritabanları aracılığıyla aktif izlemeyi içerir.[111][112] FDA, uzun vadeli güvenlik veya yetersiz temsil edilen popülasyonlardaki belirsizlikleri ele almak için onayların %70-80’i için ek çalışmalar gibi pazarlama sonrası taahhütler talep edebilir.[113] Denetimler ve mevcut iyi üretim uygulamaları (CGMP), ihlallerin geri çağırmalara veya geri çekilmelere yol açmasıyla devam eden uyumluluğu sağlar.[114]
Tıbbi Cihazlar ve Radyasyon Ürünleri
Cihazlar ve Radyolojik Sağlık Merkezi (CDRH), Amerika Birleşik Devletleri’nde halkın kullanımı için güvenli ve etkili olduklarından emin olmak amacıyla tıbbi cihazları ve radyasyon yayan elektronik ürünleri düzenler. Tıbbi cihazlar, bandajlar gibi basit öğelerden yapay kalp kapakçıkları gibi karmaşık teknolojilere kadar uzanan, hastalığın teşhisi, tedavisi, hafifletilmesi veya önlenmesi için kullanılan aletleri, aparatları, makineleri, implantları ve in vitro reaktifleri içerir. CDRH, pazar öncesi incelemeler, kuruluş kaydı ve pazar sonrası gözetim mekanizmaları aracılığıyla hastaları korurken öngörülebilir düzenleyici yollarla inovasyonu kolaylaştırır.[115][116]
Tıbbi cihazlar, 1976 Tıbbi Cihaz Değişiklikleri ile değiştirilen Federal Gıda, İlaç ve Kozmetik Yasası uyarınca üç risk temelli kategoriye ayrılır: Yalnızca genel kontrollere (örneğin, iyi üretim uygulamaları, etiketleme ve çoğu için pazar öncesi bildirim muafiyetleri) tabi düşük riskli cihazlar için Sınıf I; genel ve özel kontroller (örneğin, performans standartları, pazar sonrası gözetim) gerektiren orta riskli cihazlar için Sınıf II; ve genellikle klinik veriler de dahil olmak üzere bilimsel kanıtlarla güvenlik ve etkinliği göstermek için genel kontroller artı pazar öncesi onay (PMA) gerektiren yüksek riskli cihazlar için Sınıf III. FDA, kardiyovasküler ve ortopedik gibi 16 uzmanlık panelinde 1.700’den fazla jenerik cihaz türü tanımlamıştır.[117][118][119]
Pazar öncesi yollar şunları içerir: CDRH tarafından incelenen başvuruların çoğunluğunu oluşturan, yasal olarak pazarlanan bir referans cihaza önemli ölçüde eşdeğer olduğunu gösteren Sınıf I ve II cihazlar için 510(k) izni; Sınıf III cihazlar için, önemli klinik çalışmalar gerektirebilen ayrıntılı incelemeler içeren PMA; ve uygun bir referansı olmayan yeni düşük ila orta riskli cihazlar için De Novo süreci, önceki pazar örnekleri olmadan Sınıf I veya II’ye sınıflandırmaya izin verir. Pazar sonrası, FDA, geri çağırmaları, güvenlik iletişimlerini ve yaptırım eylemlerini etkinleştirmek için şüpheli ölümler, ciddi yaralanmalar ve arızalar hakkında yıllık iki milyondan fazla rapor alan tıbbi cihaz raporlamasını (MDR) zorunlu kılar. Son veriler itibarıyla MDR’lerin %80’inde bulunan benzersiz cihaz tanımlama (UDI), izleme için gereklidir.[120][121][122]
| Cihaz Sınıfı | Risk Seviyesi | Düzenleyici Kontroller | Tipik Örnekler | Birincil Pazar Öncesi Yol |
|---|---|---|---|---|
| Sınıf I | Düşük | Genel (örn. kayıt, etiketleme, GMP) | Dil basacakları, elastik bandajlar | Genellikle pazar öncesi incelemeden muaftır[123] |
| Sınıf II | Orta | Genel + özel (örn. rehberlik belgeleri, test standartları) | Elektrikli tekerlekli sandalyeler, cerrahi örtüler | 510(k) izni[116] |
| Sınıf III | Yüksek | Genel + PMA (bilimsel inceleme, klinik veriler) | Kalp pilleri, implante edilebilir defibrilatörler | Pazar öncesi onay[121] |
CDRH tarafından yönetilen Elektronik Ürün Radyasyon Kontrol Programı, elektromanyetik, partikül veya sonik radyasyon gibi kaynaklardan gereksiz maruziyeti önlemek için Federal Gıda, İlaç ve Kozmetik Yasası’nın V. Bölümü uyarınca radyasyon yayan elektronik ürünleri yönetir. Buna tıbbi röntgen sistemleri, lazer ürünleri, mikrodalga fırınlar, televizyonlar ve cep telefonları dahildir; üreticilerin performans standartlarına uyumu belgelendirmeleri, iki yıl boyunca kalite kontrol kayıtlarını tutmaları ve önemli yaralanma riski yaratabilecek kusurları veya uyumsuzlukları bildirmeleri gerekir. Tıbbi cihazların aksine, bu ürünler genellikle pazar öncesi onaydan geçmez ancak uyumsuz ürünler için ithalat uyarıları da dahil olmak üzere elektronik ürün radyasyon kontrol düzenlemelerine uymak zorundadır.[124][125][126]
Tütün, Kozmetik ve Veteriner Ürünleri
FDA’nın tütün ürünleri üzerindeki yetkisi, Aile Sigara Önleme ve Tütün Kontrol Yasası’nın A Bölümü olarak 2009’da yürürlüğe giren Aile Sigara Önleme ve Tütün Kontrol Yasası’ndan kaynaklanmaktadır; bu yasa, ajansa sigara, sigara tütünü, kendi sarılan tütün ve dumansız tütünün üretimi, dağıtımı, pazarlaması ve satışını düzenleme yetkisi vermiştir.[127] 2016 yılında FDA, elektronik nikotin dağıtım sistemleri (ENDS), purolar, pipo tütünü ve belirli çözünebilir ve jel ürünleri kapsayacak şekilde bu yetkiyi bir deeming (kapsama alma) kuralı ile genişletti ve bunları yeni veya değiştirilmiş riskli ürünler için Pazar Öncesi Tütün Ürün Başvuruları (PMTA’lar) gibi pazar öncesi inceleme gerekliliklerine tabi tuttu.[128] 2022 itibarıyla yapılan değişiklikler, sentetik nikotin de dahil olmak üzere herhangi bir kaynaktan gelen nikotin içeren ürünlerin FDA gözetimini netleştirdi.[128] Ajans, etiketleme, reklam kısıtlamaları, içerik ifşası ve gençlerin erişim sınırlarını uygular; buna Ağustos 2024’te yayınlanan ve Aralık 2024’te yürürlüğe giren, 21 yaşın altındaki bireylere satışı yasaklayan nihai kural da dahildir.[129] Ocak 2025’te FDA, bağımlılık potansiyelini düşürmek amacıyla sigara ve belirli yanıcı tütün ürünlerindeki nikotin seviyelerini minimal veya bağımlılık yapmayan eşiklere indirmek için bir ürün standardı önerdi ve bunun gençlerin başlaması ve ENDS ile ikili kullanım üzerindeki etkilerini değerlendirdi.[130]
Federal Gıda, İlaç ve Kozmetik Yasası (FD&C Yasası) kapsamındaki kozmetik düzenlemesi, renk katkı maddeleri hariç olmak üzere çoğu ürün veya içerik için pazar öncesi onay gerektirmez; üreticilerin test ve kayıt tutma yoluyla güvenlik kanıtlamasından sorumlu olmasını sağlar ve FDA müdahalesini tağşiş edilmiş (örneğin, kontamine veya zararlı) veya yanlış markalanmış ürünlere karşı pazar sonrası yaptırımla sınırlar.[131] Aralık 2022’de yürürlüğe giren 2022 Kozmetik Düzenlemesinin Modernizasyonu Yasası (MoCRA), pazar öncesi onay getirmeksizin güvenlik gözetimini artırmak için tesis kaydı, içerik ayrıntılarıyla ürün listeleme, ciddi olaylar için 15 gün içinde advers olay raporlaması ve iyi üretim uygulamalarını (GMP’ler) zorunlu kılarak 1938’den bu yana yapılan ilk büyük güncellemeyi işaret etti.[132] Uygulama, advers olaylara halkın erişimi için Eylül 2025’te bir güvenlik raporlama panosunu ve kayıtlar hakkında nihai rehberliği içermektedir.[133] Son eylemler, kontaminasyon endişelerinin ardından talk içeren kozmetiklerde asbest test yöntemlerini standartlaştıran Aralık 2024 tarihli önerilen kural ve onaylanmamış renk katkı maddeleri veya etiket dışı kullanımlar için 2025’teki uyarı mektupları gibi belirli riskleri ele almaktadır.[134] FDA, proaktif denetimler için sınırlı kaynaklar arasında gönüllü uyumu vurgulayarak, bakteri veya mantar gibi patojenler yoluyla ürünleri zararlı hale getirebilecek mikrobiyal kontaminasyonu izler.[135]
FDA’nın 1982’de kurulan Veterinerlik Tıbbı Merkezi (CVM), insan tüketimini etkileyebilecek gıda üreten hayvanlardaki kalıntılar da dahil olmak üzere güvenliği, etkinliği ve uygun etiketlemeyi sağlamak için hayvan ilaçlarını, ilaçlı yemleri ve hayvan gıdalarını denetler.[136] Yeni hayvan ilaçları, reçeteli, reçetesiz veya Veteriner Yem Direktifi (VFD) ilaçları olarak sınıflandırılarak Yeni Hayvan İlaç Başvuruları (NADA’lar) yoluyla onay gerektirir; Ocak 2017’de uygulanan VFD’ler, dirençle mücadele etmek için yemlerdeki tıbbi açıdan önemli antimikrobiyalleri veteriner gözetimiyle sınırlar.[137] CVM, Amerikan Yem Kontrol Yetkilileri Birliği (AAFCO) tarafından tanımlanan bileşenler için yaptırıma ilişkin Ekim 2024 kılavuzu gibi güncellemelerle, güvensiz katkı maddelerini yasaklayarak ve besin yeterliliğini sağlayarak hayvan yemlerini mevcut iyi üretim uygulamaları altında düzenler.[138] Son gelişmeler arasında, köpek kalp yetmezliği tedavisi için torsemide’in Mayıs 2024’te şartlı onayı ve netliği ve güvenlik bilgilerini iyileştirmek için hayvan ilacı etiketlemesine yönelik önerilen düzenlemeler yer almaktadır.[139] Ekim 2024’te CVM, hayvanlar için gen tedavileri gibi yenilikçi tedavilere yönelik artan talepler arasında incelemeleri kolaylaştırmak için ilaç değerlendirme ofislerini yeniden düzenledi.[140] Onay sonrası gözetim, zoonotik risklerden hayvan sağlığını ve kamu güvenliğini korumak için advers olayları ve antimikrobiyal kullanımı izler.[141]
Canlı Organizmalar ve Gelişen Teknolojiler
ABD Gıda ve İlaç Dairesi (FDA), Federal Gıda, İlaç ve Kozmetik Yasası uyarınca genetiği değiştirilmiş (GE) bitkilerden ve hayvanlardan elde edilen gıdaları düzenler ve ABD Tarım Bakanlığı (USDA) ve Çevre Koruma Ajansı (EPA) ile koordineli bir çerçeve aracılığıyla geleneksel muadilleriyle aynı güvenlik standartlarını karşılamalarını sağlar.[142] 1992’de FDA, GE bitki gıdalarının doğası gereği güvensiz olmadığını ve güvenlik değerlendirmeleri için önemli ölçüde eşdeğerlik ilkesine dayanarak yalnızca yeni maddeler veya alerjenler içeriyorlarsa pazar öncesi bildirim gerektirdiğini belirten bir politika oluşturdu.[143] Geliştiriciler genellikle FDA ile gönüllü istişarelerde bulunur, kompozisyon, beslenme ve toksisite hakkında veri sunar; 2024 itibarıyla mısır, soya fasulyesi ve pamuk gibi GE ürünleri için 140’tan fazla istişare, geleneksel ılahta bulunanların ötesinde benzersiz tehlikeler tanımlanmadan tamamlanmıştır.[144]
GE hayvanları için FDA, kasıtlı genomik değişiklikleri (IGA’lar) yeni hayvan ilaçları olarak sınıflandırır ve 2008 tarihli taslak kılavuzda ana hatlarıyla belirtilen ve 2017’de Endüstri Kılavuzu #187’de kesinleşen risk temelli bir yaklaşımla hayvan sağlığına, insan gıdası güvenliğine ve çevreye yönelik riskleri değerlendirir.[145] İlk onay Kasım 2015’te, Chinook somonundan bir büyüme hormonu geni ve bir okyanus balığı promotörü ile tasarlanmış, geleneksel somon için 30 aya karşılık 18 ayda pazar boyutuna daha hızlı büyümesini sağlayan transgenik Atlantik somonu AquAdvantage somonu için geldi; FDA, tüketim için güvenli, besinsel olarak eşdeğer ve çevresel kaçışı önlemek için kara tabanlı tesisler aracılığıyla muhafaza edildiğini belirledi.[146] Sonraki onaylar arasında, kalıtsal IGA’ların hedef dışı etkileri potansiyeline vurgu yapan sürekli gözetim ile genişletilmiş üretim için 2018 ek başvurusu yer almaktadır.[147]
Gıda üretimi için bitkilerde genom düzenleme (örneğin, CRISPR-Cas9) gibi gelişmekte olan teknolojiler, Şubat 2024 kılavuzunda yeniden teyit edildiği üzere, FDA’nın 1992 Yeni Bitki Çeşidi (NPV) politikasına tabidir; bu politika, istenmeyen mutasyonlar veya alerjenler gibi yeni riskler ortaya çıkmadıkça, düzenlenmiş ve GE bitkileri ayırt etmeksizin aynı istişare sürecini uygular.[148] Yabancı DNA içermeyen, geleneksel ıslahı taklit eden hedefli silme veya eklemelere sahip olanlar da dahil olmak üzere düzenlenmiş ürünlerden elde edilen gıdalar, zorunlu inceleme gerektirmez, bu da inovasyonu teşvik ederken süreç temelli düzenleme yerine ampirik güvenlik verilerini önceliklendirir.[149]
FDA ayrıca, pazar öncesi güvenlik incelemeleri için 2019 tarihli resmi bir anlaşma kapsamında USDA’nın Gıda Güvenliği ve Denetim Servisi ile işbirliği yaparak kültürlenmiş hayvan hücrelerinden elde edilen insan gıdalarını da denetler.[150] Mart 2023’te FDA, Upside Foods’un hücre kültürü tavuğu için ilk istişaresini tamamladı ve hücre bankaları, büyüme ortamları ve nihai ürün saflığını değerlendirdikten sonra üretim sürecinden kaynaklanan hiçbir güvenlik endişesi olmadığını doğruladı; bunu GOOD Meat izledi ve Haziran 2023’te sınırlı ticari satış için USDA etiketleme onaylarını mümkün kıldı.[151] 2025 yılına gelindiğinde, kümes hayvanları ve diğer türler için ek istişareler, birçok protokolde genetik eklemelerin olmaması nedeniyle GE onaylarından farklı olarak, mikrobiyal kontaminasyon risklerine ve bileşimsel eşdeğerliğe odaklanan vaka bazında bir değerlendirmenin altını çizmektedir.[152]
Programlar ve Girişimler
Acil Durum Yetkilendirmeleri ve Karşı Önlemler
Federal Gıda, İlaç ve Kozmetik Yasası’nın 564. Bölümünde yer alan Acil Durum Kullanım Yetkilendirmesi (EUA) hükmü, FDA’ya, yeterli, onaylanmış alternatiflerin bulunmadığı ve bilinen ve potansiyel faydaların mevcut kanıtlara dayanarak risklerden ağır bastığı ilan edilmiş halk sağlığı acil durumlarında, onaylanmamış tıbbi ürünlerin veya onaylanmış ürünlerin onaylanmamış kullanımlarının yetkilendirilmesi yetkisini verir.[153] Bu mekanizma, tipik olarak pandemiler, biyoterörizm veya kimyasal, biyolojik, radyolojik ve nükleer (CBRN) ajanları içeren tehditleri gerekçe göstererek Sağlık ve İnsan Hizmetleri Bakanı’ndan bir beyan gerektirir.[154] EUA’lar geçicidir ve sağlayıcılar ve alıcılar için, tam onaylara kıyasla eksik uzun vadeli güvenlik verileri gibi sınırlamaları özetleyen zorunlu bilgi formlarını içermelidir.[155]
2004 Proje BioShield Yasası ile yürürlüğe giren EUA çerçevesi, 11 Eylül sonrası biyoterörizm endişelerinin ortaya çıkardığı boşlukları ele aldı ve Stratejik Ulusal Stok’ta depolanan tıbbi karşı önlemler için -2024 yılına kadar 12 milyar doları aşan- tedarik finansmanı sağladı.[156][157] Proje BioShield, anında pazar ihtiyacı olmasa bile hükümet satın alımını garanti ederek, şarbon aşıları (örneğin, tam onaylı ancak EUA emsalleri olan BioThrax) ve akut radyasyon sendromu için Neupogen gibi radyasyon karşı önlemleri gibi CBRN tehditleri için ürünlerin geliştirilmesini teşvik eder.[158] 2006 yılında kurulan Biyomedikal İleri Araştırma ve Geliştirme Kurumu (BARDA), toplu dağıtım için ölçeklenebilirliğe odaklanarak bunları kamu-özel ortaklıkları yoluyla hızlandırmak için FDA ile işbirliği yapar.[159]
Erken uygulamalar, ortaya çıkan bulaşıcı hastalıklar için teşhis ve tedavileri içeriyordu; örneğin, 2005’te kuş gribi karşı önlemleri ve 2009’da H1N1 domuz gribi aşıları ve antiviralleri için EUA’lar verildi ve pandemi sırasında 100’den fazla ürün yetkilendirildi.[160] 2014’teki Ebola salgını sırasında FDA, kontrollü deneyler üzerindeki etik kısıtlamalar nedeniyle hayvan modelleriyle desteklenen sınırlı insan verilerine dayanarak BioFire FilmArray gibi teşhisler ve ZMapp monoklonal antikorları gibi tedaviler için EUA’lar verdi.[161] 2016’daki Zika virüsü yanıtı, hızlı saha testini mümkün kılmak için sırasıyla 13 Mayıs ve 17 Haziran’da Hologic’in Aptima ve altona’nın RealStar RT-PCR gibi testleri için EUA’lar gördü.[161]
COVID-19 pandemisi, 27 Mart 2020’de yürürlüğe giren HHS beyanlarıyla en kapsamlı EUA dağıtımına işaret etti; ventilatörler, teşhisler (örneğin, 1 Mayıs 2020’de Bio-Rad SARS-CoV-2 ddPCR), 1 Mayıs 2020’de remdesivir gibi tedaviler ve 11 Aralık 2020’de Pfizer-BioNTech ve 18 Aralık 2020’de Moderna gibi aşılar dahil olmak üzere 2025’e kadar 800’den fazla ürün için yetkilendirme sağlandı.[154][162] Bu kararlar, etkinlik son noktalarının karşılandığını gösteren geçici Faz 3 verilerine dayanıyordu, ancak eleştirmenler, tam biyolojik lisans başvuruları için gereken yıllara kıyasla kısa vadeli takibe (örneğin, aşı kardiyovasküler olay izlemesi için ortalama iki ay) güvenildiğini belirtti.[163] Acil durum sonrası iptaller 2023’te başladı; belirli monoklonal antikorlar gibi seçili öğeler için tam onaylara geçiş yapılırken, diğerleri varyant etkisizliği veya risklerle ilgili ortaya çıkan veriler nedeniyle sona erdi.[164] FDA kılavuzu, yeni kanıtların fayda-risk profilini değiştirmesi durumunda EUA’ların iptal edilebilir olmasıyla birlikte sürekli gözetimi vurgulamaktadır.[165]
Pazar Sonrası Gözetim ve Güvenlik İzleme
Gıda ve İlaç Dairesi (FDA), onaylanmış ilaçların, biyolojiklerin, tıbbi cihazların ve diğer düzenlenen ürünlerin güvenliğini ve etkinliğini piyasaya sürüldükten sonra izlemek için pazar sonrası gözetim yürütür ve onay öncesi testler sırasında tanımlanmayan advers olayları veya riskleri tespit etmeyi amaçlar.[111] Bu süreç, üreticilerden, sağlık profesyonellerinden ve tüketicilerden gelen zorunlu ve gönüllü raporlamaların yanı sıra elektronik sağlık kayıtlarından ve talep veritabanlarından veri analizi de dahil olmak üzere pasif ve aktif gözetim yöntemlerinin bir kombinasyonuna dayanır.[166] 2023 mali yılında FDA, sistemleri genelinde 1,5 milyondan fazla advers olay raporunu incelemiş ve bu da etiket güncellemeleri ve piyasadan çekme gibi eylemlere yol açmıştır.[167]
Pasif gözetim, temel olarak, MedWatch programı aracılığıyla sunulan şüpheli advers olaylar, ilaç hataları ve ürün kalitesi sorunlarının raporlarını toplayan ilaçlar ve biyolojikler için FDA Advers Olay Raporlama Sistemi (FAERS) aracılığıyla temeli oluşturur.[168] 1993 yılında kurulan MedWatch, sağlık hizmeti sağlayıcılarından ve hastalardan gönüllü raporları kabul ederken, üreticilerin ciddi olaylar için beklenmedik ciddi advers reaksiyonlar için 15 gün gibi belirtilen zaman çizelgeleri içinde zorunlu raporlar sunmaları gerekmektedir.[169] Tıbbi cihazlar için, Üretici ve Kullanıcı Tesisi Cihaz Deneyimi (MAUDE) veritabanı, arızalar, ölümler ve ciddi yaralanmaların zorunlu Tıbbi Cihaz Raporlarını (MDR’ler) toplar ve 2024 itibarıyla yıllık 1,2 milyondan fazla rapor eklenir.[170] Bu sistemler, potansiyel güvenlik sorunlarını öneren istatistiksel kalıplar olan sinyal tespitine olanak tanır, ancak ciddi olaylar için %10’dan az olduğu tahmin edilen eksik raporlama ve nedensellik onayı olmayan doğrulanmamış bireysel raporlara güvenme ile sınırlıdır.[171]
Pasif sistem sınırlamalarını ele almak için FDA, kongre yetkisi altında 2008 yılında başlatılan ve hızlı, popülasyon temelli değerlendirmeler yürütmek için 178 milyondan fazla yaşamı kapsayan 19 veri ortağından gelen verileri analiz eden Sentinel Sistemi gibi girişimler aracılığıyla aktif gözetim kullanır.[172] Sentinel Girişimi, belirli ilaçlar için kardiyovasküler risklerin değerlendirilmesi gibi proaktif sorguları destekler ve başlangıcından bu yana 200’den fazla güvenlik değerlendirmesi üretmiştir.[173] Cihazlar için, 522 Pazar Sonrası Gözetim Çalışmaları Programı, yüksek riskli cihazlar için hedeflenen çalışmaları zorunlu kılarken, BEST (Biyoresearch İzleme ve Gözetim Takibi) sistemi denetim verilerini entegre eder.[174] 2025’te, Sentinel 3.0 gibi geliştirmeler, 304 milyon dolarlık bir sözleşmeyle finanse edilerek sinyal tespit hızını artırmak için yapay zeka destekli analitikleri ve gerçek zamanlı FAERS güncellemelerini dahil etti.[175][176]
Gözetim bulguları, kara kutu uyarıları, Risk Değerlendirme ve Azaltma Stratejileri (REMS) kapsamında kısıtlı dağıtım, geri çağırmalar veya geri çekilmeler dahil olmak üzere düzenleyici yanıtları tetikler; örneğin, 2001 ile 2010 arasında, güvenlik endişeleri yeni onaylanan ilaçların yaklaşık üçte biri için pazar sonrası eylemlere yol açmış, buna FAERS sinyallerinin artan kalp krizi riskleriyle ilişkilendirmesinin ardından 2004 yılında rofecoxib’in (Vioxx) geri çekilmesi de dahildir.[177] Cihaz gözetimi de benzer şekilde eylemlere yol açmıştır; örneğin, olumsuz doku reaksiyonlarına ilişkin MAUDE raporlarının ardından 2016 yılında belirli metal-metal kalça implantlarının geri çağrılması gibi.[178] Bu mekanizmalara rağmen, 2025 analizindeki cihaz MDR’lerinin yaklaşık üçte birinin düzenleyici son tarihlerden sonra gelmesi gibi gecikmiş üretici raporlaması ve Hükümet Hesap Verebilirlik Ofisi raporlarında veri erişilebilirliği ve kaynak kısıtlamalarını eleştiren pazar sonrası çalışmaların izlenmesindeki boşluklar gibi zorluklar devam etmektedir.[179][180] Bu sınırlamalar, gelişmiş aktif gözetim entegrasyonuna duyulan ihtiyacı vurgulamaktadır, ancak pasif sistemler gönüllü eksik raporlama ve eksik nedensellik verileri gibi önyargılara karşı savunmasız kalmaya devam etmektedir.[171]
Uluslararası Uyum Çabaları
FDA, 1990’daki kuruluşundan bu yana kurucu düzenleyici bir üye olarak Beşeri Tıbbi Ürünler İçin Teknik Gerekliliklerin Uyumlaştırılması Uluslararası Konseyi’ne (ICH) katılarak ilaç kalitesi, güvenliği, etkinliği ve multidisipliner konularda uyumlu kılavuzlar geliştirmekte ve benimsemekte, böylece gereksiz testleri azaltmakta ve küresel ilaç geliştirmeyi kolaylaştırmaktadır.[181] Klinik çalışma raporları ve hamile kadınların denemelere dahil edilmesi (Ağustos 2025’te yayınlanan taslak) gibi ICH kılavuzları, Amerika Birleşik Devletleri, Avrupa ve Japonya gibi bölgelerde tutarlı standartları sağlamak için FDA düzenlemelerine entegre edilmiştir.[182][183] Bu katılım, 2015 sonrası reformlarla daha fazla küresel gözlemciyi içerecek şekilde genişlemiş, farklı ulusal politikalar yerine kanıta dayalı kriterleri önceliklendirerek daha geniş bir uyumu teşvik etmiştir.[184]
Farmasötikler için FDA, mükerrer gözetimi önlemek ve kaynakları daha yüksek riskli tesislere yeniden tahsis etmek amacıyla yabancı denetim raporlarına güvenilmesini sağlayan İyi Üretim Uygulamaları (GMP) konusunda Karşılıklı Tanıma Anlaşmaları (MRA’lar) peşinde koşmuştur.[185] ABD-AB MRA sektörel eki, beşeri farmasötikleri kapsayarak 1 Kasım 2017’de yürürlüğe girmiş ve daha sonra 2023’te veteriner ilaçlarına genişletilmiştir; anlaşma, doğrulanmış kapasite ve uyumluluk verilerine dayanarak eşdeğer GMP denetim sistemlerini tanımaktadır.[186] Benzer şekilde, ABD-İngiltere MRA’sı, Brexit sonrası 1 Ocak 2021’de yürürlüğe girmiştir, ancak Eylül 2024 tarihli bir FDA önerisi, devam eden eşdeğerlik değerlendirmeleri arasında belirli uygulama düzenlemelerini iptal etmeyi amaçlamıştır.[187][188] Bu MRA’lar karşılıklı kapasite geliştirmeyi ve veri değişimini vurgular ancak halk sağlığı güvencelerini sürdürmek için denetim sonuçlarının ampirik gösterimini gerektirir.[189]
Tıbbi cihazlarda FDA, sınıflandırma, advers olay raporlama ve tıbbi cihaz olarak yazılım (SaMD) standartlarında birleşmek için Küresel Uyum Görev Gücü’nün halefi olarak 2011’de kurulan Uluslararası Tıbbi Cihaz Düzenleyicileri Forumu’na (IMDRF) katkıda bulunur.[190] SaMD risk sınıflandırması (taslak Şubat 2024) ve küresel advers olay kodlaması (güncellenmiş 2024) gibi IMDRF belgeleri, cihaz güvenliği doğrulamasından ödün vermeden sinyal tespiti ve düzenleyici verimliliği artırmak için FDA politikalarını bilgilendirir.[191][192] FDA’nın Cihazlar ve Radyolojik Sağlık Merkezi (CDRH), 19 Eylül 2023’te, sağlam kanıtlarla desteklenen yenilikçi cihazlar için engelleri azaltmak amacıyla uluslararası verilere güvenme ve IMDRF gibi organlarla uyum stratejilerini özetleyen bir Uluslararası Uyum Stratejik Planı yayınladı.[193]
Daha geniş kapsamlı çabalar, tek tip zorunluluklar yerine bilim odaklı yakınlaşmaya odaklanan Uluslararası Kozmetik Düzenleme İşbirliği (ICCR, Ağustos 2025 itibarıyla aktif) aracılığıyla gıda güvenliği standartları ve kozmetik düzenlemesi gibi gelişmekte olan konular için yabancı düzenleyicilerle işbirliği düzenlemelerini içerir.[194][195] Bu girişimler, çabaları tekrar ettiği ve pazar erişimini geciktirdiği tahmin edilen düzenleyici parçalanmanın maliyetlerini hafifletmeyi amaçlarken, FDA uluslararası standartların yeterli ampirik titizlikten yoksun olduğu durumlarda ABD’ye özgü gereklilikleri uygulama yetkisini elinde tutar.[196][197]
Son Onaylar ve Politika Değişiklikleri (2020-2025)
COVID-19 pandemisine yanıt olarak FDA, aşı mevcudiyetini hızlandırmak için önemli bir politika değişikliği olarak Acil Durum Kullanım Yetkilendirmelerini (EUA’lar) uyguladı ve geçici klinik verilere dayanarak ciddi hastalıkları önlemede güvenlik ve etiketlilik konusunda önemli kanıtlar gösteren ürünler için tam onay gerekliliklerini atladı. İlk EUA, semptomatik enfeksiyona karşı %95 etkinlik gösteren faz 3 deneme sonuçlarının ardından 16 yaş ve üzeri bireyler için Pfizer-BioNTech COVID-19 aşısı (daha sonra Comirnaty olarak markalandı) için 11 Aralık 2020’de verildi.[198] Bunu 18 Aralık 2020’de Moderna aşısı için EUA ve 40.000’den fazla katılımcıdan alınan ek güvenlik verileriyle desteklenen 16 yaş ve üzeri kişiler için Comirnaty’nin 23 Ağustos 2021’de tam Biyolojik Lisans Başvurusu onayı izledi.[198] EUA’lar, 22 Mayıs 2025’te 2025-2026 sezonu için önerilen monovalent JN.1 soyu aşıları gibi daha genç yaş gruplarına ve varyantları hedefleyen güncellenmiş formülasyonlara genişletildi.[82] Bu eylemler, 2022 ortasına kadar ABD’de 600 milyondan fazla dozun uygulanmasını kolaylaştırdı, ancak yetkilendirme sonrası gözetim miyokardit gibi nadir advers olayları ortaya çıkararak etiket güncellemelerini tetikledi.[198]
Ciddi durumlar ve karşılanmamış ihtiyaçlar için kurulan FDA’nın hızlandırılmış onay yolu, onkoloji ve nadir hastalıklar için daha geniş bir kullanım gördü; tümör yanıt oranları gibi vekil son noktalara dayanarak onay sonrası doğrulayıcı denemeler gerektirdi. 2020’den 2025’e kadar bu durum, 7 Haziran 2021’de Alzheimer hastalığı için aducanumab (Aduhelm) gibi onaylarla sonuçlandı; bu ilaç, denemelerdeki karışık bilişsel sonuçlara rağmen amiloid plak azalmasına dayanarak onaylandı, ancak daha sonra yetersiz doğrulayıcı kanıt nedeniyle 2024’te erişimi kısıtlandı.[199] Onkolojide, sadece 2025’in 2. çeyreğinde, nadir kanserler ve baş/boyun kanserleri için hızlandırılmış mekanizmalar yoluyla 13 yeni onay gerçekleşti.[200] Genel olarak FDA, 2024’te 50 yeni ilacı onaylayarak yıllık yaklaşık 45-55 trendini sürdürdü ve idiyopatik pulmoner fibrozis ve Barth sendromu gibi durumlar için hızlandırılmış atamalardan yararlanan birçok ilaçla devam etti.[201][202]
Gıda düzenlemesinde FDA, ticari üretimi mümkün kılan bir politika dönüm noktası olarak hücre kültürü (laboratuvar üretimi) tavuk ürünleri için pazar öncesi istişareleri tamamladı. 17 Kasım 2022’de ajans, hücre bankaları, büyüme ortamı ve nihai ürün bileşimi değerlendirmelerine dayanarak Upside Foods’un tavuğunun güvenli olduğu sonucuna vardı; bunu 21 Mart 2023’te GOOD Meat’in onayı izledi.[151] Bu, ölçeklenebilirlik ve geleneksel ete besinsel eşdeğerlik konusundaki devam eden tartışmalara rağmen, Haziran 2023’te sınırlı satışlara izin veren USDA denetim hibelerinin yolunu açtı.[150]
Politika güncellemeleri arasında, tam diyet modellerini daha iyi yansıtmak için doymuş yağ limitleri gibi izole besinler yerine gıda grubu çeşitliliğini (örneğin, meyveler, sebzeler) vurgulayarak diyet kılavuzlarıyla kriterleri uyumlu hale getiren revize edilmiş “sağlıklı” besin içeriği iddialarının 28 Şubat 2025’te kesinleşmesi yer aldı.[203] Ek olarak, ajans 2025 yılında ultra nadir durumlar için incelemeleri kolaylaştırmak amacıyla geleneksel randomize denemelerin ötesinde esnek kanıt standartlarını kullanarak Nadir Hastalık Kanıt İlkelerini tanıttı.[204] Bu değişimler, 1992-2024 yılları arasındaki hızlandırılmış onkoloji onaylarının yalnızca %54’ünün tam statüye dönüşmesi gibi doğrulayıcı deneme gecikmeleri eleştirileri arasında inovasyonu güvenlikle dengelemeyi amaçladı.[205]
| Yıl | Yeni İlaç Onayları | Önemli Örnekler |
|---|---|---|
| 2020 | ~53 | Remdesivir (COVID-19 için EUA)[206] |
| 2021 | ~50 | Aduhelm (Alzheimer için hızlandırılmış)[206] |
| 2022 | ~37 | Birden fazla onkoloji ajanı[206] |
| 2023 | ~55 | Hücre kültürü gıda istişareleri[206] |
| 2024 | 50 | Semaglutide genişlemeleri[201] |
| 2025 (3. Çeyrek Sonuna Kadar) | ~30+ | Akut ağrı için Suzetrigine, onkoloji onayları[207][200] |
Bilimsel ve Araştırma Faaliyetleri
Temel Araştırma Programları
Gıda ve İlaç Dairesi’nin temel araştırma programları, gıda, ilaç, cihaz ve biyolojik ürünler gibi düzenlenen ürünlerin güvenliği ve etkinliği değerlendirmelerini bilgilendirmek için düzenleyici bilimi vurgulayan, ürün merkezleri ve uzmanlaşmış tesislerinde yürütülen kurum içi faaliyetlerden oluşur. 2007 FDA Değişiklikler Yasası kapsamında kurulan Baş Bilim İnsanı Ofisi tarafından denetlenen bu çabalar, düzenleyici karar verme süreçleri için araçlar, yöntemler ve veriler geliştirmek üzere temel, uygulamalı ve translasyonel araştırmaları entegre eder.[208][209]
Bir mihenk taşı, Ocak 1971’de yönetici emriyle FDA’nın Jefferson, Arkansas’taki birincil toksikoloji araştırma merkezi olarak kurulan Ulusal Toksikolojik Araştırma Merkezi’dir (NCTR). NCTR, toksikolojik risklerin öngörücü modellemesine, ürün güvenliğine yönelik genomik ve sistem biyolojisi yaklaşımlarına ve nanomalzemeler ve tıbbi karşı önlemler gibi gelişmekte olan teknolojilerin değerlendirmelerine odaklanır. Araştırmaları, uzun vadeli sağlık etkileri üzerine veriler, advers olay tahmini için biyoinformatik ve hayvan kullanımını azaltmak için alternatif test yöntemlerinin doğrulanmasını sağlayarak ajanslar arası ihtiyaçları destekler.[44][45][46]
Farmasötiklerde, İlaç Değerlendirme ve Araştırma Merkezi (CDER), ürün kalitesini ve biyoyararlanımı sağlamak için ilaç maddesi karakterizasyonu, safsızlık profili oluşturma ve üretim kontrolleri için analitik teknikler geliştiren Farmasötik Kalite Araştırma Ofisi aracılığıyla araştırmaları ilerletir. Bu, karmaşık jenerikler, kötüye kullanım caydırıcı formülasyonlar ve onay sonrası izleme için gerçek dünya kanıtı entegrasyonu üzerine çalışmaları içerir.[210]
Cihazlar ve Radyolojik Sağlık Merkezi (CDRH), cihaz değerlendirmesi için fiziksel bilimler, mühendislik ve biyolojiyi köprülemek üzere kurulan Bilim ve Mühendislik Laboratuvarları Ofisi (OSEL) aracılığıyla laboratuvar tabanlı araştırmalar yürütür. OSEL’in programları, güvenli inovasyonu hızlandırmak için malzeme bilimi, mekanik ve in vitro teşhislerde uzmanlaşmış bölümlerle biyouyumluluk testlerini, radyasyon dozimetrisini, görüntüleme sistemi performansını ve cihaz-doku etkileşimlerinin hesaplamalı modellemesini kapsar.[211][212]
İnsan Gıdaları Programı altında yönetilen gıda ile ilgili temel araştırmalar, kirletici risk değerlendirmesi için toksikoloji, patojen tespiti için mikrobiyoloji, katkı maddesi güvenliği için analitik kimya ve salgın tahmini için veri bilimi konularını kapsar. Bu programlar hızlı test yöntemlerini doğrular ve biyoyararlanım ve alerjenite üzerine ampirik çalışmalar yoluyla beslenme etiketlemesini destekler.[213]
Biyolojik Değerlendirme ve Araştırma Merkezi (CBER), aşılar, kan ürünleri ve gen tedavileri için düzenleyici standartları bilgilendiren araştırmacı tarafından başlatılan projeleri finanse ederek viroloji, immünoloji ve rejeneratif tıp alanlarında hedeflenen kurum içi programları sürdürür. Araştırma, biyolojik ürün tutarlılığını sağlamak için potens testlerini, tesadüfi ajan tespitini ve üretim ölçeklenebilirliğini vurgular.[214]
Veri Yönetimi ve Analitik
Gıda ve İlaç Dairesi (FDA), gıda, ilaç, cihaz ve biyolojik ürünler genelinde düzenleyici başvuruları, advers olay raporlarını ve pazar sonrası gözetim verilerini işlemek için kapsamlı veri yönetim sistemleri sürdürmektedir. Bu çabaların merkezinde, ajansın veri stratejisini denetleyen, bulut tabanlı altyapı geliştirme, birleşik bir veri platformu oluşturma ve personel arasında veri odaklı bir kültürü teşvik etme dahil olmak üzere Dijital Dönüşüm Ofisi bünyesinde kurulan Veri, Analitik ve Araştırma Ofisi (ODAR) bulunmaktadır.[215] ODAR’ın girişimleri, FDA’nın 2022 düzenleyici bilim odak alanlarında belirtildiği gibi kanıta dayalı karar vermeyi desteklemek için proaktif veri edinimi, gelişmiş kalite kontrolleri ve ileri analitik yöntemleri vurgulamaktadır.[216]
Önemli veritabanları arasında, üreticiler, sağlık hizmeti sağlayıcıları ve tüketiciler tarafından sunulan ilaçla ilgili advers olaylar, ilaç hataları ve ürün kalitesi sorunlarına ilişkin milyonlarca raporu toplayan FDA Advers Olay Raporlama Sistemi (FAERS) bulunmaktadır.[168] 2023 itibarıyla FAERS verilerine, kullanıcı dostu sorgulara ve görselleştirmelere olanak tanıyan halka açık bir pano aracılığıyla erişilebilir olup, güvenlik riskleri için sinyal tespitini hızlandırmak üzere Ağustos 2025’te gerçek zamanlı raporlama geliştirmeleri uygulanmıştır.[217][218] FAERS’i tamamlayan Sentinel Girişimi, tıbbi ürün güvenliği konusunda aktif gözetim ve hızlı sorgular yürütmek için 200 milyondan fazla hastadan gelen elektronik sağlık kayıtlarından yararlanan dağıtılmış bir ağ olarak çalışır.[172] 2008’de başlatılan ve Mini-Sentinel aşamalarıyla genişletilen Sentinel, düzenleyici eylemler için gerçek dünya kanıtı üretmek üzere TreeScan gibi kalıp algılama için modüler analitik araçlar ve standartlaştırılmış ortak veri modelleri kullanır.[219][220]
Analitik yetenekler, elektronik başvuruları kolaylaştırmak ve inceleme sürelerini azaltmak için veri formatlarını Reçeteli İlaç Kullanıcı Ücreti Yasası (PDUFA) taahhütleriyle uyumlu hale getiren İlaç Değerlendirme ve Araştırma Merkezi (CDER) Veri Standartları Programı başta olmak üzere standardizasyon çabalarıyla ilerlemiştir.[221] FDA, veri işleme için yapay zeka (AI) ve makine öğrenimini (ML) giderek daha fazla entegre etmiş, pilot uygulamalar bilimsel incelemelerde verimlilik kazanımları göstermiş ve Haziran 2025’e kadar tüm merkezlerde ajans çapında dağıtıma yol açmıştır.[222] Bu araçlar, advers olaylar için öngörücü modellemeyi, büyük veri kümelerinde otomatik sinyal tespitini ve gerçek dünya verilerinin gelişmiş entegrasyonunu desteklerken, kontrollü çalışmalardan elde edilen nedensel kanıtlara karşı AI çıktılarının doğrulanmasında zorluklar devam etmektedir.[223] 2024’te, Teşhis Veri Programı ayrıca teşhisler için veri toplamayı standartlaştırmayı, klinik karar vermede birlikte çalışabilirliği ve faydayı artırmayı amaçlamıştır.[224] Genel olarak, bu sistemler yılda petabaytlarca veriyi işleyerek 2009’dan bu yana 100’den fazla Sentinel tabanlı güvenlik değerlendirmesini bilgilendirmekte, ancak gözlemsel verilere güvenmek, karıştırıcı önyargıları azaltmak için titiz istatistiksel kontroller gerektirmektedir.[225]
İnovasyon Destek Girişimleri
Gıda ve İlaç Dairesi (FDA), güvenlik ve etkinlik standartlarını korurken ciddi karşılanmamış ihtiyaçları ele alan tedavilere erişimi hızlandırmayı amaçlayan ilaçlar, biyolojikler ve tıbbi cihazlar için hızlandırılmış düzenleyici yollar aracılığıyla inovasyonu destekler. Bunlar arasında, 1997 FDA Modernizasyon Yasası kapsamında kurulan ve karşılanmamış tıbbi ihtiyaçları ele alma potansiyeli olan ciddi durumları hedefleyen araştırma ilaçları için sık FDA etkileşimlerini ve sürekli incelemeleri kolaylaştıran, geliştirme sürelerini aylar hatta yıllar kısaltma potansiyeli olan Hızlı Yol (Fast Track) ataması yer alır.[226] Benzer şekilde, 2012 FDA Güvenlik ve İnovasyon Yasası (FDASIA) ile getirilen Çığır Açan Terapi (Breakthrough Therapy) ataması, ciddi veya yaşamı tehdit eden durumlar için mevcut seçeneklere göre önemli iyileşme sağladığına dair ön klinik kanıt gösteren ilaçlar için üst düzey yöneticilerden organizasyonel taahhüt de dahil olmak üzere yoğun FDA rehberliği sağlar.[227] Öncelikli İnceleme (Priority Review), ciddi hastalıklar için güvenlik veya etkinlikte önemli avantajlar gösteren başvurular için standart 10 aylık inceleme süresini altı aya indirir.[228] Hızlandırılmış Onay (Accelerated Approval), 1992 düzenlemeleri kapsamında yetkilendirilmiş ve sonraki yasalarla genişletilmiş olup, klinik faydayı öngörmesi muhtemel vekil son noktalara veya ara klinik sonuçlara dayanarak, onay sonrası doğrulayıcı çalışmalara bağlı olarak onaya izin verir.[228]
Tıbbi cihazlar için, Cihazlar ve Radyolojik Sağlık Merkezi (CDRH), resmi başvuru gereklilikleri olmadan çalışma tasarımları ve düzenleyici stratejiler hakkında pazar öncesi geri bildirim sunan Q-Submission Programı (eski adıyla Ön Başvuru) gibi programlar aracılığıyla güvenli ve etkili teknolojileri hastalara ulaştırmak için 2011’de başlatılan İnovasyon Girişimlerini yürütür.[229] CDRH ayrıca, kavramdan pazara düzenleyici yollar üzerinde uyum sağlamak için toplam ürün yaşam döngüsü (TPLC) danışma toplantıları da dahil olmak üzere gelişmekte olan teknolojiler için Erken Katılım Programı sağlar.[230] Küçük İşletme Yardımı programı, ücretsiz danışmanlıklar, Küçük İşletme İnovasyon Araştırması (SBIR) yoluyla hibeler ve 500’den az çalışanı olan nitelikli firmalar için feragat edilen kullanıcı ücretleri sunar.[230] Ek olarak, 2020’de kurulan Dijital Sağlık Mükemmeliyet Merkezi, siber güvenlik, AI/ML tabanlı algoritmalar ve klinik doğrulama üzerine kılavuzlar yayınlayarak bir tıbbi cihaz olarak yazılım (SaMD) ve dijital terapötiklerde inovasyonu teşvik eder.[50]
Daha geniş kapsamlı çabalar arasında, rejeneratif tıp ileri tedavi (RMAT) atamaları -yaşamı tehdit eden durumları ele alma potansiyeli gösteren hücre ve gen tedavilerini hızlandırma- ve klinik deneyleri desteklemek için gerçek dünya kanıtı (RWE) çerçeveleri için on yıl boyunca FDA’ya 500 milyon dolar tahsis eden 2016 tarihli 21. Yüzyıl Tedavileri Yasası yer almaktadır.[78] İlaç Değerlendirme ve Araştırma Merkezi’ndeki (CDER) 2017’den beri aktif olan Gelişen Teknoloji Programı (ETP), maliyetleri düşürmek ve kalite kontrolünü iyileştirmek için sürekli işleme gibi yeni üretim teknolojileri konusunda üreticilerle işbirliği yapar.[231] 2025’te FDA, FDA Modernizasyon Yasası 2.0 kapsamında, bazı durumlarda geleneksel hayvan testleri olmadan verimli ilaç geliştirme için biyobelirteçler ve uyarlanabilir tasarımlar gibi yenilikçi araçları nitelendiren kalıcı ISTAND Pilot Programını kurdu.[232] Nadir hastalıklar için, 2025’te başlatılan Nadir Hastalık İnovasyon Merkezi, 200.000’den az Amerikalıyı etkileyen durumlar için terapilerin geliştirilmesini kolaylaştırmak üzere sponsorları FDA uzmanlarıyla buluşturur.[233] Bu girişimler, 2023 yılına kadar 500’den fazla çığır açan atamayı toplu olarak desteklemiştir, ancak eleştirmenler hızlandırılmış onaylar için onay sonrası kanıt üretimindeki değişkenliği not etmektedir.[227]
Başarılar
Halk Sağlığı Korumaları ve Başarı Hikayeleri
FDA’nın titiz pazar öncesi inceleme süreçleri, en önemlisi Amerika Birleşik Devletleri’nde talidomidin yaygın kullanımını önleyerek sayısız halk sağlığı felaketini engellemiştir. 1960 yılında, FDA tıbbi incelemecisi Frances Oldham Kelsey, periferik nöropati riskleri ve hamile kadınlar ile fetüsler üzerindeki etkiler için yetersiz testler de dahil olmak üzere güvenliği konusundaki yetersiz verileri gerekçe göstererek, hamilelikte sabah bulantısı için tanıtılan bir yatıştırıcı olan talidomid başvurularını reddetti.[234] Israrı, üreticilerin baskısına rağmen ilacın onaylanmasını engelledi; zira 1957’den beri pazarlandığı Avrupa’da 10.000’den fazla çocuğu etkileyen ciddi doğum kusurları -fokomeli gibi- raporları ortaya çıkıyordu.[235] Bu eylem, ABD’yi benzer bir trajediden kurtardı -Kelsey’nin titizliğine atfedilen sıfır talidomid kaynaklı ABD doğum kusuru ile- ve yeni ilaçlar için hem güvenlik hem de etkinlik kanıtını zorunlu kılan 1962 Kefauver-Harris Değişiklikleri’ne önayak oldu.[236]
Gıda güvenliğinde, FDA’nın denetim ve geri çağırma mekanizmaları, kontamine ürünleri hızla tanımlayıp ticaretten kaldırarak salgınları defalarca kontrol altına almıştır. Örneğin, Salmonella soruşturmaları sırasında, FDA’nın Cezai Soruşturmalar Ofisi, on binlerce kontamine yumurtanın kaldırılmasına yol açan yerinde değerlendirmeler yürütmüş, böylece daha fazla dağıtımı durdurmuş ve hastalık risklerini azaltmıştır.[237] Tarihsel emsaller arasında, ülke çapında bir botulizm salgınının ardından 1973’te konserve mantarların geri çağrılması yer alır; bu, ABD’nin ilk büyük gıda geri çağırmasıdır ve o zamandan beri benzer kontaminasyon olaylarının tırmanmasını önleyen protokoller oluşturmuştur.[238] Gelişmiş izlenebilirlik ve firma bildirimleri gibi salgın sonrası stratejilerle desteklenen bu çabalar, gıda kaynaklı hastalık insidans oranlarında on yıllar içinde bir düşüşe katkıda bulunmuştur; FDA tarafından düzenlenen geri çağırmalar, aksi takdirde akut halk sağlığı tehditleri oluşturacak süt ürünleri, sığır eti ve deniz ürünleri gibi ürünlerdeki tağşişi ele almıştır.[239][240]
FDA’nın 2009 Aile Sigara Önleme ve Tütün Kontrol Yasası’ndan bu yana uygulanan tütün ürünleri düzenlemeleri, pazarlamayı kısıtlayarak, uyarı etiketlerini zorunlu kılarak ve azaltılmış risk iddialarını denetleyerek halk sağlığını güçlendirmiş ve ABD’de sigara içme yaygınlığının 2005’te %20,9’dan 2021’de %11,5’e düşmesiyle uyumlu olmuştur.[241] Bu düzenleyici çerçeve, gençlerin başlamasını engellemiş ve bırakmayı desteklemiş, azalan maruziyetle bağlantılı daha düşük akciğer kanseri ve kardiyovasküler hastalık oranlarıyla kanıtlandığı üzere tütüne bağlı ölümlerde azalma ile ilişkilendirilmiştir.[241] Ek olarak, 2015’te nalokson burun spreyi gibi hayat kurtarıcı müdahalelerin onaylanması, opioid aşırı dozlarının hızlı bir şekilde tersine çevrilmesini sağlamış ve yaygın bulunabilirliğin topluluk ve ilk müdahale ekiplerinin erişimi yoluyla yılda binlerce ölümü önlediği kabul edilmiştir.[242]
Tıbbi Gelişmelerin Kolaylaştırılması
FDA’nın ilaç onay süreci, klinik deneyler yoluyla güvenlik ve etkinliği doğrulayarak karşılanmamış tıbbi ihtiyaçları ele alan tedavilerin pazara girişini sağlamış, halkın güvenini ve yeniliklerin yaygın olarak benimsenmesini teşvik etmiştir.[106] 2013’ten 2022’ye kadar FDA, yılda ortalama 43 olmak üzere 428 yeni ilacı onayladı; bunların %40’ı sınıfında ilk olarak belirlendi ve terapötik alanlarda sonraki araştırmaları teşvik eden yeni mekanizmalara işaret etti.[243] Çoğunlukla klinik faydayı gösteren önemli denemelerle desteklenen bu onaylar, kanser, nadir hastalıklar ve bulaşıcı hastalıklar gibi durumlar için tedavi seçeneklerini genişletti.[244]
1992’de kurulan Hızlandırılmış Onay programı gibi hızlandırılmış yollar, onay sonrası doğrulayıcı çalışmaların gerekli olması koşuluyla, klinik faydayı öngören vekil son noktalara dayanarak ciddi durumlar için ilaçlara daha erken erişimi kolaylaştırdı.[199] 1992’den 2024’e kadar 344 hızlandırılmış onayın analizi, %54’ünün tam onaya dönüştüğünü ve özellikle tam onay sürelerinin yüksek etkili tedaviler için daha kısa olduğu onkolojide, birçok durumda doğrulanmış etkinliği gösterdi.[205] Örneğin, 1992’den 2022’ye kadar antikanser endikasyonları için 166 hızlandırılmış onay, klinik deneylerde %90’ın üzerinde yanıt oranlarına ulaşarak BCR-ABL kinazı hedefleyerek kronik miyeloid lösemi yönetimini dönüştüren 2001’deki imatinib (Gleevec) gibi ilaçları içeriyordu.[245] Çığır Açan Terapi atamaları, geliştirme ve inceleme sürelerini daha da azalttı ve çalışmalar öncelikli tedaviler için zaman çizelgelerinden birkaç ay tasarruf edildiğini gösterdi.[246]
Tarihsel emsaller, FDA’nın önleyici tıbbı ölçeklendirmedeki rolünü vurgulamaktadır; örneğin, güvenliğini ve etkinliğini doğrulayan büyük ölçekli saha denemelerinin ardından Jonas Salk’ın inaktif çocuk felci aşısının 1955’te lisanslanması, 1970’lere kadar ABD’de hastalığın neredeyse tamamen ortadan kaldırılmasına katkıda bulunmuştur.[247] Daha yakın zamanda, kalıtsal retina distrofisi için 2017’de voretigene neparvovec (Luxturna) ile başlayan gen tedavilerinin onayları, somatik hücre müdahalelerine öncülük etmiş ve sonraki genişlemeler daha önce seçeneği olmayan durumlar için tedavileri mümkün kılmıştır. 2024’te FDA, idiyopatik pulmoner fibrozis ve diğer yetim endikasyonlardaki yeni tedaviler gibi onayları vurgulayarak, uzatılmış sağkalım ve semptom giderme yoluyla önemli halk sağlığı etkileri öngördü.[201] Bu mekanizmalar, zorlu son noktalarla ilişkili vekil sonuçları doğrulayarak ve yüksek riskli araştırmalara yatırımı teşvik ederek inovasyonu toplu olarak hızlandırdı.[248]
Ekonomik ve Küresel Etkiler
FDA’nın düzenleyici çerçevesi, gıda, tıbbi ürünler ve tütün için yıllık 2,8 trilyon dolarlık tüketici harcamasını oluşturan ürünlerin güvenliğini ve etkinliğini sağlayarak ABD ekonomisinin önemli bir bölümünü destekler; bu, Amerikalı tüketiciler tarafından harcanan her doların yaklaşık 20 sentini temsil eder.[249] Bu gözetim, 2022’de 800 milyar doların üzerinde doğrudan çıktı üreten biyofarmasötik sektörünün büyümesini kolaylaştırırken, iş yaratma ve tedarik zinciri faaliyetleri dahil olmak üzere doğrudan, dolaylı ve uyarılmış etkiler yoluyla 1,65 trilyon doları aşan daha geniş bir ekonomik etkiyi destekler.[250] FDA, bu pazarlara olan halk güvenini koruyarak, endüstrinin üretim, dağıtım ve ilgili hizmetler dahil olmak üzere ABD genelinde 1,1 trilyon dolardan fazla toplam ekonomik çıktıya katkıda bulunmasıyla araştırma ve geliştirmeye sürekli yatırım yapılmasını sağlar.[251]
Küresel olarak, FDA’nın standartları, 2020’de kamu ve özel harcamalarda 528 milyar dolar değerindeki ABD ilaç pazarının ölçeği nedeniyle önemli bir etkiye sahiptir; bu da onu dünyanın en büyük tek pazarı ve uluslararası düzenleyiciler için fiili bir ölçüt haline getirmektedir.[252] Birçok düşük ve orta gelirli ülke, ilaçlara ve aşılara erişimi hızlandırmak, mükerrer incelemeleri azaltmak ve güvenliği tehlikeye atmadan pazar girişini hızlandırmak için FDA onaylarından yararlanır.[253] Ajansın farmasötik kalite ve denetimler konusundaki işbirlikleri de dahil olmak üzere uluslararası uyum çabaları, yabancı üretim tesislerinin artık ABD ilaç tedarikinin %50’sinden fazlasını oluşturduğu küresel tedarik zincirlerinin hizalanmasına yardımcı olmuş, birbirine bağlı bir ekonomide ticaret verimliliğini ve dayanıklılığı artırmıştır.[196][254]
Eleştiriler ve Tartışmalar
Düzenleyici Gecikmeler ve İnovasyonun Boğulması
FDA’nın farmasötikler ve tıbbi cihazlar için pazar öncesi onay süreçleri, keşiften pazara kadar olan toplam geliştirme sürelerinin genellikle 12 yılı aşması ve başarılı ürün başına maliyetlerin 1 milyar doları geçmesiyle önemli zaman ve finansal yükler getirmektedir; bu durumun başlıca nedeni 1962 Kefauver-Harris Değişiklikleri gibi yasalar kapsamında zorunlu kılınan aşamalı klinik deneylerdir.[255][256] Bu uzun süreler, klinik öncesi testleri, insan deneylerinin üç aşamasını ve düzenleyici incelemeyi kapsar; bu sırada girilen projelerin yalnızca yaklaşık %10’u nihayetinde onay aldığından yüksek yıpranma oranları arasında umut verici tedaviler hastalara ulaşamayabilir, bu da riskten kaçınan yatırımcıları ve uzun geliştirme döngülerini sürdürecek sermayeden yoksun daha küçük kuruluşları caydırır.[257]
Ampirik analizler, düzenleyici katılık ve inceleme gecikmelerinin, firmaların onay belirsizlikleri beklenen maliyetleri getiriyle orantılı olmayan bir şekilde artırdığında Ar-Ge yatırımlarını azaltarak yanıt vermesiyle, inovasyon teşviklerinin azalmasıyla ilişkili olduğunu göstermektedir.[258] Örneğin, 1960’lardan itibaren getirilen artırılmış onay öncesi gereklilikler, yeni kimyasal varlık tanıtımlarının daha yavaş oranlarıyla ilişkilendirilmiş, ekonometrik modeller bu yavaşlamanın bir kısmını sponsorların fiyatlandırma yoluyla gecikme kaynaklı kayıpları telafi edememesine bağlamıştır.[259] Tıbbi cihazlarda, kapsamlı klinik veriler gerektiren Sınıf III onayları, aylık ortalama 1,3 milyon dolarlık gecikme maliyetine neden olarak pazar pencerelerinin dar olduğu artımlı inovasyonlar için engelleri artırmaktadır.[260]
Özellikle biyoteknoloji girişimleri, sınırlı finansman ufuklarının standart yeni ilaç başvuruları için yaklaşık 12 aylık medyan Faz III sonrası inceleme süreleriyle çatışması nedeniyle bu zaman çizelgelerinden kaynaklanan boğucu etkilerle karşı karşıyadır; bu da bazılarının uluslararası yollara yönelmesine veya son FDA operasyonel aksaklıkları ve kaçırılan son tarihler arasında ABD merkezli stratejilerden vazgeçmesine neden olmaktadır.[261][262] Fırsat maliyeti çerçeveleri bu sürüklenmeyi daha da ölçmekte, gecikmiş onaylardan kaynaklanan trilyonlarca dolarlık kaybedilen toplumsal faydayı tahmin etmekte, buna yeni terapi bulunabilirliğindeki durgunluklar sırasında daha az etkili alternatiflere yönelme de dahildir.[263] Destekçiler bu tür bir titizliğin zararları önlediğini savunurken, düzenleyici varyasyondan elde edilen nedensel kanıtlar, belirsizliğin yüksek potansiyelli ancak kaynak kısıtlı yenilikçilerin girişini caydırması nedeniyle çığır açan arayışlarda net düşüşler olduğunu göstermektedir.[264]
Endüstri Esareti ve Kullanıcı Ücreti Çatışmaları
1992’de yürürlüğe giren Reçeteli İlaç Kullanıcı Ücreti Yasası (PDUFA), Gıda ve İlaç Dairesi’nin (FDA) ilaç başvurusu yapan ilaç şirketlerinden ücret toplamasına yetki verir ve bu fonlar incelemecilerin işe alınmasına ve onayların hızlandırılmasına ayrılır.[33] PDUFA VII’nin 2022’deki gibi sonraki yeniden yetkilendirmeleri, bu modeli tıbbi cihazlar ve biyolojikler gibi diğer alanlara genişleterek, daha hızlı inceleme zaman çizelgeleri karşılığında performans hedeflerini finanse etmek için endüstriden taahhütler almıştır.[37] 2023 mali yılına gelindiğinde, kullanıcı ücretleri FDA’nın beşeri ilaçlar programı bütçesinin yaklaşık %66’sını ve 6,9 milyar dolarlık genel bütçesinin yaklaşık %45’ini oluşturmuş olup, 3,3 milyar doları endüstri ödemelerinden elde edilmiştir.[38][31]
Bu finansman yapısı, FDA’nın düzenlediği endüstriye olan mali bağımlılığının, halk sağlığı titizliğinden ziyade endüstri çıkarlarını önceliklendirmeyi teşvik ettiği düzenleyici esareti teşvik ettiği için eleştirilmektedir. Eleştirmenler, PhRMA gibi ilaç ticaret gruplarıyla doğrudan yürütülen PDUFA müzakerelerinin, azaltılmış inceleme süreleri gibi endüstri önceliklerini FDA hedeflerine yerleştirdiğini ve bunun potansiyel olarak kapsamlı güvenlik değerlendirmeleri pahasına olduğunu savunmaktadır.[265][266] Örneğin, endüstri taahhütlü ücretlerle uygulanan yasal son tarihleri karşılama vurgusu, ajansın gelir akışının sürdürülebilir başvuru hacimlerine ve olumlu endüstri ilişkilerine bağlı olması nedeniyle, marjinal faydaları veya çözülmemiş riskleri olan ürünlerin onaylanmasıyla ilişkilendirilmiştir.[267] Public Citizen ve diğer gözlemci gruplar, bunun ücret ödeyen şirketlerin ayrıcalıklı muamele gördüğü ve tarafsızlığı zedeleyen bir “öde-oyna” dinamiği yarattığını iddia etmektedir.[265]
Bu sorunları daha da karmaşık hale getiren, FDA personeli ile endüstri arasındaki döner kapıdır; bu durum, kullanıcı ücreti rejimi altında esaret risklerini artırmaktadır. 2016 tarihli bir analiz, 2001’den 2010’a kadar FDA hematoloji-onkoloji ilaç incelemecilerinin %27’sinin daha sonra ürünlerini değerlendirdikleri ilaç firmalarına katıldığını buldu.[268] Benzer şekilde, 2018 tarihli bir çalışma, şirketlerin sıklıkla başarılı başvurularını doğrudan denetleyen FDA çalışanlarını işe aldığını ve bu tür işe alımların %65’inin önemli karar vericileri içerdiğini ortaya koydu.[269] Bu model devam etmektedir; 2024’te, ayrılan FDA çalışanlarına endüstri bağlantılarıyla lobi yapma konusunda dahili rehberlik verilmiş, bu da dolaylı etkiye izin veren istihdam sonrası kısıtlamalardaki boşlukları vurgulamıştır.[270] Health Affairs araştırması, bu tür geçişlerin ajansları esarete karşı daha duyarlı hale getirdiğini, eski düzenleyicilerin içeriden bilgi birikimini ücret ödeyen kuruluşlara danışmanlık veya yöneticilik yapmak için kullandığını ve kariyer hareketliliğini kolaylaştırmak için gelecekteki FDA kararlarını potansiyel olarak hoşgörüye doğru çarpıttığını göstermektedir.[271]
Çatışmalara dair ampirik kanıtlar, PDUFA’nın orantılı güvenlik iyileştirmeleri olmadan onayları hızlandırmadaki rolünü içerir; inceleme süreleri 1992 öncesi 30 aydan 2010’lara kadar 10 ayın altına düşerken, pazar sonrası gözetim onay öncesi süreçlere kıyasla yetersiz finanse edilmeye devam etmiş ve riskleri ele alınmamış bırakmıştır.[266] Hukuk akademisyenleri de dahil olmak üzere reform savunucuları, mevcut sistemin hızı titizliğe göre önceliklendirdiğini ve bunun optimum olmayan düzenleyici sonuçlara neden olduğunu savunarak, ücretleri inceleme performansı ölçütlerinden ayırmayı önermektedir.[267] Kullanıcı ücretlerinin Kongre’nin alıkoyduğu kaynak tahsisini mümkün kıldığı savunmalarına rağmen, modelin doğasında var olan bağımlılık -endüstri müzakere kozuyla şiddetlenerek- kamu refahına mı hizmet ettiği yoksa esareti mi yerleştirdiği konusundaki tartışmaları sürdürmektedir.[272]
Büyük Gözetim Başarısızlıkları (Opioidler, Vioxx ve Ötesi)
ABD Gıda ve İlaç Dairesi (FDA), osteoartrit semptomlarının ve akut ağrının giderilmesi için 20 Mayıs 1999’da, Vioxx olarak pazarlanan rofecoxib’i onayladı; bu onay, geleneksel NSAID’lerle karşılaştırılabilir etkinlik gösteren ancak COX-2 seçici inhibisyonu nedeniyle potansiyel olarak daha az gastrointestinal risk taşıyan klinik deneylere dayanıyordu.[273] Ancak, VIGOR (2000) gibi çalışmalardan elde edilen onay sonrası veriler, naproksene kıyasla yüksek miyokard enfarktüsü ve felç riski gösterdi ve Merck’in Nisan 2002’de FDA incelemesinin ardından etikete bir kardiyovasküler uyarı eklemesine neden oldu; ancak eleştirmenler, ajansın 2001 gibi erken bir tarihte ortaya çıkan dahili endişelere rağmen eylemi geciktirdiğini savundu.[274] Eylül 2004’te durdurulan APPROVe denemesi, 18 aylık kullanımdan sonra ciddi kardiyovasküler trombotik olaylar için 1,92’lik bir göreceli risk artışını doğruladı ve Merck’in 30 Eylül 2004’te Vioxx’u dünya çapında gönüllü olarak geri çekmesine yol açtı.[275] FDA güvenlik değerlendiricisi David Graham, Kasım 2004’te Vioxx’un ABD’de muhtemelen 88.000 ila 139.000 fazla kalp krizi ve felç vakasına neden olduğunu, bunların %30-40’ının ani kardiyak ölüme atfedilebileceğini ifade etti ve ajansın başarısızlığını yetersiz pazar sonrası gözetim ve sponsor verilerine meydan okuma isteksizliğine bağladı.[276] Bu olay, FDA’nın üretici tarafından sunulan kanıtlara güvenmesindeki ve İlaç Güvenliği Ofisi’nin yetersiz finansmanındaki sistemik sorunları vurguladı, çünkü Graham, Vioxx’un risklerinin onay öncesi verilerden öngörülebilir olduğunu ancak göz ardı edildiğini tahmin etti.[277]
Opioid alanında FDA, Purdue Pharma’nın uzatılmış salınımlı oksikodonunu (OxyContin), 12 Aralık 1995’te, 24 saat dozlama gerektiren orta ila şiddetli ağrı için onayladı; ilk etiketleme, gecikmiş emilimin kötüye kullanım potansiyelini azalttığını iddia ediyor ve kısa vadeli denemelerden elde edilen sınırlı kanıtlara dayanarak bağımlılığın “çok nadir” olduğunu belirtiyordu.[278] Bu onay, Purdue’nin bağımlılık risklerini küçümseyen ve kötüye kullanım konusunda yetersiz uzun vadeli güvenlik verilerine rağmen ilacı kronik kanser dışı ağrı için tanıtan agresif pazarlamasını kolaylaştırdı ve 1996’dan itibaren reçetelerde bir artışa katkıda bulundu; 2000 yılına kadar OxyContin, ABD oksikodon pazarının %80’ini oluşturdu.[8] FDA gözetimi, onay sonrası kısıtlamaları uygulamada başarısız oldu, opioid aşırı dozlarının keskin bir şekilde arttığı bir dönemde Purdue’nin yanlış markalama nedeniyle 2007’de suçunu kabul etmesine kadar yanıltıcı iddiaları cezalandırmadı; 2020 tarihli bir analiz, FDA’nın yüksek doz formülasyonlarını sağlam kötüye kullanım caydırıcı değerlendirmeler olmadan onaylamasını ve gerçek dünyadaki sapmaları gevşek bir şekilde izlemesini, 2019 yılına kadar reçeteli opioidlerden 500.000’den fazla can alan salgını şiddetlendiren temel politika başarısızlıkları olarak tanımladı.[279][280]
Bu vakaların ötesinde, Kasım 2001’de onaylanan ve kardiyovasküler ve ciddi cilt reaksiyonu riskleri nedeniyle Nisan 2005’te geri çekilen valdecoxib (Bextra) gibi diğer COX-2 inhibitörlerinin FDA onayları, sınıf çapında risk değerlendirmesindeki kalıcı boşlukların altını çizdi ve ajans ancak biriken advers olay raporlarından sonra bir kara kutu uyarısı yayınladı.[281] Benzer kalıplar, kanser dışı kullanım için etiket dışı tanıtıma rağmen ani kanser ağrısı için 1998’de fentanil lolipoplarının (Actiq) onaylanması gibi opioid onaylarında ortaya çıktı; bu, FDA’nın 2007’de etiketleme değişiklikleriyle gecikmeli olarak ele aldığı aşırı doz kümelerine yol açtı; bu olaylar, FAERS gibi gönüllü raporlama sistemlerinin zararların yalnızca bir kısmını yakaladığı ve müdahaleleri dava veya ölüm artışları eylemi zorlayana kadar geciktirdiği yetersiz kaynaklı farmakovijilansa yönelik daha geniş eleştirileri yansıtmaktadır.[8] Kongre soruşturmaları da dahil olmak üzere bağımsız incelemeler, FDA’yı kullanıcı ücreti baskıları altında pazara sunma hızını titiz onay sonrası izlemeden daha öncelikli tutmakla ve dengesiz risk-fayda profillerine sahip ilaçların yıllarca kalmasına izin vermekle suçladı.[282]
COVID-19 Yanıtındaki Eksiklikler
FDA’nın laboratuvar tarafından geliştirilen teşhis testlerine ilişkin erken düzenleyici tutumu, pazar öncesi inceleme gerektirmesi ve Acil Durum Kullanım Yetkilendirmesi (EUA) olmadan dağıtımlarını başlangıçta sınırlaması, pandeminin ilk aylarında teşhis kıtlığına katkıda bulundu, çünkü Şubat 2020 sonundaki politika ayarlamalarına kadar yalnızca CDC tarafından geliştirilen testler mevcuttu.[283] Bu gecikme, temas takibini ve vaka tanımlamayı engelledi ve test kapasitesinin talebin gerisinde kaldığı topluluklarda bulaşmayı şiddetlendirdi.[284]
PCR testlerinin sonraki yetkilendirmeleri genellikle 40 döngüye kadar döngü eşiklerine (Ct) izin verdi; bu da, bulaşıcı evre sonrasında viral yüklerin tespit sınırlarını aşması nedeniyle aktif enfektiviteyi göstermeyebilecek düşük seviyeli veya kalıntı viral RNA’nın tespit edilmesini sağladı.[285] Zorunlu Ct değeri raporlaması veya analizler arasında standardizasyon olmaksızın, izolasyon ve bulaşma riskiyle ilgili klinik kararlar ikili pozitif/negatif sonuçlara dayandı, bu da potansiyel olarak bulaşıcı olmayan vakalar için karantinaları uzattı ve politika gerekçeleri için kullanılan vaka sayılarını şişirdi.[286] Moleküler Patoloji Derneği gibi profesyonel kuruluşlar, platformlar arasındaki değişkenlik ve değişebilirlik eksikliği nedeniyle prognoz için rutin Ct kullanımına karşı uyarıda bulundu ve FDA’nın viral kültür çalışmalarından elde edilen bulaşıcılık verileriyle uyumlu eşikleri uygulamadaki başarısızlığının altını çizdi.[287]
Tedavi onaylarında FDA, yaygın varyant hakimiyetinden önce yüksek riskli ayakta tedavi gören hastalarda hastaneye yatışların azaldığına dair gözlemsel kanıtlara rağmen, Kaliforniya ve Güney Afrika’dan gelenler gibi gelişmekte olan varyantlarda direnç gösteren in vitro verilere dayanarak 16 Nisan 2021’de bamlanivimab monoterapisi için EUA’yı iptal etti.[288] [289] Gerçek dünya sonuçlarının analizleri de dahil olmak üzere eleştirmenler, bu erken geniş kapsamlı iptalin, sotrovimab gibi alternatifler ilgi görmeden önce terapötik bir boşluk yarattığını ve kombinasyon terapilerinin veya varyanta özgü güncellemelerin doğrudan geri çekilmeye tercih edilebileceği Delta baskın dönemlerde aşırı ölümlere katkıda bulunabileceğini savundu.[290] Omicron varyantları onları etkisiz hale getirdikçe diğer monoklonaller için benzer iptaller izledi ve bu da ajansın, uyarlanabilir yetkilendirme yollarına paralel yatırım yapmadan hızla gelişen viral genetiğe uygun olmayan reaktif çerçevesini vurguladı.[291]
FDA’nın, ivermektinin COVID-19 için kullanımını caydıran ve insan kullanımını veteriner uygulamalarıyla eşitleyen paylaşımlar da dahil olmak üzere iletişimi, doktorlar tarafından yasadışı etiket dışı reçeteleme yetkisine müdahale iddiasıyla 2022’de bir davaya yol açtı; ajans Mart 2024’te bu tür içerikleri kaldırarak ve düzenleyici konuşmasının sınırlarını kabul ederek uzlaştı.[292] Cochrane incelemeleri de dahil olmak üzere randomize denemeler ve meta-analizler, ivermektinin mortaliteyi veya hastaneye yatışı azaltmada klinik faydasına dair yetersiz kanıt bulsa da -genellikle olumlu çalışmalardaki metodolojik kusurlar nedeniyle- FDA’nın benzer şekilde şüpheli yeniden amaçlandırılmış ilaçlarda bulunmayan vurgulu uyarıları, güveni aşındırmakla ve seyrek erken deneme verileri arasında doktor liderliğindeki araştırmayı kısıtlamakla suçlandı.[293] [294] Bu yaklaşım, ajansın aşı EUA’larındaki esnekliğiyle tezat oluşturdu ve farmasötik olmayan müdahaleler ile yeni biyolojikler için tutarsız risk-fayda kalibrasyonu hakkında soruları gündeme getirdi.
EUA’lar kapsamındaki aşı dağıtımı, Warp Speed Operasyonu aracılığıyla hızı önceliklendirdi; Pfizer-BioNTech 11 Aralık 2020’de ve Moderna 18 Aralık 2020’de, semptomatik hastalığa karşı sırasıyla %95 ve %94 etkinlik gösteren geçici faz 3 verilerine dayanarak yetkilendirildi.[295] Ancak, yetkilendirme sonrası ortaya çıkanlar, ergenlerde ikinci dozdan sonra milyonda 40-60 vaka insidans oranıyla mRNA dozlarını takiben genç erkeklerde miyokardit/perikardit risklerine ilişkin Haziran 2025 uyarıları gibi etiket güncellemelerini gerektirdi.[296] Eylül 2025’e gelindiğinde FDA, bulaşmaya ve varyant kaçışına karşı azalan etkinlik konusundaki tartışmalar arasında, daha geniş erişimi savunan kurum içi bilim insanlarını geçersiz kılarak, destekleyici aşı onaylarını yüksek riskli gruplarla sınırladı.[297] [298] Bu ayarlamalar, VAERS gibi gözetim sistemlerinin ciddi sonuçlar için 10-100 kat olduğu tahmin edilen eksik bildirim faktörlerini ortaya çıkarması ve nedensel atfı karmaşıklaştırmasıyla, nadir advers olayların ve uzun vadeli immünojenitenin EUA öncesi modellenmesindeki boşlukları ortaya çıkardı.[299]
FDA’nın 2024 pandemi sonrası incelemesinde kendi kendine değerlendirdiği gibi daha geniş yapısal sınırlamalar, testler ve terapötikler için hammadde kıtlığı gibi 21. yüzyıl tedarik zinciri karmaşıklıkları için yetersiz olan ve küresel bağımlılıklara rağmen yerel kırılganlıkları artıran yetkilileri içeriyordu.[300] Ajansın merkezi olmayan inovasyon yerine merkezi kontrole verdiği önem, politik ekonomi analizlerine göre jeneriklerin ve teşhislerin hızlı ölçeklenmesini boğdu ve yeni bir patojen bağlamında uyarlanabilir düzenleme yerine sorumluluk azaltmayı önceliklendirdi.[295] Bu unsurlar toplu olarak hazırlık açıklarını vurguladı; dış değerlendirmeler, yavaş veri yayılımını ve varyant kaynaklı eskime için sağlam bir acil durum planı olmadan acil durum esnekliklerine aşırı güveni gerekçe gösterdi.[301][302]
Gıda Güvenliği ve Yaptırım Boşlukları
Gıda ve İlaç Dairesi (FDA), öncelikle yetersiz denetim kapasitesi ve gönüllü endüstri uyumuna güvenilmesi nedeniyle gıda güvenliği yaptırımında önemli zorluklarla karşı karşıyadır. 2011 Gıda Güvenliği Modernizasyon Yasası (FSMA) uyarınca, FDA’nın yerel yüksek riskli gıda tesislerini en az üç yılda bir ve düşük riskli tesisleri beş yılda bir denetlemesi gerekmektedir, ancak 2018 mali yılından bu yana bu hedefleri yıllık olarak karşılayamamıştır.[303] 2023 mali yılı itibarıyla yaklaşık 75.000 yerel gıda tesisi FDA gözetimine tabiydi, ancak ajans 2018’den 2023’e kadar yılda ortalama sadece 8.353 yerel denetim gerçekleştirdi; bu da tesislerin küçük bir kısmını kapsıyor ve yüksek riskli yerel tesislerin %26’sından fazlasını üç yıl veya daha uzun süre denetimsiz bırakıyor.[303][304] Yabancı denetimler daha da sınırlı olup, ithalat hacimlerinden türetilen zorunlu bir hedefe karşılık yıllık ortalama 917’dir; bu da gerekli kapsamın yaklaşık %5’ini temsil etmekte ve ABD diyetinin %15’inden fazlasını oluşturan ithal gıdalardan kaynaklanan riskleri artırmaktadır.[303][305]
Bu denetim eksiklikleri, yaptırım boşluklarının altını çizerek kalıcı gıda kaynaklı hastalık salgınlarına katkıda bulunur. Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri (CDC), gıda kaynaklı hastalıkların ABD’de yılda yaklaşık 48 milyon vakaya, 128.000 hastaneye yatışa ve 3.000 ölüme neden olduğunu ve 2011’den 2022’ye kadar tüm eyaletlerde 9.000’den fazla salgın rapor edildiğini tahmin etmektedir.[306][307] 2023’te, FDA’nın Koordineli Salgın Müdahale ve Değerlendirme (CORE) Ağı, kuzugöbeği mantarları ve kontamine elma püresi poşetleri gibi ürünlerle bağlantılı on adet bu tür olay için halk sağlığı tavsiyeleri yayınlayarak çok eyaletli salgın soruşturmalarını yönetti, ancak sistemik yetersiz denetim tehlikelerin tespit edilmeden devam etmesine izin veriyor.[308] Kontamine gıdalardan bildirilen hastalıklar 2023’te 1.118’den 2024’te 1.392 vakaya yükseldi ve ciddi vakalar iki katına çıktı; bu da proaktif yaptırımın tutarsız olduğu ürün, süt ürünleri ve işlenmiş gıda tedarik zincirlerindeki güvenlik açıklarını vurguladı.[309] 50’den fazla röportaja dayanan 2022 Politico araştırması da dahil olmak üzere eleştirmenler, FDA’nın gıda bölümünün önleyici tedbirler yerine reaktif yanıtları önceliklendirdiğini ve kaynak kısıtlamaları ile personelin tarihsel olarak ilaç düzenlemesine kayması nedeniyle tüketici beklentilerini karşılayamadığını savunuyor.[310]
Yaptırım mekanizmaları ayrıca boşlukları ortaya koymaktadır; FDA, ihlaller için uyarı mektupları yayınlarken (2023 mali yılında insan gıdası tesisleri için 149 adet), nadiren cezai kovuşturma yürütmekte ve bunun yerine riskleri tam olarak azaltamayabilecek gönüllü geri çağırmalara güvenmektedir.[311] 30 gönüllü gıda geri çağırmasının Genel Müfettişlik Ofisi incelemesi, FDA sürecinin ürünün ticaretten kaldırılmasını sağlamada her zaman verimli veya etkili olmadığını, yetersiz etkinlik kontrollerinin kontamine ürünlerin dağıtımda kalmasına izin verdiğini buldu. Bu gönüllü çerçeve, hızlı müdahaleye izin verirken, çoğu geri çağırma için zorunlu yetkiden yoksundur ve eksik geri kazanımlara yol açar; örneğin, anketler tüketici kafa karışıklığını ve aşırı imhayı gösterirken, fiili tehlike eliminasyonu, uyumsuzluk için yeterli cezalar olmaksızın firma işbirliğine bağlıdır.[312] Azalan denetim sayıları -2017’ye göre 2023’te %19 daha az- işgücü yıpranması, bütçe yeniden tahsisleri ve COVID sonrası aksaklıklardan kaynaklanmakta olup, Hükümet Hesap Verebilirlik Ofisi’nin (GAO) müfettişleri elde tutma ve yüksek riskli ithalatları önceliklendirme stratejileri çağrılarına yol açmıştır.[313][303] Bu tür eksikliklerin ekonomik yansımaları vardır; salgınlar sağlık hizmetlerine ve kaybedilen üretkenliğe yıllık milyarlarca dolara mal olurken, FDA’nın yerel, ithal ve eyalet koordinelisi çabalar arasındaki parçalı gözetimi bu güvenlik açıklarını sürdürmektedir.[307]
Referanslar
- https://www.fda.gov/about-fda/what-we-do
- https://www.fda.gov/about-fda/what-we-do/what-does-fda-regulate
- https://www.fda.gov/economics-staff/fda-glance
- https://www.fda.gov/about-fda/fda-history
- https://www.fda.gov/about-fda/changes-science-law-and-regulatory-authorities/fdas-origin
- https://www.fda.gov/about-fda
- https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5862299/
- https://journalofethics.ama-assn.org/article/how-fda-failures-contributed-opioid-crisis/2020-08
- https://politico.com/interactives/2022/fda-fails-regulate-food-health-safety-hazards
- https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK52919/
- https://dc.law.utah.edu/scholarship/397/
- https://www.fda.gov/about-fda/fda-organization/fda-organization-charts
- https://www.fda.gov/news-events/press-announcements/martin-makary-md-mph-sworn-fda-commissioner
- https://www.fightcancer.org/releases/us-senate-confirms-dr-marty-makary-fda-commissioner
- https://www.fda.gov/about-fda/center-drug-evaluation-and-research-cder/cder-offices-and-divisions
- https://www.fda.gov/about-fda/center-biologics-evaluation-and-research-cber/about-cber
- https://www.fda.gov/media/178962/download
- https://www.fda.gov/about-fda/fda-organization/office-inspections-and-investigations
- https://www.fda.gov/media/172385/download
- https://www.fda.gov/about-fda/fda-organization/fda-modernization-efforts-establishing-unified-human-foods-program-new-model-field-operations-and
- https://datadashboard.fda.gov/oii/cd/inspections.htm
- https://www.fda.gov/media/180100/download
- https://www.fda.gov/inspections-compliance-enforcement-and-criminal-investigations/compliance-actions-and-activities/enforcement-activity
- https://www.fda.gov/safety/recalls-market-withdrawals-safety-alerts/enforcement-reports
- https://www.fda.gov/industry/import-program/actions-enforcement
- https://www.fda.gov/about-fda/office-chief-scientist/office-specialty-laboratories-and-enforcement-support
- https://www.fda.gov/about-fda/fda-track-agency-wide-program-performance/fda-track-office-inspections-and-investigations-dashboard
- https://www.usaspending.gov/federal_account/075-0600
- https://www.fda.gov/media/176923/download
- https://aspe.hhs.gov/sites/default/files/documents/eafc804ad2c90d9b2a8dd1e04059b378/FDA-User-Fee-Issue-Brief.pdf
- https://www.agencyiq.com/blog/following-layoffs-the-future-of-fdas-user-fee-programs-is-in-extreme-jeopardy/
- https://www.fda.gov/media/187933/download
- https://www.fda.gov/industry/fda-user-fee-programs/prescription-drug-user-fee-amendments
- https://www.fda.gov/industry/fda-user-fee-programs/medical-device-user-fee-amendments-mdufa-fees
- https://www.congress.gov/crs-product/R44750
- https://bla-regulatory.com/fda-operations-us-government-shutdown-2025/
- https://www.nejm.org/doi/full/10.1056/NEJMhle1710706
- https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK603243/
- https://www.fda.gov/about-fda/buildings-and-facilities/white-oak-campus-information
- https://www.gsa.gov/about-us/gsa-regions/region-11-national-capital/buildings-and-facilities/maryland/fda-white-oak-campus
- https://www.clarkconstruction.com/our-work/projects/fda-center-drug-evaluation-research
- https://www.biomedstat.com/news-1/overview-of-building-66-at-the-fda-white-oak-campus
- https://www.fda.gov/about-fda/office-commissioner/office-operations
- https://www.fda.gov/about-fda/office-chief-scientist/national-center-toxicological-research
- https://www.fda.gov/about-fda/national-center-toxicological-research/science-research-nctr
- https://www.fda.gov/about-fda/science-research-nctr/nctr-research-offices-and-divisions
- https://www.fda.gov/drugs/science-and-research-drugs/advanced-manufacturing-research-facility-amrf
- https://www.fda.gov/science-research/field-science-and-laboratories
- https://www.fda.gov/science-research/advancing-regulatory-science/centers-excellence-regulatory-science-and-innovation-cersis
- https://www.fda.gov/medical-devices/digital-health-center-excellence
- https://www.fda.gov/about-fda/fda-track-agency-wide-program-performance/fda-track-national-center-toxicological-research-dashboard
- https://www.fda.gov/industry/contact-fda-import-program/import-offices-and-ports-entry
- https://www.fda.gov/about-fda/jobs-and-training-fda/careers-across-country
- https://www.fda.gov/about-fda/jobs-and-training-fda/text-description-map-showing-fda-offices-across-country
- https://www.fda.gov/international-programs/fda-globalization
- https://www.fda.gov/office-global-policy-and-strategy/contact-information-office
- https://www.fda.gov/about-fda/fda-history/milestones-us-food-and-drug-law
- https://www.fda.gov/about-fda/fda-leadership-1907-today/harvey-wiley
- https://www.fda.gov/about-fda/histories-product-regulation/promoting-safe-effective-drugs-100-years
- https://www.fda.gov/regulatory-information/laws-enforced-fda/federal-food-drug-and-cosmetic-act-fdc-act
- https://www.fda.gov/about-fda/changes-science-law-and-regulatory-authorities/part-ii-1938-food-drug-cosmetic-act
- https://www.fda.gov/regulatory-information/laws-enforced-fda
- https://www.gvsu.edu/cms4/asset/F51281F0-00AF-E25A-5BF632E8D4A243C7/kefauver-harris_amendments.fda.thalidomide.pdf
- https://eh.net/encyclopedia/history-of-food-and-drug-regulation-in-the-united-states/
- https://www.fda.gov/media/99546/download
- https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK56187/
- https://www.fda.gov/drugs/cder-conversations/40th-anniversary-generic-drug-approval-pathway
- https://www.fda.gov/industry/prescription-drug-user-fee-amendments/pdufa-legislation-and-background
- https://www.fda.gov/media/177956/download
- https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/10160091/
- https://www.fda.gov/regulatory-information/selected-amendments-fdc-act/food-and-drug-administration-modernization-act-fdama-1997
- https://www.govinfo.gov/content/pkg/PLAW-105publ115/pdf/PLAW-105publ115.pdf
- https://www.gao.gov/products/gao-01-286r
- https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32880367/
- https://www.fda.gov/news-events/congressional-testimony/federal-response-opioid-crisis-10042017
- https://oig.hhs.gov/reports/all/2020/fdas-risk-evaluation-and-mitigation-strategies-uncertain-effectiveness-in-addressing-the-opioid-crisis/
- https://oversight.house.gov/wp-content/uploads/2012/06/6-15-2012-Report-FDAs-Contribution-to-the-Drug-Shortage-Crisis.pdf
- https://www.fda.gov/regulatory-information/selected-amendments-fdc-act/21st-century-cures-act
- https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5424829/
- https://www.fda.gov/emergency-preparedness-and-response/mcm-legal-regulatory-and-policy-framework/21st-century-cures-act-mcm-related-cures-provisions
- https://www.fda.gov/media/188486/download
- https://www.fda.gov/vaccines-blood-biologics/industry-biologics/covid-19-vaccines-2025-2026-formula-use-united-states-beginning-fall-2025
- https://www.contagionlive.com/view/fda-approves-updated-covid-19-vaccines-for-fall-2025-restricts-eligibility-to-high-risk-groups
- https://www.fda.gov/food/resources-you-food/infant-formula
- https://www.fda.gov/news-events/press-announcements/fda-roundup-january-10-2025
- https://www.congress.gov/bill/119th-congress/senate-bill/355
- https://www.fda.gov/food/guidance-regulation-food-and-dietary-supplements
- https://www.fda.gov/food/food-ingredients-packaging/food-additives-and-gras-ingredients-information-consumers
- https://www.fda.gov/food/guidance-regulation-food-and-dietary-supplements/food-safety-modernization-act-fsma
- https://www.fda.gov/food/nutrition-education-resources-materials/nutrition-facts-label
- https://www.fda.gov/regulatory-information/search-fda-guidance-documents/guidance-industry-food-labeling-guide
- https://www.ecfr.gov/current/title-21/chapter-I/subchapter-B/part-101/subpart-A/section-101.9
- https://www.fda.gov/food/food-ingredients-packaging/generally-recognized-safe-gras
- https://www.fda.gov/food/food-additives-petitions/food-additive-status-list
- https://www.fda.gov/food/dietary-supplements
- https://www.fda.gov/food/information-consumers-using-dietary-supplements/questions-and-answers-dietary-supplements
- https://www.fda.gov/food/guidance-documents-regulatory-information-topic-food-and-dietary-supplements/dietary-supplements-guidance-documents-regulatory-information
- https://www.fda.gov/consumers/consumer-updates/fda-101-dietary-supplements
- https://journalofethics.ama-assn.org/article/what-should-dietary-supplement-oversight-look-us/2022-05
- https://www.fda.gov/safety/recalls-market-withdrawals-safety-alerts/major-product-recalls
- https://www.fda.gov/drugs
- https://www.fda.gov/media/129850/download
- https://www.fda.gov/drugs/therapeutic-biologics-applications-bla/frequently-asked-questions-about-therapeutic-biological-products
- https://www.fda.gov/vaccines-blood-biologics/development-approval-process-cber
- https://www.fda.gov/drugs/types-applications/new-drug-application-nda
- https://www.fda.gov/drugs/development-approval-process-drugs
- https://www.fda.gov/vaccines-blood-biologics/development-approval-process-cber/biologics-license-applications-bla-process-cber
- https://www.fda.gov/drugs/novel-drug-approvals-fda/novel-drug-approvals-2024
- https://drughunter.com/articles/2024-novel-small-molecule-fda-drug-approvals
- https://www.fda.gov/vaccines-blood-biologics/development-approval-process-cber/biological-approvals-year
- https://www.fda.gov/drugs/surveillance/postmarketing-surveillance-programs
- https://www.fda.gov/vaccines-blood-biologics/guidance-compliance-regulatory-information-biologics/biologics-post-market-activities
- https://www.fda.gov/drugs/postmarketing-requirements-and-commitments-introduction/postmarketing-requirements-and-commitments-reports
- https://www.fda.gov/drugs/pharmaceutical-quality-resources/current-good-manufacturing-practice-cgmp-regulations
- https://www.fda.gov/about-fda/fda-organization/center-devices-and-radiological-health
- https://www.fda.gov/medical-devices/device-advice-comprehensive-regulatory-assistance/overview-device-regulation
- https://www.fda.gov/medical-devices/overview-device-regulation/classify-your-medical-device
- https://www.fda.gov/medical-devices/classify-your-medical-device/device-classification-panels
- https://www.fda.gov/about-fda/cdrh-transparency/overview-medical-device-classification-and-reclassification
- https://www.fda.gov/medical-devices/premarket-submissions-selecting-and-preparing-correct-submission/premarket-notification-510k
- https://www.fda.gov/medical-devices/premarket-submissions-selecting-and-preparing-correct-submission/premarket-approval-pma
- https://www.fda.gov/medical-devices/premarket-submissions-selecting-and-preparing-correct-submission/de-novo-classification-request
- https://www.fda.gov/medical-devices/regulatory-controls/general-controls-medical-devices
- https://www.fda.gov/radiation-emitting-products/electronic-product-radiation-control-program
- https://www.fda.gov/radiation-emitting-products/electronic-product-radiation-control-program/laws-and-regulations-radiation-emitting-products
- https://www.fda.gov/radiation-emitting-products/laws-and-regulations-radiation-emitting-products/summary-electronic-product-radiation-control-provisions-federal-food-drug-and-cosmetic-fdc-act
- https://www.fda.gov/tobacco-products/products-guidance-regulations/rules-regulations-and-guidance-related-tobacco-products
- https://www.tobaccofreekids.org/what-we-do/us/fda
- https://www.fda.gov/tobacco-products/retail-sales-tobacco-products/tobacco-21
- https://www.federalregister.gov/documents/2025/01/16/2025-00397/tobacco-product-standard-for-nicotine-yield-of-cigarettes-and-certain-other-combusted-tobacco
- https://www.fda.gov/industry/fda-basics-industry/does-fda-approve-cosmetics-they-go-market
- https://www.fda.gov/cosmetics/cosmetics-laws-regulations/modernization-cosmetics-regulation-act-2022-mocra
- https://www.cooley.com/news/insight/2025/2025-09-22-with-launch-of-new-cosmetic-safety-reporting-dashboard-fdas-mocra-implementation-inches-forward
- https://www.fda.gov/cosmetics/cosmetics-news-events
- https://www.fda.gov/cosmetics/potential-contaminants-cosmetics/microbiological-safety-and-cosmetics
- https://www.fda.gov/about-fda/fda-organization/center-veterinary-medicine
- https://www.fda.gov/animal-veterinary/development-approval-process/veterinary-feed-directive-vfd
- https://www.fda.gov/animal-veterinary/products/animal-foods-feeds
- https://www.fda.gov/animal-veterinary/news-events/cvm-updates
- https://www.fda.gov/animal-veterinary
- https://www.fda.gov/animal-veterinary/resources-you/fda-regulation-animal-drugs
- https://www.fda.gov/food/agricultural-biotechnology/how-gmos-are-regulated-united-states
- https://www.fda.gov/food/agricultural-biotechnology/science-and-history-gmos-and-other-food-modification-processes
- https://www.fda.gov/food/food-ingredients-packaging/food-new-plant-varieties
- https://www.fda.gov/animal-veterinary/intentional-genomic-alterations-igas-animals/qa-fda-regulation-intentional-genomic-alterations-animals
- https://www.fda.gov/animal-veterinary/intentional-genomic-alterations-igas-animals/aquadvantage-salmon
- https://www.fda.gov/animal-veterinary/aquadvantage-salmon/qa-fdas-approval-aquadvantage-salmon
- https://www.fda.gov/regulatory-information/search-fda-guidance-documents/guidance-industry-foods-derived-plants-produced-using-genome-editing
- https://www.fda.gov/media/176427/download
- https://www.fda.gov/food/food-ingredients-packaging/human-food-made-cultured-animal-cells
- https://www.fda.gov/food/hfp-constituent-updates/fda-completes-second-pre-market-consultation-human-food-made-using-animal-cell-culture-technology
- https://www.fda.gov/food/human-food-made-cultured-animal-cells/inventory-completed-pre-market-consultations-human-food-made-cultured-animal-cells
- https://www.fda.gov/media/154703/download
- https://www.fda.gov/emergency-preparedness-and-response/mcm-legal-regulatory-and-policy-framework/emergency-use-authorization
- https://www.fda.gov/regulatory-information/search-fda-guidance-documents/emergency-use-authorization-medical-products-and-related-authorities
- https://aspr.hhs.gov/ASPRBlog/Pages/Articles/ProjectBioshield.aspx
- https://medicalcountermeasures.gov/barda/cbrn/project-bioshield/
- https://www.fda.gov/emergency-preparedness-and-response/mcm-legal-regulatory-and-policy-framework/mcm-related-counterterrorism-legislation
- https://aspr.hhs.gov/AboutASPR/ProgramOffices/BARDA/Pages/Project-Bioshield.aspx
- https://www.fdli.org/2021/09/fda-emergency-use-authorization-a-brief-history-from-9-11-to-covid-19/
- https://www.fda.gov/medical-devices/emergency-situations-medical-devices/emergency-use-authorizations-medical-devices
- https://www.fda.gov/medical-devices/emergency-use-authorizations-medical-devices/historical-information-about-device-emergency-use-authorizations
- https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8401346/
- https://www.fda.gov/media/155039/download
- https://www.fda.gov/media/177066/download
- https://www.fda.gov/drugs/cder-conversations/understanding-cders-postmarket-safety-surveillance-programs-and-public-data
- https://www.fda.gov/safety/medwatch-fda-safety-information-and-adverse-event-reporting-program
- https://www.fda.gov/drugs/surveillance/fdas-adverse-event-reporting-system-faers
- https://www.fda.gov/safety/medwatch-fda-safety-information-and-adverse-event-reporting-program/reporting-serious-problems-fda
- https://www.fda.gov/medical-devices/mandatory-reporting-requirements-manufacturers-importers-and-device-user-facilities/about-manufacturer-and-user-facility-device-experience-maude-database
- https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK52924/
- https://www.fda.gov/safety/fdas-sentinel-initiative
- https://www.sentinelinitiative.org/studies/drugs
- https://www.fda.gov/medical-devices/postmarket-requirements-devices/522-postmarket-surveillance-studies-program
- https://lifebit.ai/blog/fda-sentinel-30/
- https://evtoday.com/news/fda-begins-real-time-reporting-of-adverse-event-data-1
- https://www.npr.org/sections/health-shots/2017/05/09/527575055/one-third-of-new-drugs-had-safety-problems-after-fda-approval
- https://www.fda.gov/medical-devices/medical-device-safety/medical-device-reporting-mdr-how-report-medical-device-problems
- https://www.bmj.com/content/388/bmj-2024-081518
- https://www.gao.gov/assets/gao-24-106699.pdf
- https://www.fda.gov/media/165161/download
- https://www.fda.gov/science-research/clinical-trials-and-human-subject-protection/ich-guidance-documents
- https://www.crowell.com/en/insights/client-alerts/fda-announces-availability-of-ich-draft-guidance-on-inclusion-of-pregnant-and-breastfeeding-women-in-clinical-trials
- https://insilicominds.com/fda-works-through-ich-to-support-global-drug-development-creating-harmonized-technical-standards-through-guidelines/
- https://www.fda.gov/international-programs/international-arrangements/mutual-recognition-agreements-mra
- https://www.fda.gov/international-programs/international-arrangements/european-union-eu-mutual-recognition-agreement
- https://www.fda.gov/international-programs/international-arrangements/united-kingdom-uk-mutual-recognition-agreement
- https://www.federalregister.gov/documents/2024/09/20/2024-21559/revocation-of-regulations-regarding-the-mutual-recognition-of-pharmaceutical-good-manufacturing
- https://www.fda.gov/media/168700/download
- https://www.fda.gov/medical-devices/cdrh-international-affairs/international-medical-device-regulators-forum-imdrf
- https://www.dlapiper.com/en-ca/insights/publications/2024/02/diagnostic-landscape-complex-fda-rule
- https://www.emergobyul.com/news/global-medical-device-adverse-event-coding
- https://www.fda.gov/medical-devices/medical-devices-news-and-events/cdrh-announces-international-harmonization-strategic-plan
- https://www.fda.gov/cosmetics/cosmetics-international-activities/international-cooperation-cosmetics-regulation-iccr
- https://www.fda.gov/food/international-interagency-coordination/international-cooperation-food-safety
- https://www.fda.gov/drugs/cder-international-program/international-regulatory-harmonization
- https://www.fda.gov/medical-devices/cdrh-international-affairs
- https://www.fda.gov/news-events/press-announcements/fda-approves-first-covid-19-vaccine
- https://www.fda.gov/drugs/nda-and-bla-approvals/accelerated-approval-program
- https://www.aacr.org/blog/2025/07/01/fda-approvals-in-oncology-april-june-2025/
- https://www.fda.gov/files/drugs/published/new-drug-therapy-2025-annual-report.pdf
- https://www.drugs.com/newdrugs.html
- https://www.fda.gov/food/hfp-constituent-updates/fda-finalizes-updated-healthy-nutrient-content-claim
- https://natlawreview.com/article/fda-flux-september-2025-newsletter
- https://friendsofcancerresearch.org/blog/30-years-of-accelerated-approval-trends-timelines-and-impact/
- https://www.fda.gov/drugs/development-approval-process-drugs/novel-drug-approvals-fda
- https://www.goodrx.com/drugs/news/fda-top-new-approvals
- https://www.fda.gov/science-research/about-science-research-fda
- https://www.fda.gov/media/186267/download?attachment
- https://www.fda.gov/about-fda/cder-offices-and-divisions/office-pharmaceutical-quality-research
- https://www.fda.gov/about-fda/cdrh-offices/office-science-and-engineering-laboratories
- https://www.fda.gov/medical-devices/science-and-research-medical-devices/medical-device-regulatory-science-research-programs-conducted-osel
- https://www.fda.gov/food/science-research-food
- https://www.fda.gov/media/163780/download
- https://www.fda.gov/about-fda/office-digital-transformation/office-data-analytics-and-research-odar
- https://www.fda.gov/science-research/focus-areas-regulatory-science-report/unleashing-power-data
- https://www.fda.gov/drugs/fdas-adverse-event-reporting-system-faers/fda-adverse-event-reporting-system-faers-public-dashboard
- https://www.fda.gov/news-events/press-announcements/fda-begins-real-time-reporting-adverse-event-data
- https://www.sentinelinitiative.org/methods-data-tools
- https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9667154/
- https://www.fda.gov/drugs/electronic-regulatory-submission-and-review/cder-data-standards-program
- https://www.reuters.com/business/healthcare-pharmaceuticals/us-fda-centers-deploy-ai-internally-immediately-2025-05-08/
- https://www.fda.gov/media/167973/download
- https://www.fda.gov/medical-devices/digital-health-center-excellence/diagnostic-data-program
- https://www.sentinelinitiative.org/studies/drugs/individual-drug-analyses
- https://www.fda.gov/patients/fast-track-breakthrough-therapy-accelerated-approval-priority-review/fast-track
- https://www.fda.gov/patients/fast-track-breakthrough-therapy-accelerated-approval-priority-review/breakthrough-therapy
- https://www.fda.gov/patients/learn-about-drug-and-device-approvals/fast-track-breakthrough-therapy-accelerated-approval-priority-review
- https://www.fda.gov/about-fda/center-devices-and-radiological-health/cdrh-innovation
- https://www.fda.gov/about-fda/cdrh-innovation/activities-support-medical-device-innovators
- https://www.fda.gov/about-fda/center-drug-evaluation-and-research-cder/emerging-technology-program-etp
- https://www.fda.gov/news-events/fda-voices/fda-advances-drug-development-innovation-establishing-istand-permanent-qualification-program
- https://www.fda.gov/industry/medical-products-rare-diseases-and-conditions/fda-rare-disease-innovation-hub
- https://www.fda.gov/about-fda/fda-history-exhibits/frances-oldham-kelsey-medical-reviewer-famous-averting-public-health-tragedy
- https://www.uchicagomedicine.org/forefront/biological-sciences-articles/2020/march/courageous-physician-scientist-saved-the-us-from-a-birth-defects-catastrophe
- https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9420797/
- https://www.fda.gov/about-fda/regulatory-news-stories-and-features/oii-fdas-stalwart-protectors-public-health
- https://www.ift.org/news-and-publications/blog/2019/september/a-historical-look-at-food-safety
- https://www.fda.gov/food/outbreaks-foodborne-illness/post-outbreak-response-and-prevention-strategies-enhance-food-safety-updated-january-17-2025
- https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8377770/
- https://www.fda.gov/news-events/fda-voices/awareness-action-tackling-rising-burden-common-chronic-diseases
- https://www.fda.gov/consumers/consumer-updates/access-naloxone-can-save-life-during-opioid-overdose
- https://biomedpharmajournal.org/vol18no3/a-comprehensive-review-of-us-fda-novel-drug-approvals-from-2013-2022-an-observational-study/
- https://jamanetwork.com/journals/jamanetworkopen/fullarticle/2792372
- https://jamanetwork.com/journals/jamanetworkopen/fullarticle/2831876
- https://www.precisionformedicine.com/blog/what-is-an-fda-breakthrough-therapy-designation
- https://www.fda.gov/about-fda/fda-history-exhibits/ruth-l-kirschstein-early-role-polio-vaccine-research
- https://www.statnews.com/2024/04/23/accelerated-approval-program-fda-cancer-data/
- https://www.fda.gov/media/143704/download
- https://www.mastermindbehavior.com/post/u-s-pharmaceutical-statistics-f78c9
- https://cdn.aglty.io/phrma/global/blog/import/pdfs/Economic-Impact-US-Biopharmaceutical-Industry-December-2019.pdf
- https://blogs.lse.ac.uk/usappblog/2023/01/19/the-size-of-the-us-pharmaceutical-market-means-that-the-us-food-and-drug-administration-has-a-disproportionately-large-global-influence/
- https://www.ghtcoalition.org/blog/ripple-effects-how-u-s-fda-layoffs-threaten-global-health-in-low-and-middle-income-countries-and-weaken-us-competitiveness
- https://www.gao.gov/products/gao-24-107359
- https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7974759/
- https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2452302X1600036X
- https://www.hbs.edu/ris/download.aspx?name=24-067.pdf
- https://ideas.repec.org/a/wly/hlthec/v30y2021i1p113-128.html
- https://ascpt.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/cpt.1367
- https://www.ftc.gov/system/files/ftc_gov/pdf/rogers.pdf
- https://synergbiopharma.com/how-long-does-fda-approval-take-after-phase-three/
- https://www.veristat.com/blog/fda-delays-push-biotech-companies-to-rethink-u.s.-drug-development-strategy
- https://www.nber.org/system/files/working_papers/w29574/w29574.pdf
- https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5482535/
- https://www.citizen.org/article/outrage-of-the-month-congress-reauthorizes-fda-corrupting-user-fees-for-five-more-years/
- https://www.pogo.org/investigations/fda-depends-on-industry-funding-money-comes-with-strings-attached
- https://engagedscholarship.csuohio.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1496&context=jlh
- https://www.npr.org/sections/health-shots/2016/09/28/495694559/a-look-at-how-the-revolving-door-spins-from-fda-to-industry
- https://www.science.org/content/article/fda-s-revolving-door-companies-often-hire-agency-staffers-who-managed-their-successful
- https://bmjgroup.com/fda-staff-leaving-for-industry-jobs-given-behind-the-scenes-lobbying-advice/
- https://www.healthaffairs.org/doi/10.1377/hlthaff.2023.00418
- https://rollcall.com/2025/03/27/targeting-fda-user-fees-would-leave-agency-gutted-experts-say/
- https://www.accessdata.fda.gov/drugsatfda_docs/nda/99/021042_52_Vioxx.cfm
- https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC526313/
- https://www.fda.gov/drugs/postmarket-drug-safety-information-patients-and-providers/vioxx-rofecoxib-questions-and-answers
- https://www.finance.senate.gov/download/david-graham
- https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC534432/
- https://www.hassan.senate.gov/imo/media/doc/FDA%2520RESPONSE%2520HASSAN%25201.21.20.pdf
- https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2622774/
- https://hsph.harvard.edu/news/what-led-to-the-opioid-crisis-and-how-to-fix-it/
- https://www.govinfo.gov/content/pkg/GOVPUB-Y4_F49-PURL-LPS75299/pdf/GOVPUB-Y4_F49-PURL-LPS75299.pdf
- https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK458654/
- https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=3680832
- https://www.niskanencenter.org/how-the-fda-among-others-failed-us/
- https://www.nejm.org/doi/full/10.1056/NEJMp2025631
- https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9562486/
- https://www.amp.org/about/newsroom/amp-blog-content/important-issues-to-consider-before-interpreting-and-applying-ct-values-in-clinical-practice/
- https://www.fda.gov/news-events/press-announcements/coronavirus-covid-19-update-fda-revokes-emergency-use-authorization-monoclonal-antibody-bamlanivimab
- https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8923391/
- https://www.uspharmacist.com/article/despite-eua-revocations-monoclonal-antibodies-beneficial-for-covid-patients
- https://www.thepharmaletter.com/fda-revokes-euas-for-four-monoclonal-antibody-products
- https://edition.cnn.com/2024/03/27/health/fda-ivermectin-lawsuit
- https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8406455/
- https://aflegal.org/press-release/america-first-legal-sues-hhs-and-fda-for-illegally-concealing-documents-on-government-suppression-of-hydroxychloroquine-and-ivermectin-to-treat-covid-19/
- https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8012986/
- https://www.fda.gov/vaccines-blood-biologics/safety-availability-biologics/fda-approves-required-updated-warning-labeling-mrna-covid-19-vaccines-regarding-myocarditis-and
- https://www.nytimes.com/2025/09/03/health/fda-covid-vaccines-rfk-jr.html
- https://www.msnbc.com/opinion/msnbc-opinion/covid-vaccine-fda-policy-mistake-rcna208299
- https://www.fda.gov/vaccines-blood-biologics/safety-availability-biologics/covid-19-vaccine-safety-surveillance
- https://www.fda.gov/media/183533/download
- https://pids.org/2023/05/17/in-the-news-covid-19-pandemic-tested-cdc-and-fda-exposing-cracks/
- https://www.cato.org/pandemics-policy/covid-19-case-study-government-failure
- https://www.gao.gov/products/gao-25-107571
- https://cheesereporter.com/news/food-safety-health/2025/06/13/inspector-general-finds-gaps-in-fda-food-facility-inspections-calls-for-more-inspections/
- https://www.foodprocessing.com/food-safety/regulatory-compliance/news/55260318/gao-releases-a-critical-assessment-of-fdas-ability-to-inspect
- https://www.cdc.gov/food-safety/php/data-research/foodborne-illness-burden/index.html
- https://www.gao.gov/products/gao-25-107606
- https://www.fda.gov/food/outbreaks-foodborne-illness/core-2023-annual-report
- https://www.cidrap.umn.edu/foodborne-disease/report-illnesses-contaminated-food-increased-2024-severe-cases-doubled
- https://www.politico.com/interactives/2022/fda-fails-regulate-food-health-safety-hazards
- https://www.fdli.org/2024/03/modernized-food-manufacturing-enforcement-trends-in-fda-warning-letters/
- https://www.qualityassurancemag.com/news/survey-finds-consumers-are-concerned-about-the-frequency-of-food-recalls-despite-high-confidence-in-their-effectiveness/
- https://foodindustryexecutive.com/2025/06/the-fda-inspection-crisis-is-a-call-to-invest-in-food-safety-tech/